Vụ bắt giữ Maduro mở đường cho nhiều xâm phạm chủ quyền quốc gia sắp tới (Jeremy Bowen , BBC tiếng Việt)
Cuộc đột kích của Trump có thể tạo tiền lệ cho các cường quốc độc tài
Jeremy Bowen, BBC, 05/01/2026
Với việc bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chứng minh mạnh mẽ hơn bao giờ hết niềm tin vào sức mạnh ý chí của mình, với sự hỗ trợ từ sức mạnh quân sự tuyệt đối của Mỹ.
Hành động của ông Trump ở Venezuela có thể báo hiệu những tháng ngày bất ổn toàn cầu sắp tới
Theo lệnh của ông, Mỹ đã giam giữ ông Maduro và giờ sẽ "điều hành" Venezuela.
Tổng thống Mỹ đã đưa ra thông báo này trong một cuộc họp báo đáng chú ý với những tác động to lớn đến chính sách đối ngoại của Mỹ trên toàn thế giới tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida.
Ông Trump nói rằng Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát ở Venezuela "cho đến khi chúng tôi có thể thực hiện một quá trình chuyển giao an toàn, đúng đắn và khôn ngoan".
Ông nói rằng Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã nói chuyện với Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez.
"Bà đã nói với ông ấy rằng 'chúng tôi sẽ làm bất cứ điều gì ông cần...'. Tôi nghĩ bà ấy khá lịch sự, nhưng bà ấy thực sự không có lựa chọn nào khác".
Ông Trump không nêu chi tiết. Ông nói rằng "chúng tôi không ngại đưa quân vào chiến trường nếu cần thiết".
Nhưng liệu ông có tin rằng mình có thể điều hành Venezuela từ xa ? Liệu màn thể hiện rằng ông sẽ chứng minh lời nói bằng hành động quân sự, được cả Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth hết lời ca ngợi tại Mar-a-Lago, có đủ để định hình lại Venezuela và gây sức ép buộc các nhà lãnh đạo Mỹ Latinh phải tuân phục ?
Dường như ông ta tin vào điều đó.
Bằng chứng cho thấy quá trình sẽ không dễ dàng hay suôn sẻ.
Tổ chức tư vấn có danh tiếng, Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, đã cảnh báo vào tháng 10 rằng sự sụp đổ của ông Maduro có thể dẫn đến bạo lực và bất ổn ở Venezuela.
Cùng tháng đó, tờ New York Times đưa tin rằng các quan chức quốc phòng và ngoại giao trong chính quyền Trump đầu tiên đã diễn tập các kịch bản chiến tranh về những gì có thể xảy ra nếu chính phủ Maduro sụp đổ. Kết luận của họ là viễn cảnh hỗn loạn bạo lực khi các phe phái vũ trang tranh giành quyền lực.
Việc lật đổ và bỏ tù Nicolás Maduro là một sự khẳng định đáng chú ý về sức mạnh quân sự của Mỹ.
Mỹ đã tập hợp một hạm đội khổng lồ và đạt được mục tiêu mà không mất một sinh mạng người Mỹ nào.
Ông Maduro đã phớt lờ ý chí của người dân Venezuela bằng cách gạt bỏ thất bại bầu cử của chính mình và chắc chắn, sự ra đi của ông ta sẽ được nhiều người dân hoan nghênh.
Nhưng hệ lụy của hành động từ Mỹ sẽ lan rộng, vượt ra ngoài biên giới Venezuela.
Không khí tại cuộc họp báo ở Mar-a-Lago rất hân hoan, khi họ ăn mừng một chiến dịch do lực lượng Mỹ chuyên nghiệp thực hiện bài bản.
Chiến dịch quân sự chỉ là giai đoạn đầu tiên.
Thành tích của Mỹ trong việc thay đổi chế độ bằng vũ lực trong 30 năm qua là thảm hại.
Việc chính trị tiếp theo mới là yếu tố quyết định sự thành bại của quá trình này.
Iraq đã rơi vào thảm họa đẫm máu sau cuộc xâm lược của Mỹ năm 2003. Tại Afghanistan, hai thập kỷ và hàng tỷ đô la nỗ lực xây dựng quốc gia đã bị xóa sổ chỉ trong vài ngày sau khi Mỹ rút quân năm 2021.
