Chỗ đứng nào dành cho Trung Quốc tại Tây Bán cầu ? (Minh Anh , Phan Minh)
Cảng biển Chancay ở Peru : Tâm điểm của cuộc đọ sức Mỹ - Trung
Minh Anh, RFI, 14/02/2026
Ngày 11/02/2026, tư pháp Peru ra phán quyết hạn chế quyền hạn của cơ quan nhà nước Ositran trong việc giám sát và thanh tra tại cảng biển lớn Chancay, do tập đoàn Cosco Shippings Ports của Trung Quốc xây dựng, tài trợ và điều hành, với lý do đây là một cảng tư nhân. Tuy nhiên, phán quyết này khiến Hoa Kỳ lo lắng.
Một container được cần cẩu nâng lên, phía sau là công trình xây dựng cảng do Trung Quốc đầu tư, tại Chancay, Peru, ngày 29/10/2024. AP - Guadalupe Pardo
Thông tín viên Martin Chabal tại Lima giải thích :
"Theo Washington, Peru đã bán rẻ chủ quyền của mình cho Trung Quốc. Hoa Kỳ lo ngại về ảnh hưởng ngày càng tăng của Bắc Kinh tại khu vực Nam Mỹ, cũng như lo ngại về hoạt động của cảng biển Chancay trên bờ biển Peru. Trung Quốc có thể sẽ kiểm soát việc nhập khẩu và xuất khẩu trên lục địa này một cách dễ dàng và an toàn hơn, gây bất lợi cho Hoa Kỳ.
Tình hình này càng gây khó chịu cho chính quyền Trump, vốn coi Peru là một trong những đối tác chủ chốt trên lục địa. Tuần trước, Lima và Wasington đã tăng cường quan hệ quốc phòng và an ninh. Peru trở thành một đồng minh lớn của Hoa Kỳ ngoài NATO. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cùng cố vấn an ninh quốc gia của Donald Trump sẽ đến thăm Peru trong năm nay.
Nhưng phán quyết của tòa án Peru không được Hoa Kỳ chấp nhận và Wasington dự định sẽ can thiệp sâu hơn nữa trong cuộc đọ sức giữa hai siêu cường trên lục địa này".
Tuy nhiên, theo AFP, nhiều nhà quan sát tại Peru xem thông cáo trên của Cục các Vấn đề Tây Bán Cầu, bộ Ngoại Giao Mỹ "phản ánh quan điểm can thiệp mạnh mẽ hơn của chính quyền Trump, không chỉ đối với Peru mà đối với toàn khu vực châu Mỹ Latinh".
Nghị Viện Peru chuẩn bị luận tội, phế truất quyền tổng thống
Thông cáo của bộ Ngoại giao Mỹ được đưa ra vào lúc tình hình nội bộ chính trị Peru đang có những bất ổn. Viện Công tố Peru ngày 13/02/2026, thông báo mở điều tra sơ bộ đối với tổng thống lâm thời José Jeri về cáo buộc "lạm dụng ảnh hưởng nghiêm trọng". Ông Jeri bị nghi ngờ can thiệp vào việc tuyển dụng bất hợp pháp 9 phụ nữ vào chính phủ của mình. Theo AFP, đây là cuộc điều tra thứ hai được mở ra chống lại tổng thống, tại nhiệm từ đầu tháng 10/2025.
Ngày 17/02 tới, nghị viện Peru sẽ thảo luận về kiến nghị luận tội phế truất tổng thống bị xem là có những "hành vi sai trái trong chức vụ" và "thiếu năng lực" thực hiện nhiệm vụ.
Minh Anh
*************************
Kênh đào Panama : Tâm điểm xung đột Mỹ – Trung tại châu Mỹ Latinh
Phan Minh, RFI, 13/02/2026
Trung Quốc đã phản ứng mạnh mẽ hôm 03/02/2026 trước quyết định của Panama hủy bỏ quyền khai thác cảng của tập đoàn Hồng Kông CK Hutchison tại kênh đào Panama. Vai trò của tổng thống Mỹ Donald Trump phủ bóng lên cuộc giằng co Panama – Trung Quốc và có thể quyết định bên thắng cuộc.
Hoa Kỳ và Trung Quốc cạnh tranh tại kênh đào Panama. © France Médias Monde
Donald Trump đã nhắc đến điều này ngay khi trở lại Nhà Trắng trong bài phát biểu nhậm chức hôm 20/01/2025 : Trung Quốc ngầm kiểm soát kênh đào Panama và Hoa Kỳ sẵn sàng giành lại quyền kiểm soát nếu cần.
