Sông Cờ Đỏ vắt kiệt nguồn nước Châu Á (Ngô Thế Vinh)

Vi Trung Quc ngày nay, ch có mt tiếng nói ca sc mnh. Cuđu tranh đ sinh tn có th dn ti "cuc chiến tranh vì nước" ngay trong thế k 21 này. Ngô Thế Vinh 


Vin cnh 2022 : Trung Quc vt kit ngun nước Châu Á

Dn Nhp : Các dân tc sng trên lđa ChâÁ  h lưu các dòng sông t Tây Tng và Trung Quc chy xung, trên 1,6 t người nàđã phi gánh chu hết c thit hi kinh tế nông nghip, ngư nghip và môi trường các h vđã b thoái hóa dn dn sut nhiu thp niên qua trong khi Trung Quc hưởng hếích li nh thđin vì trên thượng ngun h xây hàng trăm con đp, tàng tr hàng trăm t mét khi nước, giam hãm 90% phù sa và thay đi toàn din dòng chy môi sinh trên toàn lưu vc. Nhưng tham vng Trung Quc chưa dng li,Trung Quc đã bđu xây mđi công trình mang tên Sông C Đ, dài trên 6.180 km đ hàng năm chuyn dòng ly 60 t mét khi nước ngay t ngun không cho xung h lưu sông Mekong, Salween và Brahmaputra.Sông C Đ ca Trung Quc là mt mđe do tim tàng to ln, vi kh năng gây ra tác cho nhân lo imminent threat to humanity. Trung Quc tránh không ký bt c mt hiước hp tác sông ngòi quc tế nào, đ h đơn phương thc hin nhng tham v ng ca mình. Không mt siêu cường nào trên thế gii ngo mn khai thác dòng nước bt chp cuc sng ca bao nhiêu triu cư dân h lưu như thế.

Vit Ecology Foundation

-----------------------------

 

Bc Kinh có kh năng dùng "vũ khí nước" như mđòn ngoi giao bt 25% dân s thế gii làm con tin (holding hostage). Khác vi nhng h chđp thủy đin, va gi nước va x nước, Sông C Đ là mt chiến lượđi dòng ly nướ có nghĩa là 100% lượng nước này s b mđ không bao gi đượđn bùđi vi các quc gia h ngun[1].

viencanh0

[Hình 1]

Tây Tng, nơi phát xut nhng con sông ln ca ChâÁ : (1) Dương T, (2) Hoàng Hà, (3) Indus, (4) Sutlej, (5) Yarlung Tsangpo  Brahmaputra, (6) Irrawaddy, (7) Salween, (8) Mekong [ngun : Meltdown in Tibet, Michael Buckley, Palgrave MacMillan 2014] [3]

Cơ thể học các con sông lớn Châu Á

Các con sông ln như mch sng ca toàn ChâÁđu bt ngun t Cao nguyên Tây Tng, còđược mnh danh là Cc Th Ba ca TráĐt.

Đông Tây Tng :phía đông là khi ngun ca hai con sông ln hoàn toàn nm trong lãnh th Trung Quc :sông Dương T (1) 6.500 km dài nht ChâÁ chy v hướng đông theo sut chiu ngang lãnh th Trung Hoa ti Thượng H Shanghai,sông Hoàng Hà (2) thì chy v hướng bc ri chuyn sang hướng đông ti Thiên Tâ Tianjin, và c hai cùng đ ra bin Trung Hoa.

Tây Tây Tng :phía tây bc, là sông Indus (3) và sông Sutlej (4) chy v hướng tây nam và giao thoa vi ba con sông kháđ hình thànhvùng Châu th Punjab gia hai nướn và Hi.Phía tây nam là sông Yarlung Tsangpo (5) là "con sông cao nht thế gii", vi các ghnh thác xuyên dãy Hy Mã Lp Sơn, ri chy qua đ, Bhutan và Bangladesh, con sông đi tên là sông Brahmaputra trước khi đ vào Vnh Bengal, Đ Dương.

