Ngoài mất mát về sinh mạng, Covid-19 còn khiến nền kinh tế bị ảnh hưởng
nặng nề và rất ít người vượt qua đại dịch mà không chịu tổn thương.
Nhưng trong khi tầng lớp trung lưu đối mặt với viễn cảnh chỉ phải từ bỏ
những đồ xa xỉ thì những người ở dưới đáy của tháp thu nhập ở Trung Quốc
lại phải đương đầu với một thảm họa tiềm tàng.
Li Ming, 36 tuổi, giám đốc marketing cho một công ty xe hơi ở Bắc Kinh, lần đầu tiên cảm thấy khó khăn trong cuộc đời mình.
Khi Covid-19 bùng phát, doanh số bán xe giảm mạnh và
cô bị cho nghỉ việc không lương từ tháng hai. Chồng Li, nhân viên một
hãng hàng không, cũng bị giảm 40% lương.
"Đột
nhiên, một nửa thu nhập của gia đình tôi bốc hơi", Li nói. "Tôi chưa có
một giấc ngủ tử tế nào suốt nhiều tháng nay. Chúng tôi có một khoản vay
mua nhà phải trả và hai đứa con. Chúng đang trở thành gánh nặng".
Li
tiết kiệm được 12.000 tệ (1.700 USD) mỗi tháng nhờ sa thải người giúp
việc gia đình. "Tôi giải thích và bảo cô ấy không phải quay trở lại nữa
sau Tết Nguyên đán", Li cho hay. "Sau một lúc lâu im lặng, cô ấy đồng ý.
Cô ấy không nói gì mà chỉ gửi lời yêu thương tới các con tôi. Cô ấy đã
ba năm chung sống với lũ trẻ".
Công nhân lắp ráp linh kiện điện tử tại một nhà máy của Foxconn ở Thâm Quyến, Trung Quốc. Ảnh: AFP.
Ngoài mất mát về sinh mạng, Covid-19 còn
khiến nền kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề và rất ít người vượt qua đại dịch
mà không chịu tổn thương. Nhưng trong khi tầng lớp trung lưu đối mặt
với viễn cảnh chỉ phải từ bỏ những đồ xa xỉ thì những người ở dưới đáy
của tháp thu nhập ở Trung Quốc lại phải đương đầu với một thảm họa tiềm
tàng.
Tỷ lệ thất nghiệp tại đô thị Trung Quốc đã
tăng lên 6,2% hồi tháng hai, mức cao kỷ lục. Con số này được cải thiện
lên 5,9% vào tháng ba khi nhiều doanh nghiệp mở cửa trở lại do dịch hầu
hết được kiểm soát. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cảnh báo điều tồi
tệ nhất vẫn chưa tới đối với phần đa lực lượng lao động Trung Quốc.
Theo
một báo cáo từ Economist Intelligence Unit ngày 22/4, tỷ lệ thất nghiệp
của Trung Quốc có thể lên tới 10% trong năm nay và thêm 22 triệu việc
làm ở đô thị sẽ bị mất đi. Công ty đầu tư UBS tháng trước ước tính Trung
Quốc đã mất 50 đến 60 triệu việc làm trong ngành dịch vụ bên cạnh 20
triệu việc làm trong ngành công nghiệp và xây dựng.
Tỷ
lệ thất nghiệp của Trung Quốc được đưa ra dựa trên dữ liệu thu thập từ
31 thành phố lớn. Tình hình ở những thành phố nhỏ hơn và khu vực nông
thôn được cho là còn tồi tệ hơn.
"Khoảng cách giữa
các khu vực của Trung Quốc là rất lớn", Hu Xingdou, nhà kinh tế học
chính trị độc lập tại Bắc Kinh, nhận xét. "Trong khi người dân ở các
thành phố lớn và vùng ven biển đang chật vật duy trì cuộc sống bình
thường thì những người ở các tỉnh nằm sâu bên trong đất liền và các khu
vực nghèo đói có nguy cơ mất kế sinh nhai hoặc thực tế đã không còn kế
sinh nhai".
