Tranh chấp giữa các đại cường quốc, Thế giới lo ngại một cuộc đối đầu vũ trang (Phan Minh , Minh Anh , Minh Phương)

Tập Cận Bình kêu gọi Trung Quốc và Mỹ "tôn trọng lẫn nhau", củng cố quan hệ với Nga

Phan Minh, RFI, 05/02/2026

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hôm qua, 04/02/2026, đã thảo luận lần lượt với tổng thống Nga Vladimir Putin và tổng thống Mỹ Donald Trump. Lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi Bắc Kinh và Washington cần "tôn trọng lẫn nhau" và ca ngợi mối quan hệ ngày càng chặt chẽ với Moskva. Cả Donald Trump và Vladimir Putin đều nhấn mạnh mối quan hệ hữu hảo với Trung Quốc sau những cuộc điện đàm của họ với Tập Cận Bình, làm nổi bật vị thế trọng tâm của đại cường Châu Á trên trường quốc tế.

Tổng thống Nga Vladimir Putin nói chuyện với chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình qua video tại điện Kremlin, Moskva, Nga, ngày 04/02/2026. AP - Vyacheslav Prokofyev

Theo hãng tin AFP, trên mạng xã hội Truth Social của ông, tổng thống Donald Trump cho biết đã có một cuộc trò chuyện "tuyệt vời" với chủ tịch Tập Cận Bình, rằng mối quan hệ cá nhân của ông với lãnh đạo Trung Quốc rất tốt đẹp và cả hai đều nhận thức rõ tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ đó.

Về phần mình, Tập Cận Bình cảnh báo Donald Trump nên thận trọng về vấn đề Đài Loan và bày tỏ hy vọng các vấn đề song phương, điển hình là thương mại, cần được giải quyết một cách hòa bình giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Từ Bắc Kinh, thông tín viên Clea Broadhurst cho biết thêm thông tin :

Trung Quốc đã chuẩn bị kĩ càng cho sự kiện này. Khi trao đổi lần lượt với Moskva và Washington, Tập Cận Bình xây dựng hình ảnh một nước Trung Quốc có thể đối thoại với tất cả các đại cường, trong bối cảnh cấu trúc an ninh toàn cầu đang chao đảo.

Với Vladimir Putin, Bắc Kinh tái khẳng định sự phối hợp chiến lược, trật tự đa cực và một lập trường đồng nhất đối với Mỹ. Đáp lại, Moskva ủng hộ rõ ràng lập trường của Trung Quốc về vấn đề Đài Loan.

Với Donald Trump, chủ tịch Trung Quốc có giọng điệu thận trọng hơn. Ông kêu gọi đối thoại, giải quyết bất đồng, hợp tác dựa trên lợi ích thực tế. Tuy nhiên, thông điệp về Đài Loan vẫn rất rõ ràng. Tập Cận Bình cảnh báo Washington nên thận trọng vì họ không chấp nhận bất cứ sự mơ hồ nào về điều mà Bắc Kinh coi là vấn đề cốt lõi của chủ quyền.

Về cơ bản, Trung Quốc vẫn kiềm chế, tránh đưa ra những cam kết mang tính ràng buộc trong các vấn đề nhạy cảm nhất như kiểm soát vũ khí, hiệp ước New START vừa hết hiệu lực và chương trình hạt nhân Iran.

Bắc Kinh chiếm lĩnh không gian ngoại giao, mà không đóng vai trò trung gian chính thức, bảo vệ các quan hệ đối tác và những phương án ứng biến của mình, đồng thời khai thác những rạn nứt trong nội bộ phương Tây. Đối thoại với tất cả các bên, ít cam kết, xác định các lằn ranh đỏ, Trung Quốc ít chú trọng vào việc giải quyết các cuộc khủng hoảng, mà tập trung nhiều hơn vào việc xây dựng trật tự chiến lược sau này.

Về phần mình, tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức hôm qua đã hoan nghênh cuộc điện đàm giữa chủ tịch Tập Cận Bình và tổng thống Donald Trump, cho rằng cuộc đối thoại này sẽ góp phần "ổn định" khu vực, trong bối cảnh Trung Quốc liên tục gia tăng sức ép quân sự với hòn đảo.

Phan Minh

******************************

An ninh : Trung Quốc có "sợ" NATO không ?

Minh Phương, RFI, 05/02/2026

Vào đầu tháng 1, trên mạng xã hội Truth Social của ông, tổng thống Mỹ Donald Trump từng khẳng định : "Trung Quốc và Nga không hề sợ NATO nếu không có Mỹ trong liên minh này". Các phát biểu có phần cảm tính của chủ nhân Nhà Trắng không còn là một điều xa lạ, tuy nhiên khẳng định của ông Trump cũng khiến nhiều người tự hỏi : Liệu Bắc Kinh có coi NATO là một mối đe dọa thực sự hay không ?