Cả hai quốc gia này đều không nằm trong sân sau của Mỹ.
Tuy nhiên, bóng ma của các cuộc can thiệp trong quá khứ ở Mỹ Latinh - và mối đe dọa của những cuộc can thiệp khác sắp tới - cũng chẳng mấy khả quan.
Ông Trump đã thử dùng một cái tên mới, Học thuyết Donroe, cho tuyên bố của Tổng thống James Monroe năm 1823 cảnh báo các cường quốc khác không được can thiệp vào phạm vi ảnh hưởng của Mỹ ở Tây bán cầu.
"Học thuyết Monroe rất quan trọng, nhưng chúng tôi đã vượt qua rất nhiều", ông Trump nói tại Mar-a-Lago.
"Theo chiến lược an ninh quốc gia mới của chúng tôi, sự thống trị của Mỹ ở Tây bán cầu sẽ không bao giờ bị nghi ngờ nữa".
Ông nói rằng Tổng thống Colombia Gustavo Petro phải "cẩn thận".
Sau đó, ông nói với Fox News rằng "sẽ phải làm gì đó với Mexico".
Cuba chắc chắn cũng nằm trong chương trình nghị sự của Mỹ, được thúc đẩy từ ông Rubio, người có cha mẹ là người Mỹ gốc Cuba.
Mỹ có lịch sử lâu dài về can thiệp vũ trang vào Mỹ Latinh.
Tôi đã ở Haiti năm 1994 khi Tổng thống Bill Clinton điều 25.000 quân và hai tàu sân bay đến để thực thi việc thay đổi chế độ. Sau đó, chế độ Haiti sụp đổ mà không cần một phát súng nào.
Thay vì mở ra một tương lai tốt đẹp hơn, 30 năm kể từ đó là một thời kỳ gần như bất tận của sự khốn khổ đối với người dân. Haiti hiện là một quốc gia thất bại bị các băng đảng vũ trang thống trị.
Tổng thống Donald Trump đã nói về việc làm cho Venezuela vĩ đại trở lại, nhưng không nói về dân chủ.
Ông bác bỏ ý tưởng rằng nhà lãnh đạo phe đối lập Venezuela, María Corina Machado, người đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2025, nên lãnh đạo đất nước.
"Tôi nghĩ sẽ rất khó khăn cho bà ấy để trở thành nhà lãnh đạo, bà ấy không có sự ủng hộ... Bà ấy không có sự tôn trọng".
Ông không đề cập đến Edmundo González, người mà nhiều người Venezuela tin rằng là người chiến thắng hợp pháp trong cuộc bầu cử năm 2024.
Thay vào đó, ít nhất là hiện tại, Mỹ đang ủng hộ Phó Tổng thống Delcy Rodríguez của chính quyền Maduro.
Mặc dù chắc chắn phải có một số thông đồng nội bộ nào đó đã cung cấp cho quân đội Mỹ thông tin cần thiết để lật đổ ông Maduro, nhưng chế độ do người tiền nhiệm của ông, Hugo Chávez, tạo ra dường như vẫn còn nguyên vẹn.
Khó có khả năng lực lượng vũ trang Venezuela sẽ chấp thuận kế hoạch của Mỹ, bất chấp sự sỉ nhục mà các tướng lĩnh của họ có thể cảm thấy vì không thể chống lại cuộc tấn công của Mỹ.
Quân đội và những người ủng hộ dân sự của chế độ đã làm giàu cho bản thân thông qua các mạng lưới tham nhũng mà họ sẽ không muốn đánh mất.
Các lực lượng dân quân đã được chế độ trang bị vũ khí và Venezuela còn có các nhóm vũ trang khác.
Những nhóm này có các mạng lưới tội phạm cũng như các nhóm du kích Colombia đã ủng hộ chế độ Maduro để đổi lấy nơi trú ẩn.
Việc Mỹ can thiệp vào Venezuela đã làm nổi bật một số vấn đề cốt lõi trong thế giới quan của ông Trump.
Ông không hề giấu giếm sự khao khát tài nguyên khoáng sản của các quốc gia khác.
