Đối tác chiến lược toàn diện với ASEAN có nhiều cấp ? (Đinh Hoàng Thắng)

Còn Vit Nam mđây cũng lên tiếng yêu cu Trung Quc rút tàu cá khi các vùng bin trên, tôn trng ch quyn Vit Nam. Các hành đng này ca Trung Quc cho thy dã tâm thc s ca Trung Quđi vi biĐông, cho thy s dai dng ca Bc Kinh trong vic thách thc các hođng du khí ca các nước láng ging trong vùng đc quyn kinh tế ca h Bc Kinh sn sàng tiến hành mt cuc leo thang song song đ gâáp lc buc các bên tranh chp khác phi lùi bước. 


Bên ngoài đều là "đối tác chiến lược toàn diện" nhưng trong ruột khác nhau

Đinh Hoàng Thắng, RFA, 14/11/2021

Kết thúc Hi ngh Cp cao ASEAN ln th 38 và 39, ASEAN đã nht trí nâng cp bang giao song phương vÚc lên thành quan h i tác chiến lược toàn din" (CSP) và cũng làm tương t như vy vi Trung Quc. Tuy nhiên, nếu nhìn vào thc cht các mi bang giao, đc bit nhìn vào nhng đng thái mđây nht trong các quan h ngoi giao đ song phương y, chúng ta thy, tuy cùng là i tác chiến lược toàn din" c, nhưng trong ni hàm ca mi quan h, chúng hoàn toàn khác nhau.

Vi Trung Quc, bang giao vn căng thăng

ASEAN thông báo nâng cp bang giao vi Trung Quc lêi tác chiến lược toàn din" (CSP) ch mt ngày sau khi đt tha thun tương t vÚc. Quyếđnh nàđược nêu trong điu 4 Tuyên b ca Ch tch sau Hi ngh Cp cao ASEAN  Trung Quc ngày 26/10, nhưng ch đượđăng ti trên website ca ASEAN ngày 28/10. Tuy nhiên, hin vn chưa rõ kế hoch chi tiết ca quan h đi tác này. Vn theo Tuyên b ca Ch tch Brunei, "Trung Quc tiếp tc gi v trí đi tác thương mi ln ca ASEAN t năm 2009. Trong năm 2020, lđu tiên ASEAN và Trung Quc tr thành đi tác thương mi ln nht ca nhau, vi tng tr giá trao đi mu dch đt 516,9 t đô la, tăng 1,8%. Trung Quđã đu tư vào th trường Đông Nam Á 7,6 t đô la trong năm 2020, chiếm 5,5% tng s vđu tư nước ngoài và gi v trí nhà đu tư nước ngoài ln th 4 v ào ASEAN" [1].

Trong khi đó, nhng căng thng  BiĐông vi yêu sách ch quyn ca Trung Quđược nêu trong hai đim cui 26 và 27 ca Tuyên b Ch tch. Hai bên nhc l"tm quan trng ca viáp dng đđ và hiu qu Tuyên b 2002 v ng x các bê BiĐông (DOC) và n lđ "nhanh chóng đúc kết B Quy tng x (COC) hiu qu, thc cht, phù hp vi lut pháp quc tế, trong đó có UNCLOS 1982". Năm nay, nhng các hođng và các s c nghiêm trng trong vùng, k c nhng hu qu đi vi môi trường bin, đu được các bêđ cp trong Hi ngh. Mt ln na, Tuyên b li nhđến tm quan trng ca vic phi quân s và gii quyết tranh chp mt cách hòa bình, phù hp vi lut pháp quc tế.

C trên li nói ln hành đng, rõ ràng, ASEAN, trong đó đc bit là Vit Nam hn nhiên là coi trng quan h kinh tế  thương mi vi Trung Quc. Còn nhng căng thng do các hành đng ln lướt và bt nt ca Trung Quc trên BiĐông thì c Vit Nam ln ASEAN tiếp tđu tranh bng con đường ngoi giao. Nhn nhn nhưng vn nhìn thng được hn chế ca CSP khi c Vit Nam ln ASEAN đánh giá nhng hành đng và chính sách an ninh ca Trung Quang làm xói mòn nim tin, làm gia tăng căng thng và có th phá hoi hòa bình, an ninh, đnh trong vùng". Liu sang năm 2022, khi Campuchia làm ch tch ASEAN, đon này trong Tuyên b ca Ch tch Brunei có đượông Hun Sen nhc li hay không? S bp bênh này cho thy, CSP gia ASEAN và Trung Quc ch yếu là đ nhn mnh tm quan trong v kinh tế ch không hy vng gii quyết vđ an ninh trong quan h song  đ a phương này.