Ảnh do Tân Hoa Xã công bố : Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị gặp tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg bên lề Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, New York, Hoa Kỳ, ngày 22/09/2022. AP - Li Rui

Bắc Kinh "hằn học" với NATO

Sự can dự ngày càng tăng của NATO ở khu vực Châu Á–Thái Bình Dương thực sự bắt đầu rõ nét với việc công bố Khái niệm Chiến lược mới vào tháng 06/2022, khẳng định "những tham vọng được tuyên bố và các chính sách mang tính cưỡng ép" của Trung Quốc "thách thức lợi ích, an ninh và các giá trị của chúng ta". NATO đã tăng cường quan hệ với các đối tác Châu Á–Thái Bình Dương, mời lãnh đạo Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand và Úc tham dự các hội nghị thượng đỉnh của Liên minh.

Bên cạnh đó, trong những năm gần đây, một số quốc gia Châu Âu đã điều tàu hải quân tới khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. Các đợt triển khai đó không phải là những chiến dịch của NATO, nhưng các học giả Trung Quốc đôi khi gây hiểu lầm khi gọi đó là các hoạt động của NATO. Giống như các nhà lãnh đạo, các học giả và chuyên gia Trung Quốc tại các viện nghiên cứu tỏ ra không hài lòng với những diễn biến đó. Nhiều người xem đây là một mắt xích trong kế hoạch lớn hơn của Mỹ nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Họ cũng cho rằng Mỹ đã lợi dụng cuộc chiến của Nga tại Ukraine như một cái cớ để củng cố sự đoàn kết xuyên Đại Tây Dương xoay quanh chính sách đối với Trung Quốc. Các nhà phân tích Trung Quốc lo ngại rằng sự điều chỉnh chính sách của NATO có thể làm tổn hại đến quan hệ giữa Bắc Kinh và các quốc gia Châu Âu, mà không cần xem xét sự ủng hộ của Trung Quốc đối với Nga đã góp phần gây ra hệ quả này như thế nào.

Các quan sát viên Trung Quốc cũng không hài lòng với việc NATO tăng cường quan hệ với Nhật Bản. Họ lo ngại rằng, thông qua hợp tác trong nghiên cứu và phát triển cũng như việc thắt chặt các mối liên kết trong ngành công nghiệp quốc phòng, Nhật Bản có thể gia tăng sức mạnh quân sự của mình. Họ cho rằng Hoa Kỳ đang tích cực thúc đẩy quá trình "tái quân sự hóa" Nhật Bản nhằm kiềm chế Trung Quốc, đồng thời giảm bớt gánh nặng chiến lược cho nước Mỹ.

Mối quan hệ ngày càng khăng khít giữa Hàn Quốc với NATO và với các quốc gia Châu Âu nói chung cũng bị nghi ngờ, bởi hoạt động xuất khẩu vũ khí của Hàn Quốc lẫn sự hợp tác về công nghiệp và công nghệ đều có thể củng cố năng lực của nước này.

Nhưng không lo ngại NATO

Dù vậy các học giả và chuyên gia tại các viện nghiên cứu của Trung Quốc cho rằng sự can dự của NATO ở khu vực Châu Á–Thái Bình Dương sẽ chỉ có tác động hạn chế đối với an ninh quốc gia của Trung Quốc. Theo họ, có hai nguyên nhân chính : Thứ nhất, các quốc gia Châu Âu không đủ sức mạnh để làm thay đổi cán cân quyền lực ở khu vực Châu Á–Thái Bình Dương. Thứ hai, NATO là một liên minh bị chia rẽ.

Về rào cản đầu tiên, Trung Quốc cho rằng NATO – cũng như các quốc gia Châu Âu – không đủ sức mạnh quân sự. Theo một nhóm học giả Trung Quốc, "ngay cả Anh, Pháp và Đức, những nước đứng đầu về năng lực quân sự, cũng gặp khó khăn trong việc triển khai đủ lực lượng tại khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương".

Hơn nữa, nhiều người tin rằng Châu Âu sẽ phải ưu tiên sử dụng các năng lực hạn chế của mình để răn đe Nga, điều này sẽ càng cản trở hoạt động của các quốc gia Châu Âu ở Châu Á–Thái Bình Dương, lẫn mức độ can dự của NATO trong khu vực.