Nam Tây Tng :phía nam là ba con sông sông Irrawaddy (6) và sông Salween (7) chy xung MiếĐin theo hướng bc nam trước khiđ vào Bin Andaman. Riêng con sông Mekong (8) chy qua nhiu quc gia vi nhiu tên khác nhau, t Tây Tng : có tênDza-Chu có nghĩa "ngun nước cđá", tiếp tc chy v hướng nam băng qua nhng hm núi sâu ca tnh Vân Nam vi tên Trung Hoa là Lan Thương Giang (Lancang Jiang) "con sông xanh cun sóng",qua đến biên gii Lào Thái mang mt tên khácMae Nam Khong "con sông m", xung Cam Bt li mang mt tên khác naTonle Thom "con sông ln", cui cùng chy qua Vit Nam mang tên Cu Long vi hai nhánh chính là sông Tin và sông Hđ ra BiĐôngtrước kiabng chín ca sông, nhưng nay ch còn by. 

viencanh2

[Hình 2]

Bích chương ca Hi Ph n Tây Tng : Hâm Nóng Toàn Cu trên Cao nguyên Tây Tng ; Nếu Tây Tng khô hn, ChâÁ chết [3] (www.tibetanwomen.org)

Tây Tạng khô hạn, Châu Á chết

Và cũng d hiu ti sao, bng mi giá Trung Quc phi chiếm cho bng được Tây Tng – vùng cao nguyên chiến lược vô cùng quan trng, giàu có v ngun nước, phong phú v tài nguyên thiên nhiêđó cũng là nh mnh sinh h(biological destiny)" ca Tây Tng, mt quc gia nh bé vi chưa ti 1,5 triu dân bđa(thng kê 1965, dân sgc Tây Tng 1.321.500 ;Leo A. Orleans, The China Quarterly Jul-Sep, 1966) và đang b Hán hóa, người Tây Tng nay đã tr thành thiu s ngay trêđt nước mình.

Phi chng kiến tđ tàn phá sinh cnh Tây Tng, ngay nơđu ngun, các con sông ln ChâÁđang b Trung Quc khai thác mt cách triđ vi nhng đp thủy đin, cùng vi nn phá rng t sát (suicidal deforestation), ti các kế hoch khai thác hm mđi quy mô, gâô nhim ngun nước. Hin tượng biếđi khí hu vi khí thi t các nhà máđt nhiên liu hóa thch đang gây hing nhà kính khiến khi băng tuyết tưởng như vô tn nơi cc th ba tráđđang nhanh chóng bđy lùi và tan rã.

Cũng đ thy rng, nhng con sông ChâÁ tng nguyên sinh trong thế k trước thì nay đã biến dng suy thoái và không còn như xưa na.

Cnh tượng y khiếnĐc Dalai Lama đang lưu vong phi tht lên li kêu cu vàôngđã chnưu tiên bo v môi sinh thay vì nhng vđ chính tr nóng bng. Trong mt ln gp g vĐi s Hoa K Timothy Roemer  New Delhi, thđôĐ vào tháng 8/2009, Đc Dalai Lama nói rng :

"Lch trình chính tr có th hoãn li 5-10 năm nhưng cng đng quc tế cn tp trung quan tâm ti biếđi khí hu trên Cao nguyên Tây Tng : khi băng tuyếđang tan rã, nn phá rng, vàô nhim ngun nước do nhng dán khai thác hm m, là nhng vđ cp thiết, không th chđi"[ngun : Wikileaks Cables, the Guardian 10 Aug. 2009].

Bc Kinh xác nhn là s xâythêmcác con đpthủy đinln trên thượng ngun sông Yarlung Tsangpo  Brahmaputra, trước khi con sông xuyên quc gia y chy sang Đ, Bhutan và Bangladesh.Brahmaputra là dòng sông huyết mch ca ba quc gia này.

Khi các công trình hoàn tt, tng công sut 5total capacity) canhng con đp thđin trên Cao nguyên Tây Tng s"nhiu ln ln hơn" công sut con đp Tam Hip (Three Gorges Dam) : 22.500 megawatts,ln nht thế gii trên sông Dương T.