Ngày 9/11, nhng gì ti Hi ngh chuyêđ v Hp tác Hàng hi và Qun tr Đi dương Toàn cu 2021 theo hình thc trc tuyến ti thành ph Tam Á (Hi Nam, Trung Quc) càng bc l ý đ ca Trung Quc mun chia r ASEAN cũng như đy M và phương Tây ra khi khu vc. Ngoi trưởng Trung Quc Vương Ngh đã tuyên b rng nước này cam kết hp tác vi các nước trong khu vđ m rng hp tác hàng hi, bo v các chui cung ng hàng hi toàn cu và đi phó vđ biếđi khí hđ xây dng BiĐông tr thành "vùng bin hòa bình, hu ngh và hp tác". Phát biu ti s kin thu hút khong 800 đi diđến t 30 quc gia và khu vc, Ngoi trưởng Trung Quc còn nói rng "chúng ta cng h ch nghĩđa phương đ cùng bo v trt t hàng hi. Nhng đi dương và lđa không phi là trò chơi cnh tranh có tng bng không[2].

asean2

ASEAN đã nht trí nâng cp bang giao song phương vi Trung Quc lên thành quan h i tác chiến lược toàn din".

Trung Quc nói và làm ngược nhau

Ông Vương Ngh tiếp tc nhn mnh : "Chúng ta cn cùng nhau thúđy các kết ni hàng hi và t do thương mđ duy trì s đnh ca vn ti bin và các chui công nghip, đng thi chúng ta cn phát trin và s dng các ngun tài nguyên bin mt cách có trt t và cùng nhau làm viđ gii quyết nhng thách thc toàn cu như tình trng m lên toàn cu và mc nước bin dâng cao". Ngườđng đu ngành ngoi giao Trung Quc cũng cho rng không nên li dng cáđi dương như mt công c đ tìm kiếm quyn lc toàn cđơn phương và Trung Qu"phđi vic các nước phô trương sc mnh trên bin, hình thành các bè phái và xâm phm nhng quyn li hp pháp ca các nước kháđ duy trì s bá ch hàng hi".

Tuy nhiên, trước hi ngh nói trên, mt s đi din ca các nước ASEAN đã bày t quan ngi v tình hình bn trong khu vc. Còn nh hi tháng 3 năm nay, quan h gia Philippines và Trung Quc đã tr nên căng thng khi hơn 200 tàu cá Trung Quc bao vây khu vĐá Ba Đu. Hđu tháng 6, Malaysia đã phi trin khai máy bay chiếđu khi phát hin 16 máy bay vn ti quân s ca Trung Quc bay gn không phn ca Malaysia mà không thông báo trước. Sau đó, B trưởng Ngoi giao Malaysia Saifuddin Abdullah ngày 20/10 phi khng đnh: "Chng nào Petronas còn làm vic ti Kasawari, chúng tôi có th khng đnh Trung Quc s xâm phm khu vđó thường xuyên hơn. Chúng tôđã luôn luôn phđi s xâm ly. Không th đếđược s công hàm phđi mà chúng tôđã gđến Trung Quc. Song, chúng tôi s kiêđnh và tiếp tc phđi thông qua con đường ngo i giao [3].

Đu tháng 9 năm nay, tàu Hi Dương Đa Cht 10 ca Trung Quđược h tng bít nht sáu tàu quân s khác, trong đó bao gm c tàu khu trc Côn Minh 172, đã xâm phm trong EEZ ca Indonesia. Philippines đã li phđi tàu Trung Quc tái xut hin ti khu vĐá Ba Đu ln na. Còn Vit Nam mđây cũng lên tiếng yêu cu Trung Quc rút tàu cá khi các vùng bin trên, tôn trng ch quyn Vit Nam. Các hành đng này ca Trung Quc cho thy dã tâm thc s ca Trung Quđi vi biĐông, cho thy s dai dng ca Bc Kinh trong vic thách thc các hođng du khí ca các nước láng ging trong vùng đc quyn kinh tế ca h Bc Kinh sn sàng tiến hành mt cuc leo thang song song đ gâáp lc buc các bên tranh chp khác phi lùi bước.

asean1

ASEAN đã nht trí nâng cp bang giao song phương vÚc lên thành quan h i tác chiến lược toàn din"

Úc trin khai ni dung CSP mi

Chuyến thăm Vit Nam và ba thành viên khác trong ASEAN ca Ngoi trưởng Úc t 5/11 cho thy, nướÚc sau AUKUS đã bt tay trin khai ngay "mũi xung kích" trong chính sách đi vi khu vĐông Nam Á. Chuyến công du này vi cáđim dng chân là Malaysia, sau đó là Campuchia, nước s đóng vai trò ch tch luân phiên ASEAN vào năm sau, tiếđến là Vit Nam và cui cùng là Indonesia. Mt s nhà quan sát cho rng viđđược tha thun nâng cp quan h CSP này là mt thng li mang tính  biu tượng đi vi Canberra trong vii trước Bc Kinh mt bước" đ có được mt tha thuđu tiên như vy vĐông Nam Á, khu vđang tăng trưởng năng đng nhưng cũng đang tr thành đu trường chiến lược gia Bc Kinh và Washington [4].