Ở tầm rộng hơn, họ cho rằng các thành viên Châu Âu trong NATO thiếu tầm nhìn chiến lược khi xem nhẹ tầm quan trọng của sức mạnh quân sự. Trong một đánh giá khá gay gắt, một nhà nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc lập luận rằng "cuộc khủng hoảng Ukraine đã phơi bày những khiếm khuyết to lớn trong mô hình quyền lực của các quốc gia Châu Âu".

Rào cản thứ hai là sự thiếu gắn kết trong Liên minh. Các quan sát viên Trung Quốc nhận thấy mức độ chia rẽ sâu sắc giữa các thành viên NATO trong chính sách đối với Trung Quốc. Họ nhấn mạnh nhiều quốc gia Châu Âu muốn duy trì quan hệ kinh tế với Bắc Kinh và quan điểm của Mỹ và Châu Âu về mối đe dọa từ Trung Quốc thường xuyên khác biệt. Bên cạnh đó, họ cũng nhìn thấy những điểm yếu trong quan hệ của NATO với các đối tác ở Châu Á và cho rằng Trung Quốc có đòn bẩy để hạn chế, đặc biệt đối với sự gắn kết an ninh của Hàn Quốc với Liên minh.

Chừng nào NATO chưa đạt được đồng thuận trong nhận thức về các mối đe dọa, thì từ góc nhìn của Bắc Kinh, chưa có nhiều lý do để lo ngại. Trước đây, nhiều nhà phân tích từng cho rằng Trung Quốc nên chủ động hành động để duy trì sự chia rẽ trong NATO. Một số người lập luận rằng việc tăng cường hợp tác kinh tế và thương mại với một số quốc gia Châu Âu chọn lọc có thể giúp đảm bảo rằng giữa hai bờ Đại Tây Dương (cũng như giữa các nước Châu Âu), quan điểm về Trung Quốc sẽ tiếp tục khác biệt. Thông qua các biện pháp "cây gậy và củ cà rốt", các chiến dịch quyến rũ, và thậm chí là thao túng, Trung Quốc có thể tiếp tục khoét sâu các rạn nứt trong liên minh.

Món quà tổng thống Mỹ dành cho Trung Quốc

Tuy nhiên, trong năm vừa qua, các nhà lãnh đạo Trung Quốc dường như đã không làm theo những lời khuyên đó. Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc–Liên Âu vào tháng 7/2025 không đạt được kết quả đáng kể nào và hầu như không giúp cải thiện quan hệ giữa Bắc Kinh với Châu Âu. Tập Cận Bình cũng đã từ chối lời mời tới Bruxelles. Rõ ràng, các nhà lãnh đạo Trung Quốc không thấy cần thiết phải tiến hành một chiến dịch "mua chuộc" Châu Âu.

Lý do chính đó là việc tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại nắm quyền. Sự hỗn loạn mà Trump gây ra, gần đây nhất là qua các lời đe dọa thâu tóm Groenland, được xem là một "món quà chiến lược" đối với Bắc Kinh, làm suy yếu NATO.

Sự coi thường, thậm chí là khinh miệt công khai của chính quyền Trump đối với Châu Âu, cùng với hố sâu trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương khiến Trung Quốc thấy không cần phải quyến rũ Châu Âu nữa, vì Hoa Kỳ đang "biếu không" cho Bắc Kinh sự chia rẽ mà họ mong muốn. Như cựu tổng thư ký Nghị viện Châu Âu Klaus Welle đã nhận định vào tháng 02/2025 : "Đây chính là điều họ luôn mong muốn : Liên minh xuyên Đại Tây Dương bị chia rẽ. Tôi chỉ ngạc nhiên là họ không mang bánh ra để ăn mừng".

(Nguồn : The Diplomat, AFP, The Straits Times)

Minh Phương

*****************************

Khoáng sản chiến lược : Canh bạc "liên minh quốc tế" của Mỹ để đối phó với Trung Quốc

Minh Anh, RFI, 05/02/2026

Vào lúc thế giới chú tâm vào Venezuela và Iran, Hoa Kỳ kín đáo vạch ra một chiến lược năng lượng quan trọng. Trong hai ngày 04-05/02/2026, tại Washington, phó tổng thống JD. Vance họp với đại diện của khoảng 50 quốc gia, nhằm đề xuất dự án thành lập một khối thương mại, bảo đảm quyền tiếp cận công bằng các nguồn khoáng sản chiến lược cho chuỗi cung ứng trí tuệ nhân tạo. Theo giới quan sát, đây là canh bạc năng lượng lớn nhất của tổng thống Mỹ để đối phó với Trung Quốc.

