Điểm báo Pháp - Châu Âu trước phép thử Trump (Thụy My)
Châu Âu trước phép thử Trump, từ Davos đến Greenland
Tựa chính các báo Pháp hôm nay 21/01/2026 cho thấy rõ tình hình căng thẳng hiện nay giữa Châu Âu và nước Mỹ của Donald Trump. Le Figaro chạy tít trang nhất "Châu Âu chuẩn bị ly dị với Hoa Kỳ", La Croix nhận xét "Châu Âu rắn giọng", Les Echos chạy tựa "Căng thẳng gia tăng giữa Châu Âu và Trump". Libération nói về "Trump-Macron : Song đấu ở Davos", Le Monde quay lại với "Donald Trump, một năm luật của kẻ mạnh nhất".
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trước giới truyền thông tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) thường niên lần thứ 56 ở Davos, Thụy Sĩ, ngày 21/01/2026. Reuters - Denis Balibouse
Thuế quan, chủ quyền và con đường chư hầu hóa Châu Âu
Trong bài xã luận "Thế giới theo như Trump", Le Figaro thử làm một con tính : 15% + 10% + 200%… Đó là mức thuế trừng phạt của tổng thống Mỹ vì Pháp và Châu Âu đã lợi dụng trong trao đổi thương mại và quốc phòng, vì phản đối việc chiếm Greenland, vì không vội vã cống nộp cho "Hội đồng Hòa bình" như Trump muốn... Đây là công cụ cưỡng chế mới nhất của Mỹ, trao gần như trọn quyền cho chủ tịch tự phong - được nhắc 35 lần trong 13 chương với tư cách là người có thẩm quyền duy nhất, hoặc là tiếng nói cuối cùng trong mọi quyết định.
Các thành viên cũng phải chịu đựng sự tùy hứng của vị lãnh tụ tối cao, trừ phi chịu trả 1 tỉ đô la tiền mặt nếu muốn trụ lại hơn ba năm. Hội đồng mới này không chỉ nhằm thay thế Liên Hiệp Quốc, mà còn khiến G7, G20, BRICS và tất cả những định chế khác trở nên lỗi thời, để trở thành cơ quan điều hành duy nhất của thế giới, được ánh sáng ngời ngời từ Donald Trump soi rọi.
Những ai nghĩ rằng thà Greenland thuộc Mỹ còn hơn là Nga hay Trung Quốc chưa hiểu hết tầm mức của vấn đề. Đây chỉ là giai đoạn đầu tiên của cuộc tấn công vào chủ quyền Châu Âu. Quá trình chư hầu hóa bắt đầu thông qua việc hủy diệt Liên Hiệp Châu Âu với sự hỗ trợ của các phe phái cực đoan, thao túng NATO. Như vậy Châu Âu sẽ phải chấp nhận cuộc chiến, chỉ đơn thuần phô trương "khẩu bazooka" - công cụ chống cưỡng bức - chưa đủ để gây ấn tượng nơi tổng thống Mỹ, mà còn phải tỏ ra khả tín. Và dấu hiệu đầu tiên là tránh khom lưng trước Donald Trump ở Davos.
Davos thành "chiến trường", Macron đối đầu Trump
Libération cho rằng tuy hai tổng thống Pháp và Mỹ không gặp nhau ở Thụy Sĩ, nhưng Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã trở thành chiến trường cho vấn đề Greenland và thuế quan. Vừa xong lễ kỷ niệm năm đầu của nhiệm kỳ thứ hai ở Nhà Trắng, Donald Trump đã quăng ngay một quả bom vào chủ nghĩa đa phương vốn đang rệu rã. Giận dữ vì tổng thống Pháp từ chối tham gia "Hội đồng Hòa bình", Trump đòi đánh thuế 200% vào rượu của Pháp. Hôm qua ông Emmanuel Macron tuyên bố "từ chối luật của kẻ mạnh nhất", yêu cầu nên "tôn trọng nhau hơn là thô bạo".
Không chỉ có Pháp cao giọng : Diễn đàn Davos, vốn thường diễn ra các cuộc thảo luận sôi nổi về kinh tế, đã biến thành nơi phản ánh cho sự hỗn loạn trên toàn cầu. Người ta có cảm giác nhẹ nhõm vào cuối ngày sau cuộc họp báo bất ngờ của Donald Trump tại Nhà Trắng, trước khi ông lên đường đến Davos, vì các vấn đề quốc tế phần lớn đã bị gác lại. Nhưng chỉ là ảo tưởng, bởi vì một câu hỏi vẫn còn đó : Liệu căng thẳng sẽ tiếp tục leo thang tại Davos hay không ?
"Do you speak Trump ?"