Cho dù đang có nhng mi lo âu v s tn vong ca quê hương Tây Tng nhưng Đc Dalai Lama rt quan tâm ti nhng vđ chung ca nhân loi. Ông nói ti vđ môi sinh rt sm vi tm nhìn xa và trong mi tương quan toàn cu và "philàm saogi xanhhành tinh" này, qua thông đip nhân Ngày Môi Sinh Thế Gii (World Environment Daya)[ngày 05/06/1986] :

"Hòa bình và s sng trên tráđđang bđe da bi nhng hođng ca con người thiếu quan tâm ti nhng giá tr nhân bn. Hy hoi thiên nhiên và các ngun tài nguyên thiên nhiên là do hu qu ca lòng tham lam và thiếu tôn kính đi vi s sng trên hành tinh này Chúng ta d dàng tha th cho nhng gìđã xy ra trong quá kh do bi u minh. Nhưng ngày nay do hiu biết hơn, chúng ta phi duyt xét li vi tiêu chuđđc là phn gia tài nào mà chúng ta tha hưởng, phn nào chúng ta có trách nhim s truyn li cho thế h mai sau"[3].

Sông Cờ Đỏ (Hồng Kỳ Hà -红旗)

Một khủng long của Bắc Kinh

T my thp niên qua, ai cũng đã biết Trung Quc đã và đang xây thêmhàng trăm đpthđintrên khp các dòng sông vi nhng h cha nước khng l, ngăn chnphù sa làm đo lntoàn h sinh thái,táđng đến sinh kếca bao nhiêu triucư dân dưới ngun.

Nay tiến thêm mt bước đt phá na,Trung Quđangcó thêm mt kế hoch vĩ mô (mega project), vô cùng táo b– khai m mtconsôngnhân to : Sông C Đ (Red Flag River), ln nht thế giixuyên lưu vc, kết ni vimng lưới sôngthiên nhiên ca ChâÁ,nhm chuynnước v hướng Bc cng c nn an ninh ngun nước – cũng là ngun an ninh lương thcca Trung Quc. Vi d ánSông C Đ dài 6.180 kmnày,Trung Quc hàng năm s giànhthêđược60 t mét khi nước – có nghĩa là các qucgiakhác s mđi lượng nướcsinh hot thiết yếunày.

Không tham khovi các quc gia láng ging,có th nóiTrung Quc vihơn1,4 tdân đã đơn phương khai mào mt trn chiếnmôisinh không tiếng súng và s gieo ho cho1,6 t ngườithuc cácdân tc lân bang chung sngvi htrên lđa ChâÁ.

Sông C Đ có tham vng chuyn 60 t mét khi nước hàng năm tương đương vi 21% lượng nướđu ngun hàng năm ti ba con sông xuyên quc gia (transnational rivers) : Mekong, Salween và Brahmaputra. Lượng nước quý giá này chính là ngun sng, sinh kế ca các dân tc Nam Á, và Đông Nam Á vn phi da vào s nướy s được chuyn ti vùng Tân Cương (Xinjiang) phía bc và tây bc Trung Quc.

D án Sông C Đ xuyên lưu vc này s gây chđng dư lun nơi các quc gia lân bang  đc bit là Đ, quc gia có dân s đông th hai ch sau Trung Quc.

Nhng nước dưới h ngun s phi rt quan tâm trước mt vin tượng có th khó lường. Do Tây Tng có nước chy xung là nh mưa và tuyết tan khi trm, mc nước và lưu lượng s cao nht t tháng hai cho đến tháng by, cho 70% tng s nước c năm, khi đó là thi gian tưu cho con Sông C Đ da vào thế năng và đng năng cao đ chuyn dòng và chiếđot nhiu nước nht. Các nước h lưu cùng lúđó lđang vào mùa khô, vì thế sau khi Sông C Đ hođng, hn hán giáng xung h lưu chc chn s khc nghit hơn na. Lúđó h ch còn biết da vào lòng t tế ca Trung Quc, điu mà người Tây Tng, Ngô Duy Nhĩ, Vit Nam đã tng được nếm tri.