Phó tổng thống Mỹ JD. Vance phát biểu tại cuộc họp Bộ trưởng Khoáng sản Quan trọng tại Bộ Ngoại Giao, ngày 04/02/2026 ở Washington, Mỹ. AP - Kevin Wolf

Cuộc họp này diễn ra hai ngày sau thông báo của tổng thống Trump hôm 02/02 về việc thành lập kho dự trữ chiến lược khoáng sản quan trọng, "Dự án Vault" trong khuôn khổ một chiến lược rộng lớn hơn mang tên "Pax Silica" (kết hợp hai từ Latinh có nghĩa là Hòa bình và Silicium). Kho dự trữ này có mức hỗ trợ ban đầu là 10 tỷ đô la từ Ngân hàng Xuất – Nhập khẩu Hoa Kỳ và 2 tỷ từ các quỹ đầu tư tư nhân.

Phát biểu trong cuộc họp, phó tổng thống JD. Vance, tuy không nêu đích danh Trung Quốc, nói đến tình trạng "khoáng sản thiết yếu giá rẻ tràn lan gây thiệt hại cho các nhà sản xuất Mỹ". Phó tổng thống Hoa Kỳ đề xuất "thiết lập giá chuẩn cho các khoáng sản quan trọng ở mọi giai đoạn sản xuất, một mức giá phản ánh giá trị thị trường thực sự. Đối với các thành viên của khu vực thương mại ưu đãi, mức giá chuẩn này sẽ là mức sàn được duy trì thông qua thuế quan điều chỉnh".

Theo phân tích của nữ chuyên gia Mỹ Sarah Ladislaw, Trung tâm Chiến lược Công nghiệp Năng lượng mới, trên báo Pháp Le Monde (ngày 05/02/2026), đây thực sự là một liên minh quốc tế được thiết kế để bảo đảm toàn bộ chuỗi giá trị của nền kinh tế trí tuệ nhân tạo, một cấu trúc công nghiệp để chống chọi với những cú sốc trong tương lai. Chiến lược Pax Silica cho thấy Hoa Kỳ nhận thức được rằng thống trị năng lượng không còn giới hạn ở việc khai thác dầu khí, mà còn bao gồm cả việc chuyển đổi năng lượng và nguyên liệu thô thành sức mạnh tính toán.

Liên minh này ban đầu bao gồm các nước Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan, Anh Quốc, Úc, Israel và Singapore, nay được mở rộng ra nhiều quốc gia khác như Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất, Qatar và Liên Hiệp Châu Âu. Washington hy vọng điều này sẽ thúc đẩy đầu tư tư nhân vào các dự án khai thác và chế biến đang gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với năng lực sản xuất giá rẻ hơn của Trung Quốc, cũng như tránh được tình trạng giá cả biến động và nhu cầu không chắc chắn, đã khiến thị trường ngần ngại tài trợ cho các dự án khai thác.

Pax Silica hướng đến việc khắc phục hạn chế này bằng cách liên kết trực tiếp cung và cầu, kết nối các mỏ lithium của Úc với các nhà máy sản xuất pin của Hàn Quốc và các công ty in thạch bản của Hà Lan. Với sự minh bạch từ hầm mỏ đến giá đỡ máy chủ, liên minh này đảm bảo với các nhà đầu tư rằng tài nguyên thượng nguồn có điểm đến cuối cùng.

Nếu như cách tiếp cận này đánh dấu một bước đột phá mạnh mẽ, để cho liên minh hoạt động thành công, theo bà Sarah Ladisla, Pax Silica phải được tiến hành cả trên ba mặt trận : Thứ nhất, Hoa Kỳ và các đối tác phải chứng tỏ Pax Silica được hỗ trợ bởi các dự án đầu tư thực thụ, chứ không đơn giản là những sáng kiến quốc gia song song.

Thứ hai, liên minh phải tiếp tục được mở rộng nhằm bù đắp các thiếu hụt năng lực dai dẳng, như thiếu nguyên liệu thô thiết yếu và nguồn lao động cần thiết. Trong điều kiện này, việc loại trừ Canada là một tính toán sai lầm của chính quyền Trump.

Cuối cùng, theo nữ chuyên gia về chiến lược năng lượng mới, việc thực thi hiệu quả là điều cần thiết. Ngăn chặn hiện tượng các nhà sản xuất trong nước bị các quốc gia khác chèn ép bằng cách bán phá giá, đòi hỏi các công cụ và thỏa thuận thương mại phối hợp để chống lại hành vi định giá cạnh tranh không lành mạnh. Để tạo ảnh hưởng toàn cầu, việc hướng nguồn năng lượng vào trí tuệ nhân tạo và sản xuất tiên tiến sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc.

Liệu chính quyền Trump có thể thực hiện được điều này hay không, đây là điều vẫn còn phải xem xét, nhà nghiên cứu Sarah Ladislaw kết luận !

Minh Anh