Xã luận của Les Echos có tựa đề bằng tiếng Anh "Do you speak Trump ?". Nên tiếp cận tổng thống Mỹ như thế nào, phản ứng ra sao trước những lời đe dọa của ông ? Theo nhật báo kinh tế, không nên đối đầu trực diện như Pháp. Donald Trump là tổng thống Hoa Kỳ, đại cường kinh tế và quân sự số một thế giới, vẫn đang đóng góp vào an ninh ở Châu Âu và là một trong những đối tác kinh tế chính, là nhà đầu tư nước ngoài hàng đầu tại Pháp. Tóm lại, không có chuyện làm phật lòng những người bạn Mỹ. Tuy nhiên, không có chuyện trở thành một quốc gia chư hầu.
Nhưng theo Les Echos, Pháp chưa tìm ra cách tiếp cận đúng đắn. Gửi mười lăm quân nhân đến Greenland ? Donald Trump đáp trả bằng mức thuế bổ sung 10%. Bác bỏ đề xuất tham gia "Hội đồng Hòa bình" đồng nghĩa với mức thuế 200% dành cho rượu vang và champagne Pháp. Để nói chuyện với Trump, bạn phải nói cùng ngôn ngữ với ông là ngôn ngữ đàm phán, hiểu rõ điểm mạnh và điểm yếu của ông. Đe dọa rút các quỹ hưu trí của Đan Mạch hoặc Na Uy khỏi thị trường nợ công của Mỹ sẽ hiệu quả hơn là gửi binh lính đến Greenland, đối mặt với lực lượng quân sự hùng mạnh của Mỹ.
Donald Trump và bốn điều cấm kỵ bị phá vỡ
Les Echos phân tích "Bốn điều cấm kỵ mà Donald Trump đã phá vỡ". Sau chiến dịch không vận bắt nhà độc tài Venezuela, Nicolas Maduro đưa về Mỹ, ông tuyên bố với New York Times là có thể tiến hành các hoạt động quân sự ở bất cứ nơi nào trên thế giới, điều duy nhất có thể ngăn lại là đạo đức của chính ông.
Trump không quan tâm đến chủ quyền của nước khác, vai trò của Quốc hội, các hiệp ước quốc tế, các tiêu chí dân chủ. Đó là một nhà cách mạng, tháo dỡ những chiếc neo của xã hội an bình thời hậu chiến để đưa về những bến bờ vô định. Điều cấm kỵ thứ nhất bị Trump phá vỡ là sự hòa hợp quốc gia, chính sách của ông tạo ra một dạng nội chiến. Gần 300.000 công chức liên bang bị sa thải năm 2025, bộ Nội an khoe đã trục xuất 600.000 người nước ngoài và khuyến khích 1,9 triệu người không giấy tờ hồi hương. Ngay cả Joe Rogan, một nhà báo thân Trump, cũng gọi cách hành xử thô bạo của cảnh sát di dân làm nhớ đến "Gestapo". Quân đội được điều đến dù chính quyền địa phương phản đối.
Thứ hai, Donald Trump một mình trị vì tại một đất nước đã nói không với các vị vua. Ông tùy tiện viện ra "tình trạng khẩn cấp" để qua mặt Quốc hội, đặt ra những thứ thuế quan quá đáng. Người đứng đầu các định chế độc lập bị thay thế, với sự trợ giúp của Tối cao Pháp viện. Thứ ba là về trách nhiệm của nước Mỹ trên thế giới. Không chỉ rút khỏi nhiều định chế quốc tế, Trump còn đóng cửa USAID, đánh thuế nặng các nước nghèo, không tôn trọng hiệp định tự do mậu dịch với láng giềng Canada và Mexico, ngưng viện trợ cho Ukraine.
Điều cấm kỵ thứ tư là xung đột lợi ích và làm giàu cá nhân. Donald Trump thản nhiên chấp nhận những món quà như chiếc phi cơ 400 triệu đô la của Qatar, thỏi vàng của một công ty Thụy Sĩ, giải Nobel hòa bình của FIFA do người bạn Gianni Infantino trao tặng. Các con ông giàu có nhờ tiền ảo được tạo điều kiện khung pháp lý… Nhật báo kinh tế kết luận, hàng rào đạo đức được Trump đặt ra quả là thấp.
Phương án B cho Châu Âu : Khi Mỹ có thể "cắt đứt mọi thứ"
Khi đương đầu với tổng thống Mỹ, cần phải chuẩn bị cho các hệ lụy. "Trump không có giới hạn nào, ông ấy có thể cắt đứt mọi thứ" - nhật báo Libération dẫn ra lời cảnh báo của nữ nghị sĩ Aurore Lalucq, chủ tịch Ủy ban Kinh tế và Tiền tệ của Nghị viện Châu Âu, hôm 18/01, kêu gọi khẩn cấp lập phương án B. Tờ báo đặt câu hỏi : Pháp phụ thuộc vào Hoa Kỳ đến mức nào trong lãnh vực kỹ thuật số ? Có lẽ bà Aurore Lalucq muốn nhắc đến trường hợp các thẩm phán của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), trong đó có thẩm phán Pháp Nicolas Guillou, đã bị Mỹ trừng phạt vào tháng 8/2025 do bất đồng với các phán quyết của tòa án.