Trên trang web chính thc, bà Ngoi trưởng Marise Payne cho biết chuyếđi này nhm mđích "thúđy mi quan h cÚc vi cáđi tác quan trng, bao gm tăng cường công vic chung nhm phc hi kinh tế và vđ y tế ca khu vc trướĐi dch COVID-19." Chuyếđi này ca bà Marise Payne còn th hiý mun cÚc trong vic phát trin th trường ti khu vc này, đ thay thế th trường Trung Quđã b mt. Đng thi, Úc cũng mun xoa du và trn an các nướĐông Nam Á trước tho thun AUKUS. Mt khác, Úc cũng mun tìm nhng s ng h t các quc gia nàđến chiến lược an ninh ca mình. Trong đó, chc hn s nhc ti vđ biĐông. Trong mt tuyên b mđây vi tư cách Ch tch ASEAN, Brunei đã đ cđến các vđ BiĐông sau hi ngh thượng đnh vi Trung Quc.

Tuyên b có đon : "Mt s nhà lãnh đo ASEAN đã nêu vđ liên quan đến các hođng và s c nghiêm trng trong khu vc, bao gm thit hđi vi môi trường bin, làm xói mòn lòng tin và s t tin, làm gia tăng căng thng và có nguy cơ phá hoi hòa bình, an ninh và đnh trong khu vc". Tuyên b không nêu tên Trung Quc, song các hình nh v tinh và các nhà quan sát khu vđu nhm v phía Trung Quc. ASEAN đang c gng cân bng quan h vi tt c các cường quc, cho dù, cuđđu M  Trung càng lúc càng gay gt. S đđu nàđã lan sang c mi quan h Ú Trung, khi hai quc gia này cáo buc ln nhau gây ra cuc chiến thương mi gia hai bên. Trước mi đe do nhiu mt t Trung Quc, Úđã đng v phíđng minh truyn thng ca mình là M, khi ến Anh, M và Úđã thành lp liên minh AUKUS [5].

Chuyến thăm ca Ngoi trưởng Marise Payne ti Vit Nam din ra trong bi cnh Th tướng hai nước vđưa ra Chiến lược Tăng cường hp tác kinh tế Australia-Vit Nam (EEES), nhm giúp hai nước tr thành đi tác thương mi hàng đu ca nhau và tăng gđôđu tư hai chiu. Trong chuyến thăm này, bà Ngoi trưởng không ch gp các lãnh đo Chính ph Vit Nam, mà còn tham d và đng ch trì Đi thoi Ph n, Hòa bình và An ninh ASEAN  Úc ln th hai. Trướđó, trong thông cáo báo chí phát đi hôm 3/11, Th tướng Úc Scott Morrison cho biếông và Th tướng Phm Minh Chính đã có cuc tho lun hiu qu vào ngày 1/11 bên l Hi ngh COP26  Glasgow, Vương quc Anh. Hai Th tướng thông báo v vic hoàn tt Chiến lược EEES Ú Vit nhm cng c cam kết chung ca hai nước v t do hóa thương mi và kết ni kinh tếđng thi s giúp c hai nước tn dng các c ơ hi th trường mi ni, bao gm năng lượng và nn kinh tế xanh, tiếp tc phc hi kinh tế sau đi dch Covid-1919.

Thay kết lun

Sáng ngày 9/11/2021, ti Tr s Chính ph, Th tướng Phm Minh Chính đã tiếp B trưởng Ngoi giao Australia Marise Payne. Ti bui tiếp, Th tướng Phm Minh Chính và B trưởng Marise Payne nht trí v vic tiếp tc duy trì, thúđy các hođng trao đđoàn, tiếp xúc cp cao và các cp ; trin khai các cơ chế hp tác hin có theo nhiu hình thc linh hot, thc hin hiu qu Chương trình hành đng giai đon 2020  2023 và Chiến lược EEES nhm sm tăng gđôi kim ngch thương mi hai chiu, đưa hai nước tr thành mt trong 10 đi tác thương mi hàng đu ca nhau. Chiến lược cũng nêu bt tim năng to l