Peng Lixiang, 38 tuổi, đến từ tỉnh Sơn
Đông, từng kiếm được 1.000 tệ (gần 141 USD) mỗi tháng với công việc tại
một nhà hàng lẩu ở Hà Trạch, một trong những thành phố nghèo nhất tỉnh.
Cuộc khủng hoảng do Covid-19 khiến nhà hàng nơi Peng làm việc phải đóng
cửa hồi tháng hai. Cô trở thành người thất nghiệp.
Chồng
Peng chỉ thỉnh thoảng làm các công việc thời vụ. Là trụ cột chính trong
gia đình, Peng cho hay cô không biết kiếm tiền đâu ra để nuôi con gái
mới 8 tuổi của mình và trả nợ tiền xây nhà.
Cô đã nộp đơn xin việc tại các nhà máy và nhà hàng trong thành phố nhưng đều bị từ chối.
"Tôi
không nghĩ mọi chuyện sẽ trở nên khó khăn như thế này", Peng chia sẻ.
"Tôi sẵn sàng chấp nhận mọi công việc dù nặng nhọc hay mức lương thấp,
miễn là không phải làm đêm bởi tôi còn phải chăm con. Tôi chỉ cần một
công việc thôi".
Peng không phải người duy nhất gặp
khó khăn trong nỗ lực tìm kiếm việc làm tại những thị trấn và thành phố
nằm sâu trong nội địa ít thịnh vượng hơn của Trung Quốc. Đây là lý do
vì sao hàng triệu lao động nhập cư, giống như Cao Jin, 39 tuổi, quay trở
lại các thành phố ven biển để tìm việc sau nhiều tháng phong tỏa.
Ngày
1/4, Cao từ Su Huệ, thành phố ở tỉnh Hồ Bắc, bắt tàu cao tốc tới Quảng
Đông, trung tâm sản xuất của Trung Quốc. Tại đây, anh hy vọng được nhận
lại công việc giám sát viên dây chuyền tại một công ty sản xuất tấm gia
nhiệt cho các thiết bị điện ở Phật Sơn.
Nhưng sau
khi trải qua 12 ngày cách ly phòng ngừa trong ký túc xá nhà máy, Cao
nhận được thông báo rằng công việc của anh giờ chỉ còn ca đêm, làm việc
từ 18h đến 4h sáng, 5 ngày mỗi tuần, với mức lương 2.000 tệ/tháng (gần
282 USD), chỉ bằng 1/4 thu nhập trước đây.
"Nó còn không đủ trả chi phí sinh hoạt của tôi ở Phật Sơn chứ đừng nói tới chuyện hỗ trợ gia đình ở Hồ Bắc", anh cho biết.
Cao
cố gắng thương thuyết với ông chủ nhưng chỉ nhận được câu trả lời rằng
vì đơn hàng đã bị mất 50% nên nhà máy quyết định giảm dây chuyền sản
xuất từ 10 xuống 5. Số lượng lao động cũng giảm còn một nửa, xuống
khoảng 300 người.
"Tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài xin thôi việc", anh nói.
Cao
cho hay anh đã dành vài ngày sau đó để tìm việc ở Phật Sơn nhưng không
thành công. Bạn bè và đồng nghiệp cũ lý giải với anh rằng nhu cầu nước
ngoài đối với hàng hóa Trung Quốc giảm đã tác động tới toàn bộ chuỗi
cung ứng.
Công nhân xẻ gỗ tại một nhà máy ở thành phố Tuy Phân Hà, tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc, ngày 15/4. Ảnh: Reuters.