Ông đã từng tìm cách thu lợi nhuận từ tài nguyên thiên nhiên của Ukraine để đổi lấy viện trợ quân sự.
Ông Trump không che giấu mong muốn kiểm soát trữ lượng khoáng sản khổng lồ của Venezuela cũng như có niềm tin rằng các công ty dầu mỏ của Mỹ đã bị cướp đoạt khi ngành công nghiệp dầu mỏ được quốc hữu hóa.
"Chúng tôi sẽ khai thác một lượng tài nguyên khổng lồ từ lòng đất, và tài nguyên đó sẽ thuộc về người dân Venezuela, và những người từ bên ngoài Venezuela từng sống ở Venezuela, và nó cũng sẽ thuộc về Mỹ dưới hình thức bồi thường".
Điều đó sẽ làm gia tăng nỗi lo ngại ở Greenland và Đan Mạch rằng ông ta sẽ hướng tầm nhìn về phía bắc cũng như phía nam.
Mỹ vẫn chưa từ bỏ mong muốn sáp nhập Greenland vì vị trí chiến lược ở Bắc Cực cũng như các nguồn tài nguyên thiên nhiên đang trở nên dễ tiếp cận hơn khi băng tan do sự nóng lên toàn cầu.
Chiến dịch bắt giữ ông Maduro cũng giáng một đòn nghiêm trọng khác vào quan điểm cho rằng cách tốt nhất để vận hành thế giới là tuân theo một bộ quy tắc đã được thống nhất, như đã được quy định trong luật pháp quốc tế.
Quan điểm này đã lung lay trước khi ông Donald Trump nhậm chức, nhưng ông ta đã nhiều lần chứng minh cả ở Mỹ và trên trường quốc tế rằng ông ta tin mình có thể phớt lờ những luật lệ mà mình không thích.
Các đồng minh Châu Âu, những người tuyệt vọng không muốn làm ông ta tức giận, bao gồm cả Thủ tướng Anh Keir Starmer, đang khổ sở với những cách thức để nói rằng họ ủng hộ ý tưởng về luật pháp quốc tế mà không lên án việc chiến dịch bắt giữ ông Maduro là một sự vi phạm trắng trợn Hiến chương Liên Hợp Quốc.
Lời biện minh của Mỹ rằng quân đội của họ chỉ đơn giản là hỗ trợ thi hành lệnh bắt giữ một trùm ma túy đội lốt tổng thống Venezuela là không thuyết phục, đặc biệt khi xét đến tuyên bố của ông Trump rằng Mỹ giờ đây sẽ kiểm soát đất nước này và ngành công nghiệp dầu mỏ.
Vài giờ trước khi ông Maduro và vợ bị bắt giữ, ông đã gặp các nhà ngoại giao Trung Quốc tại dinh thự của mình ở Caracas.
Trung Quốc đã lên án hành động của Mỹ. Tuyên bố cho rằng "các hành động bá quyền của Mỹ vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và chủ quyền của Venezuela, đồng thời đe dọa hòa bình và an ninh ở khu vực Mỹ Latinh và Caribe".
Mỹ nên "ngừng vi phạm chủ quyền và an ninh của các quốc gia khác".
Tuy nhiên, Trung Quốc có thể coi hành động của Mỹ là một tiền lệ.
Trung Quốc coi Đài Loan là một tỉnh ly khai và tuyên bố việc đưa Đài Loan trở lại dưới sự kiểm soát của Bắc Kinh là ưu tiên quốc gia.
Tại Washington, đó chắc chắn là nỗi lo ngại của Phó Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện thuộc đảng Dân chủ, Thượng nghị sĩ Mark Warner.
Ông đã đưa ra một tuyên bố nói rằng các nhà lãnh đạo Trung Quốc và những người khác sẽ theo dõi sát sao.
"Nếu Hoa Kỳ khẳng định quyền sử dụng lực lượng quân sự để xâm lược và bắt giữ các nhà lãnh đạo nước ngoài mà họ cáo buộc có hành vi phạm tội, điều gì ngăn cản Trung Quốc tuyên bố quyền lực tương tự đối với giới lãnh đạo Đài Loan ? Điều gì ngăn cản [Tổng thống Nga] Vladimir Putin đưa ra lý do tương tự để bắt cóc tổng thống Ukraine ? Một khi ranh giới này bị vượt qua, các quy tắc kiềm chế sự hỗn loạn toàn cầu bắt đầu sụp đổ, và các chế độ độc tài sẽ là những người đầu tiên lợi dụng điều đó".