Kể từ đó, các thẩm phán ICC đã bị từ chối quyền truy cập vào các dịch vụ của Microsoft và Amazon và không còn có thể sử dụng thẻ Visa hoặc Mastercard. Họ bị buộc phải "cai nghiện kỹ thuật số" và phải thanh toán hầu hết mọi thứ bằng tiền mặt. Liệu những hạn chế tương tự có thể được mở rộng cho toàn bộ một quốc gia, hoặc thậm chí là một cộng đồng các quốc gia như Liên Hiệp Châu Âu hay không ?
Điều mà chỉ vài tuần trước đây dường như chỉ là giả tưởng đang có khả năng trở thành hiện thực. Mỗi người trong cuộc sống hàng ngày có thể dễ dàng nhận ra sự lệ thuộc vào dịch vụ kỹ thuật số của Mỹ. Bằng cách mở máy tính, sẽ thấy ngay logo của Microsoft hiển thị trên màn hình. Bằng cách khởi động điện thoại thông minh, dù chạy hệ điều hành Android hay iOS (Apple), nhấp vào biểu tượng WhatsApp của tập đoàn Meta, vào Google để tìm kiếm, đặt hàng trên Amazon bằng thẻ Visa. Hoặc vào hỏi ChatGPT làm cách nào thay thế các dịch vụ của Mỹ. Mỗi động thái đều tạo ra một luồng dữ liệu mà phần lớn đều được lưu trữ tại các trung tâm của Mỹ.
Ngoài thương mại điện tử, các ứng dụng, trình duyệt và mạng xã hội, vốn chỉ là phần nổi của tảng băng, những đại tập đoàn Mỹ thống trị mọi mắt xích trong cỗ máy kỹ thuật số. Đặc biệt rõ nhất trong cloud (điện toán đám mây). Ba nhà cung cấp lớn nhất là Amazon Web Services, Microsoft Azure và Google Cloud đang kiểm soát tới 70% thị trường Châu Âu. Về các datacenter tức trung tâm dữ liệu, Châu Âu chỉ chiếm 18% năng lực thế giới. Với sự phát triển của thị trường trí thông minh nhân tạo, số lượng dữ liệu sẽ càng lớn.
Các doanh nghiệp Châu Âu hàng năm phải chi ra 265 tỉ euro cho các công cụ kỹ thuật số mà Mỹ đang thống trị. Nếu bị chặn dù vô tình hay cố ý, làm thế nào mua vé xe lửa nếu không có dịch vụ cloud của Amazon mà SNCF Connect sử dụng từ 2021 ? Làm thế nào bảo đảm việc chăm sóc bệnh nhân nếu hệ thống Microsoft của các bệnh viện tê liệt ? Vấn đề quan trọng nữa là việc sử dụng các dữ liệu lưu trữ, trong đó có nhiều dữ liệu nhạy cảm.
Putin bỏ lỡ cơ hội bằng vàng với Trump ?
Về phía Nga, Le Figaro đặt câu hỏi "Liệu Putin có bỏ lỡ cơ hội hợp tác do Nhà Trắng đề nghị ?". Dù đối thoại đã được mở lại với Washington, Moskva đang gặp nhiều khó khăn. Mười hai tháng sau khi nhà tỉ phú Mỹ quay lại, hai đồng minh quan trọng là Venezuela và Iran đang ở thế yếu hơn bao giờ hết. Đặc biệt tổng thống Venezuela còn bị đặc nhiệm Mỹ đột kích vào tận thủ đô Caracas bắt đi, khiến bộ tham mưu Nga lạnh sống lưng. Moskva tỏ ra nhũn nhặn hơn, ngay cả sau khi một tàu dầu được cho là thuộc đoàn tàu ma của Nga bị bắt giữ hôm 07/01 tại Bắc Đại Tây Dương.
Về Greenland, Moskva tỏ ra mơ hồ, dù một số báo Nga nói thẳng đây là "viên đá lạnh chặn họng Nga", có thể ngăn trở sự di chuyển của Hạm đội phương Bắc. Trong hồ sơ Ukraine, trừng phạt không hề giảm nhẹ đối với Nga và những hợp đồng hy vọng ký được với các tập đoàn Mỹ vẫn chưa thấy có dấu hiệu nào bắt đầu. Tất cả bị ngưng lại khi chưa tìm được lối thoát cho cuộc chiến : Vladimir Putin nhất định phải có chiến thắng quân sự, còn chính quyền Kiev cũng quyết tâm kháng chiến vệ quốc. Phải chăng do đòi hỏi quá đáng, Putin đã tự đánh mất dịp may quay lại trên trường quốc tế ?
Trump đang bận rộn với Tây bán cầu và không có thời gian dành cho Ukraine hay Đông Âu, điều này có lợi cho Nga - một nguồn tin thân cận với Kremlin nói với trang Meduza. Nhưng một nguồn tin khác cho rằng những cuộc tấn công vào các đồng minh của Nga làm lung lay khái niệm "thế giới đa cực" theo kiểu Vladimir Putin và cản trở ý hướng "quan hệ đối tác đáng tin cậy" với Moskva.
Thụy My