Vì thế Sông C Đ ca Trung Quđã tim tàng mt mđe do to ln, gn như tác cho nhân lo(imminent threat to humanity). Trung Quđã tránh không ký bt c mt hiước hp tác sông ngòi quc tế nào, đ h không b ràng buc có th đơn phương thc hin nhng tham vng ca mình. Không mt siêu cường nào trên thế gii ngo mn khai thác dòng nước bt chp cuc sng ca bao nhiêu triu cư dân h lưu như thế.

Riêng Vit Nam thì sao ?

Vn là s im ng "truyn thng" cho dù Sông C Đ s ly nước sông Mekong t ngay nơđu ngun.

Trung Qu"vĩ đi" theo nhiý nghĩa, th hin cho tinh thĐi Háy trong quá kh đã có Vn Lý Trường Thành, là mt trong by k quan ca thế gii. Nay vi tiến b khoa hc k thut, Trung Quc còn thc hin thêm nhng công trình mi có tm vóc thế gii : đp thủy đin Tam Hip trên sông Dương T ln nht thế gii, và naySông C Đ s là con sông nhân to chuyn dòng ly nước cũng ln nht thế gii vi chi phí tn kém nht thế gii. Đây là mđi công trình làm thay đi c din mo ca lđa ChâÁ. Vi sn ngun nhân lc, vi quyết tâm và có kh năng k thut cao, Bc Kinh có th dư sc thc hin D án Sông C Đ này. Nhưng vi cái giá nào phi tr ca các quc gia lân bang thì không được Bc Kinh quan tâm ti.

Lịch sử sông Cờ Đỏ với "Tam tung tứ hoành"

D án nàđược son tho bi"nhóm nghiên cu S4679" cĐi hc Thanh Hoa (Tsinghua)  Bc Kinh  được so sánh như mt Harvard cĐông phương ; do giáo sư Vương Ho (Wang Hao) là k sư trưởng ca Vin Nghiên Cu Tài nguyên Nước và Thủy đin ca Trung Quc. [Hình 4]

viencanh4

[Hình 4]

Giáo sư Vương Ho (Wang Hao), Ch tch Nhóm Chuyên gia trong cuc Hi thoi v "Sông C Đ"  mt d án vĩ đi ca Trung Qu đã ngo mn phát biu : t nht trên quy mô ngàn năm / thiên niên k, D án Sông C Đ s đem li nhng lích vượt xa hơn là nhng tác hi".

Sông C Đ là mth thng thủy li vi dòng chy trng lc (gravity flow water diversion system), ly nước t các con sông trên cao nguyên Tây Tng [được mnh danh là "nóc ca thế gii" vđ cao trung bình 4.500 m trên mt bin], dn vào mđường kênh chính (main channel) đưa nước ti vùng Tân Cương (Xinjiang) khô c có kh năng "biến Tân Cương thành mt California Made in China xanh tươi trù phú", đng thi cũng dùng con sông nhánh Chunfeng dn mt lượng nước khng l vào lưu vc Turpan ti vùng bc Tân Cương. [Hình 3]

Công trình thủy li Sông C Đ còđem nước tiTân Cương và các tnh phía tây bc nhưCam Túc (Gansu), Ninh H (Ningxia). Các tnh này nếu có ngun nước s tr thành mt vùng sn xut nông nghip ln nht nước. Ước tính là lượng nước cung cp cho các tnh tây bc s nhiu hơn lưu lượng nước hàng năm ca con sông Hoàng Hà (Yellow River) đ ra bin. D án này s to thêđược 13,3 triu hectares din tích canh tá Tân Cương và thêm 130.000 km2 các đo (oasis) xanh tươ vùng tây bc Trung Quc.

viencanh3

[Hình 3]

Sông CĐ vi Dán chuyn nước vĩ mô"tam tung, t hoành / ba dc, bn ngang" ; (a) đường đen mng : các dòng sông ln ; (b) đường đen đ