Tuy nhiên, mọi sự chú ý sau đó đổ dồn về Iran, Venezuela hay Groenland, hoàn toàn làm lu mờ những gì đang diễn ra tại quốc gia nhỏ bé ở châu Mỹ Latinh này với kênh đào có vai trò then chốt đối với thương mại toàn cầu.
Trung Quốc ra thông cáo với giọng điệu gay gắt
Tuy nhiên, chỉ trong vòng một năm, Panama đã trở thành một trong những đấu trường chính của sự cạnh tranh Mỹ – Trung. Tình hình đột nhiên trở nên căng thẳng từ 20 ngày qua.
Mọi chuyện bắt đầu từ phán quyết do Tối Cao Pháp Viện Panama đưa ra ngày 30/01. Định chế này cho rằng quyền khai thác cấp cho đại tập đoàn Hồng Kông CK Hutchison đối với các cảng ở hai đầu kênh đào Panama vào năm 1997 là "vi hiến". Điều này đã khiến Trung Quốc nổi giận và ra thông cáo dài 800 từ hôm 03/02, công khai chỉ trích và đe dọa chính quyền Panama, đồng thời ngầm tố cáo "ảnh hưởng và sự đe dọa" từ phía Hoa Kỳ.
Phán quyết của tư pháp Panama bị giới chức Hồng Kông gọi là "đáng thương hại", "hết sức đáng hổ thẹn" và "sai trái về mặt pháp lý". Những tuyên bố này đã được truyền thông chính thức của Trung Quốc đại lục dẫn lại.
Giới chức Trung Quốc cũng bổ sung rằng Panama "sẽ phải trả giá đắt" nếu phán quyết này thực sự được thi hành. Mario Esteban, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đông Á tại Đại học Tự trị Madrid, nghiên cứu về quan hệ Trung Quốc – châu Mỹ Latinh, nhấn mạnh : "Ngành ngoại giao Trung Quốc, vốn thường phát biểu thận trọng, phản ứng như vậy là điều không thường thấy."
Tabita Rosendal, chuyên gia về chính sách đối ngoại Trung Quốc tại Đại học Lund (Thụy Điển), từng nghiên cứu khía cạnh hàng hải của "Những con đường tơ lụa mới" của Trung Quốc, cho rằng phản ứng dữ dội này phần lớn được lý giải bởi việc "đây là lần đầu tiên Trung Quốc bị đe dọa trực tiếp" do sức ép của Washington đối với một quốc gia châu Mỹ Latinh. Việc bắt giữ Nicolas Maduro tại Venezuela hay các đe dọa của Mỹ nhắm vào Mexico, một trong những đối tác kinh tế chính của Trung Quốc tại châu Mỹ Latinh, trước đó chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của Bắc Kinh "một cách gián tiếp".
Hành trình ngắn ngủi của Panama với "Những con đường tơ lụa mới"
Panama là "một quốc gia đặc biệt nhạy cảm đối với Bắc Kinh", theo Rodrigo Martin, nghiên cứu về quan hệ giữa Panama, Trung Quốc và Hoa Kỳ tại Đại học Salamanca (Tây Ban Nha). Trước hết bởi vì "kênh đào Panama là một hành lang then chốt của thương mại toàn cầu và đóng vai trò cửa ngõ để hạm đội Trung Quốc đi từ bờ Thái Bình Dương, nơi Trung Quốc tọa lạc, sang bờ Đại Tây Dương".
Bắc Kinh không chấp nhận mất quyền tiếp cận tự do đối với tuyến hàng hải này. Về lý thuyết, phán quyết của Tòa Án Tối Cao Panama không mang lại bất kỳ thay đổi nào đối với quyền tự do lưu thông qua kênh đào. Nhưng chắc chắn Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với nhiều trở ngại hơn : "Các nhà quản lý mới của cảng (công ty vận tải biển Đan Mạch Maersk hiện đang tạm thời khai thác từ đầu tháng 2) chắc chắn sẽ đến từ Mỹ hoặc được Washington chấp thuận. So với CK Hutchison, các nhà quản lý mới sẽ xem xét kỹ hơn mọi thứ mà các tàu Trung Quốc vận chuyển", theo Amalendu Misra, chuyên gia về quan hệ quốc tế của các nước Nam bán cầu tại Đại học Lancaster.
Tiếp theo là yếu tố biểu tượng. 20 năm sau khi để CK Hutchison quản lý các cảng của kênh đào, Panama đã trở thành quốc gia châu Mỹ Latinh đầu tiên tham gia "Những con đường tơ lụa mới" vào năm 2017, chương trình do Trung Quốc khởi xướng nhằm mở rộng ảnh hưởng quốc tế thông qua đầu tư vào cơ sở hạ tầng ở nước ngoài. Amalendu Misra giải thích thêm : "Chính từ Panama mà Trung Quốc sau đó mở rộng ảnh hưởng sang các quốc gia khác trong châu Mỹ Latinh".