Tổng thống Donald Trump dường như tin rằng mình là người đặt ra luật lệ, và những gì áp dụng cho nước Mỹ dưới sự lãnh đạo của ông ta không có nghĩa là những quốc gia khác có thể được hưởng những đặc quyền tương tự.
Nhưng đó không phải là cách thế giới quyền lực vận hành.
Những hành động của ông vào đầu năm 2026 cho thấy 12 tháng bất ổn toàn cầu nữa sẽ tiếp diễn.
Jeremy Bowen
**************************
Mỹ tấn công Venezuela 'sẽ củng cố các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc' ở Đài Loan và Biển Đông
BBC, 05/01/2026
Các nhà phân tích cho rằng, cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela sẽ khuyến khích Trung Quốc tăng cường các tuyên bố chủ quyền lãnh thổ đối với các khu vực như Đài Loan và một phần Biển Đông, nhưng sẽ không đẩy nhanh bất kỳ cuộc xâm lược Đài Loan tiềm năng nào, các nhà phân tích nói với Reuters.
Ảnh ghép - Getty Images/BBC
Những cân nhắc của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về Đài Loan và thời gian biểu của ông hoàn toàn không liên quan tới tình hình ở Mỹ Latinh, mà chịu ảnh hưởng bởi tình hình nội bộ của Trung Quốc hơn là các hành động của Mỹ, theo các nhà phân tích.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, cuộc tấn công táo bạo của Tổng thống Donald Trump hôm 3/1 và việc bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro đã trao cho Trung Quốc một cơ hội bất ngờ mà Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tận dụng trong ngắn hạn để tăng cường chỉ trích Washington và củng cố vị thế của mình trên trường quốc tế.
Xa hơn nữa, Bắc Kinh có thể tận dụng động thái của ông Trump để bảo vệ lập trường của mình trước Mỹ về các vấn đề lãnh thổ bao gồm Đài Loan, Tây Tạng và các đảo ở Biển Hoa Đông và Biển Đông.
'Lý lẽ' để Trung Quốc phản công
"Những lập luận nhất quán, lâu dài của Washington luôn là các hành động của Trung Quốc đang vi phạm luật pháp quốc tế nhưng giờ đây chính họ đang làm tổn hại luật pháp quốc tế", William Yang, một nhà phân tích tại International Crisis Group, một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Brussels, nói.
"Điều này thực sự trao rất nhiều cơ hội và lý lẽ cho Trung Quốc để phản công Mỹ trong tương lai".
Trung Quốc tuyên bố Đài Loan, một hòn đảo được điều hành theo mô hình dân chủ, là một tỉnh của mình – một tuyên bố mà chính phủ đảo quốc này bác bỏ – và tuyên bố chủ quyền đối với gần như toàn bộ Biển Đông, một lập trường khiến Trung Quốc mâu thuẫn với một số quốc gia Đông Nam Á khác cũng có các tuyên bố chủ quyền tại tuyến đường thương mại quan trọng này.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Văn phòng Sự vụ Đài Loan và Văn phòng Tổng thống Đài Loan chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận của Reuters.
Bắc Kinh lên án cuộc tấn công của ông Trump vào Venezuela, cho rằng hành động này vi phạm luật pháp quốc tế, đe dọa hòa bình và an ninh ở Mỹ Latinh.
Trung Quốc đã yêu cầu Mỹ trả tự do cho Maduro và vợ ông, những người đang bị giam giữ tại New York để chờ xét xử.
Vài giờ trước khi bị bắt, ông Maduro đã gặp một phái đoàn cấp cao của Trung Quốc tại Caracas, theo những bức ảnh ông đăng trên trang Instagram của mình.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc chưa phản hồi ngay yêu cầu bình luận về việc phái đoàn hiện đang ở đâu, trong đó có đặc phái viên của Trung Quốc về các vấn đề Mỹ Latinh và Caribe, ông Khâu Tiểu Kỳ.