Phật Sơn là nơi tập trung vô số nhà sản xuất
thiết bị gia dụng cung cấp chủ yếu cho thị trường nước ngoài. Một trong
số này, Tập đoàn Midea, đã báo cáo doanh thu quý một năm nay giảm 23%
trong khi công ty Gree Electric Appliances, trụ sở ở Chu Hải, đối mặt
với mức giảm tới 50%, phần lớn là do xuất khẩu sụt giảm.
Giá
trị xuất khẩu tháng ba của Trung Quốc đã giảm 6,6% so với cùng kỳ năm
ngoái, nối tiếp sau bước giảm 17,2% trong tháng một và tháng hai cộng
lại.
Tháng 4 chứng kiến mức tăng 3,5% về xuất khẩu
khi một số đối tác thương mại của Trung Quốc thoát khỏi lệnh phong tỏa.
Tuy nhiên, đóng góp vào mức tăng này chủ yếu là các đơn hàng tồn từ năm
ngoái.
Theo Rosealea Yao, nhà phân tích tại công ty
nghiên cứu thị trường Gavekal Dragonomics, mức độ phục hồi của Trung
Quốc sẽ "vẫn còn khá nông" do nhu cầu toàn cầu còn ở mức yếu.
"Xuất
khẩu khởi sắc hơn so với dự kiến trong tháng 4 nhưng các đơn hàng mới
vẫn giảm mạnh. Mặt khác, tác động từ sự sụp đổ tăng trưởng ở Mỹ và châu
Âu vẫn chưa giáng xuống", bà đánh giá. "Tình trạng mất việc làm trong
ngành sản xuất xuất khẩu sẽ tồi tệ hơn thay vì được cải thiện".
Một
báo cáo do Fitch Ratings công bố tuần qua chỉ ra rằng tác động của dịch
bệnh đối với kinh tế toàn cầu đang gia tăng áp lực lên thị trường lao
động Trung Quốc.
Cao, lao động nhập cư đã làm việc
trong ngành sản xuất hơn 10 năm, cho biết anh chưa bao giờ gặp phải một
thị trường việc làm khó khăn như hiện nay. "Tôi không biết bao giờ thì
nền kinh tế sẽ tốt lên nhưng trong năm nay, tôi chắc chắn sẽ không làm
việc trong ngành sản xuất nữa sau khi tận mắt thấy hàng loạt nhà máy
phải cắt giảm việc làm và dây chuyền sản xuất", anh nói. "Có lẽ tôi sẽ
tới thành phố phía bắc nào đó và tìm một công việc trang trí nhà cửa".
Đây
có thể là một lựa chọn khôn ngoan khi mà ngành bất động sản Trung Quốc
đang có dấu hiệu đi lên nhờ các khoản vay có sẵn và rẻ hơn cùng với
những thay đổi trong chính sách của chính phủ.
"Những
cải cách về hộ khẩu và đất đai mới đây có thể làm gia tăng nhu cầu
trong ngành bất động sản và xây dựng, kết hợp với đó là kế hoạch đẩy
nhanh tốc độ cải tạo các thị trấn cũ do chính phủ đề ra", Wang Tao, nhà
kinh tế học tại UBS, nhận định.
Theo Wang, những
thay đổi mới nhất trong hệ thống hộ khẩu có thể giúp các lao động nhập
cư đăng ký thường trú dễ dàng hơn, qua đó được quyền tiếp cận các dịch
vụ xã hội và giáo dục tại những thành phố có dân số từ một đến 5 triệu
người. Nhờ thế, chi tiêu tiêu dùng và nhu cầu bất động sản sẽ gia tăng.
Dù vậy, triển vọng vẫn bị che mờ bởi tác động của Covid-19 tới thu nhập hộ gia đình, Wang cho hay.
Theo
số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, thu nhập bình quân khả
dụng của người dân thành thị trong quý đầu năm nay đã giảm 3,9% xuống
còn 11.691 tệ (gần 1.650 USD), trong khi con số này ở nông thôn giảm
4,7%, xuống 4.641 tệ (hơn 650 USD).