Để củng cố sự hiện diện tại quốc gia chiến lược này, Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào hạ tầng như đường sá và viễn thông trong 7 năm. Ruben Gonzalez Vicente, chuyên gia chính sách kinh tế nghiên cứu quan hệ Trung Quốc – châu Mỹ Latinh tại Đại học Birmingham, nhấn mạnh rằng "các khoản đầu tư này đã đạt 1,4 tỷ đô la vào năm 2024".
Tuy nhiên, việc Donald Trump trở lại Nhà Trắng đã làm đảo lộn mọi thứ. Mặc dù các cáo buộc của tổng thống Mỹ về việc Trung Quốc "kiểm soát" hoạt động của kênh đào là vô căn cứ, chính quyền Panama vẫn tiến hành thẩm định các nhượng quyền được cấp cho CK Hutchison. Và kết luận là doanh nghiệp Hồng Kông đã không tuân thủ nhiều điều khoản trong hợp đồng nhượng quyền. Việc thẩm định này sau đó trở thành cơ sở cho phán quyết của Tòa Án Tối Cao. Đồng thời, Panama cũng rút khỏi "Những con đường tơ lụa mới".
Bước khởi đầu tiến trình suy giảm ảnh hưởng của Trung Quốc tại châu Mỹ Latinh
Thành trì Panama hóa ra không vững chắc hơn một "lâu đài trên cát". Trung Quốc không hài lòng khi các nhượng quyền bị hủy bỏ trong khi chúng không gây ra vấn đề nào trong suốt khoảng 20 năm, và thậm chí còn được gia hạn vào năm 2021. Ruben Gonzalez Vicente tóm lược : "Giới chức Panama khẳng định rằng quyết định này cho phép đất nước duy trì sự trung lập. Nhưng đối với Trung Quốc, đây rõ ràng là dấu hiệu cho thấy từ nay Hoa Kỳ có thể loại bỏ bất kỳ ai khỏi những khu vực mà họ coi là phạm vi ảnh hưởng, mà không cần quan tâm tới các cam kết của Trung Quốc với các đối tác địa phương".
Tabita Rosendal khẳng định rằng nỗi lo chính của Bắc Kinh là "hiệu ứng domino" : "Trong trường hợp Panama, đó là một doanh nghiệp tư nhân Hồng Kông bị tác động. Nay mai, có thể là các tập đoàn Nhà nước lớn có lợi ích tại Peru, Mêhicô hay Achentina".
Amalendu Misra cho biết : "Khả năng xảy ra hiệu ứng lan tỏa này là rất cao vì các quốc gia châu Mỹ Latinh sẽ không còn muốn ký kết hợp đồng thương mại với Trung Quốc nếu Donald Trump gây sức ép để hủy bỏ những thỏa thuận đó". Theo ông, sự quay lưng của Panama "đánh dấu sự khởi đầu cho hồi kết của sự hiện diện Trung Quốc tại châu Mỹ Latinh".
Giờ đây, tất cả phụ thuộc vào phản ứng của Trung Quốc. Một thông cáo dài với giọng điệu gay gắt sẽ không đủ để khiến chính quyền Trump lùi bước, trong bối cảnh CK Hutchison đã khởi kiện Panama ra tòa trọng tài quốc tế.
Trung Quốc có thể bổ sung các biện pháp trừng phạt kinh tế như ngừng đầu tư vào Panama "để làm gương và răn đe các quốc gia châu Mỹ Latinh khác", theo Tabita Rosendal. Tuy nhiên Mario Esteban nhận xét rằng đây là một chiến lược rất mạo hiểm : "Điều đó có nguy cơ làm xấu đi hình ảnh mà Trung Quốc đang xây dựng, đứng về phía các quốc gia phương Nam trước Hoa Kỳ".
Theo ông Esteban, cơ hội tốt nhất của Bắc Kinh chính là phát động một chiến dịch ngoại giao tại các quốc gia khác trong khu vực để thể hiện mình là cường quốc đáng tin cậy, trái ngược với một Hoa Kỳ ngày càng quyết liệt.
Chuyên gia Esteban cho rằng Bắc Kinh cũng có thể sẽ muốn "tái lập thế cân bằng với Washington". Việc bị đánh bật ra khỏi Panama, dù chỉ một phần, có thể sẽ dẫn tới một phản ứng đáp trả. Phản ứng đó là gì ? Chuyên gia này kết luận rằng "sẽ không có gì được quyết định trước chuyến thăm Bắc Kinh sắp tới của Donald Trump, dược dự trù vào tháng 04/2026, và tùy thuộc vào cách thức cuộc gặp thượng đỉnh này diễn ra".
(France 24)
Phan Minh