Hôm 4/1, hãng thông tấn Tân Hoa Xã của Trung Quốc gọi cuộc tấn công của Mỹ là "hành vi bá quyền trắng trợn".
"Cuộc xâm lược của Mỹ đã khiến mọi người ngày càng nhận thấy rõ hơn rằng cái gọi là 'trật tự quốc tế dựa trên luật lệ' mà Mỹ thường dùng thực chất chỉ là 'trật tự mang tính áp đặt dựa trên lợi ích của Mỹ'", Tân Hoa Xã cho hay.
'Trung Quốc không phải là Mỹ, Đài Loan không phải là Venezuela'
Đài Loan, đặc biệt, đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ Bắc Kinh.
Tuần trước, Trung Quốc đã bao vây hòn đảo này trong cuộc tập trận quy mô lớn nhất từ trước đến nay, phô trương khả năng của Bắc Kinh trong việc cắt đứt sự hỗ trợ từ bên ngoài đối với hòn đảo này trong trường hợp xảy ra một cuộc xung đột.
Nhưng các nhà phân tích nói họ không cho rằng Trung Quốc sẽ lợi dụng tình hình Venezuela để leo thang thành một cuộc tấn công trong thời gian tới.
"Việc chiếm Đài Loan phụ thuộc vào năng lực đang phát triển nhưng vẫn chưa đủ mạnh của Trung Quốc, chứ không phải dựa vào những gì Trump đã thực hiện trên một lục địa xa xôi", ông Shi Yinhong, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân Bắc Kinh, nhận định.
Neil Thomas, một chuyên gia về chính trị Trung Quốc tại Hiệp hội Châu Á, nói rằng Trung Quốc coi Đài Loan là vấn đề nội bộ và do đó khó có khả năng viện dẫn hành động của Mỹ đối với Venezuela làm tiền lệ cho bất kỳ cuộc tấn công quân sự nào xuyên eo biển.
"Bắc Kinh sẽ muốn tạo ra sự tương phản rõ ràng với Washington để khẳng định lập trường của mình về hòa bình, phát triển và vai trò lãnh đạo đạo đức", Thomas nói.
"Ông Tập không quan tâm đến Venezuela hơn quan tâm đến Trung Quốc. Ông ấy sẽ hy vọng rằng nó sẽ trở thành một vũng lầy đối với Hoa Kỳ".
Vương Định Vũ, một nhà lập pháp cấp cao thuộc đảng cầm quyền của Đài Loan, thành viên của ủy ban đối ngoại và quốc phòng của quốc hội, đã phủ nhận ý kiến cho rằng Trung Quốc có thể noi theo Mỹ và tấn công Đài Loan.
"Trung Quốc chưa bao giờ thiếu thái độ thù địch đối với Đài Loan, nhưng thực sự thiếu các phương tiện khả thi",ông Vương Định Vũ viết trên Facebook.
"Trung Quốc không phải là Hoa Kỳ, và Đài Loan chắc chắn không phải là Venezuela. Nếu Trung Quốc thực sự có thể làm được điều đó, họ đã làm từ lâu rồi!"
Tuy nhiên, tình hình này làm gia tăng rủi ro cho Đài Loan và có thể gây áp lực buộc Đài Bắc phải tìm kiếm thêm sự ưu ái từ chính quyền Trump, một số nhà quan sát nhận định.
Trên nền tảng mạng xã hội Weibo của Trung Quốc, các cuộc thảo luận về cuộc tấn công của Mỹ đã trở thành xu hướng nổi bật vào hôm 4/1.
Một số người dùng Weibo cho rằng Bắc Kinh nên học hỏi từ những gì ông Trump đã làm.
Lev Nachman, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Đài Loan, cho biết ông dự đoán chính phủ Đài Loan sẽ bày tỏ sự ủng hộ nhẹ nhàng đối với hành động của Mỹ ở Venezuela.
Đài Loan vẫn chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố nào.
"Điều tôi nghĩ các hành động của Trump có thể làm là giúp cho luận điệu của Tập Cận Bình trong tương lai, tạo thêm cơ sở biện minh cho các hành động chống lại Đài Loan", ông nói.
Nguồn : BBC, 05/01/2026
