Sự thật về đơn vị đặc nhiệm mới của quân đội Việt Nam (Nguyễn Thế Phương)
Cách tiếp cận này được Đảng và Chính phủ thông qua có thành
công hay không, hiện nay chưa thể đánh giá đươc. Nhưng rõ ràng là, trong
thời gian gần đây, các cán bộ tuyên truyền và những nhà bình luận
truyền thống đã không còn hấp dẫn đối với thế hệ trẻ có kiến thức và có
đầu óc cởi mở hơn, và chiến thắng trên không gian ảo đòi hỏi một cách
tiếp cận khác.
Cần phải hiểu Lực lượng 47 như là một phần của thách thức rộng lớn
hơn đối với chế độ và những lựa chọn hạn chế mà chế độ đang có.
Quân đội Nhân dân Việt Nam chính thức công nhận Lực lượng 47 tác
chiến trên không gian mạng đã gây ra cuộc tranh luận và chỉ trích gay
gắt trong thời gian gần đây không chỉ trên bình diện quốc tế mà cả ở
trong nước.
Các luận cứ được đưa ra cho đến nay là có thể dự đoán được: Lực lượng
đặc nhiệm này là vũ khí mới của Việt Nam nhằm chống lại những người bất
đồng chính kiến trên không gian mạng, và việc kiểm duyệt và thái độ ít
khoan dung hơn đối với các quan điểm khác nhau cũng có thể gây ra hậu
quả đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế trong tương lai.
Tuy nhiên, ít người để ý đến tổ chức thực sự lực lượng này, và quan
trọng hơn là Đảng Cộng sản Việt Nam đang cầm quyền nhận thức như thế nào
về cuộc đấu tranh chống lại cái được gọi là “diễn biến hòa bình” trong
thời đại của truyền thông xã hội. Do sự quan tâm dành cho tổ chức này,
cần phải khảo sát nó một cách chặt chẽ dưới góc độ đó.
Lực lượng 47, như nó được hình dung, trên thực tế chỉ toàn các sĩ
quan quân đội và và binh sĩ, những người vốn là thành phần của lực lượng
vũ trang. Hầu hết trong số họ đều được đào tạo về tuyên truyền và được
trang bị những kỹ năng nhằm chống lại cái mà chế độ thường coi là yếu tố
của “diễn biến hòa bình” trên Internet, trong giai đoạn mà những người
có ảnh hưởng đang sử dụng rộng rãi những đường truyền trực tuyến ở Việt
Nam cũng như ở các nước khác trên thế giới.
“Diễn biến hoà bình”, theo Đảng cộng sản Việt Nam, là chiến lược
nhằm thâm nhập và phá hoại nhà nước xã hội chủ nghĩa bằng cách truyền bá
những tư tưởng chính trị và lối sống của phương Tây, kích động thái độ
bất mãn, và khuyến khích các nhóm người nhằm thách thức sự lãnh đạo của
Đảng. Thành phần rất quan trọng của lý thuyết về diễn hòa bình là tư
tưởng “tự chuyển hóa”, nghĩa là một số người trong giới cầm quyền hay
các quan chức của đảng có thể bám vào các tư tưởng ngoại lai, chứ không
bị bất cứ quốc gia hay tổ chức nào ép buộc.
Đơn vị đặc nhiệm này không có cơ cấu tổ chức hoặc vật chất cụ thể, và
như được hiểu cho đến nay, tổ chức là tương đối tính phi chính thức và
linh hoạt, dựa trên các nhiệm vụ cụ thể. Số 47 cũng chỉ đơn giản là số
hiệu chứ không phải là tên hiệu với mức độ tập quyền cao.
Thay vào đó, tùy thuộc vào quy mô và phạm vi của nhiệm vụ cụ thể nào
đó, các thành viên của lực lượng này (khoảng 5.000 đến 10.000 người) sẽ
tham gia vào việc chống lại “quan niệm sai trái” theo cách riêng của họ.
Mệnh lệnh và kiểm soát là tối thiểu, thậm chí trong một số trường hợp
hoàn toàn không có, vì các thành viên của đơn vị đặc nhiệm được quyền
hoạt động độc lập và chủ động trên Internet. Đảng Cộng sản vẫn có thể
duy trì trật tự và kỷ luật về ý thức hệ của lực lượng này (và dĩ nhiên
là đưa ra những phương hướng chung) thông qua mạng lưới chính trị viên
độc đáo của mình, được triển khai xuống đến cấp đại đội.
Nói cách khác, các binh sĩ của Lực lượng 47 thực hiện các nhiệm vụ và
sứ mệnh chính thức hàng ngày của mình, trong đó có đào tạo, nghiên cứu
và tương tác với các đối tượng cụ thể, theo bộ quy tắc ứng xử của họ,
đồng thời trở thành những người tranh luận trên internet, nếu cần. Cơ
chế chỉ huy và kiểm soát linh hoạt này cho phép các binh sĩ của lực
lượng đặc nhiệm được miễn các thủ tục nghiêm khắc thường thấy trong các
mạng lưới truyền thống của Đảng Cộng sản.
Có một số biện pháp để Lực lượng 47 sử dụng nhằm thực hiện các mục
tiêu của mình. Phương pháp rõ ràng nhất là sử dụng mạng truyền thông xã
hội nổi tiếng nhất tại Việt Nam: Facebook. Nhiều trang Facebook đã được
tạo ra nhằm ủng hộ các lợi ích quân sự hoặc ít nhất là tài trợ và quản
lý từ quân đội hoặc nhân viên quân sự (tại ngũ và đã nghỉ hưu). Khi sự
cố xảy ra, các trang Facebook này kiên quyết bảo vệ chính sách của chính
phủ hoặc tấn công các đối thủ một cách dữ dội. Nếu biết rằng gần một
nửa dân số Việt Nam hiện đang sử dụng Facebook (và vẫn đang gia tăng) và
nhiều nhà bất đồng chính kiến và lực lượng chống chế độ cũng đang sử
dụng Facebook làm căn cứ nhằm quảng bá chương trình nghị sự của họ, thì
đây là điều không làm người ta ngạc nhiên.
Đối với Đảng Cộng sản, xét từ quan điểm rộng hơn này, việc thành lập
Lực lượng 47 có thể được coi là có lợi về một số khía cạnh. Thứ nhất,
không tốn nhiều tiền. Thay vì thuê một số người, quân đội có thể đưa sĩ
quan và binh sĩ của mình tham gia, trong khi vẫn kiểm soát cách suy nghĩ
của họ, đồng thời cho phép họ tự chủ khi thực hiện các nhiệm vụ đề ra.
Thứ hai, nó là sự mở rộng của những nỗ lực của chế độ nhằm bảo vệ các tư
tưởng của Đảng, như đã thấy trên các trang Facebook nói trên (những
người theo, thích, và nhắc tới đã gia tăng) và sự vươn lên của cái gọi
là những trang “đỏ” và bảo thủ trên Facebook và thậm chí là trên
Youtube.
Vấn đề là tại sao Đảng Cộng sản lại chọn thời điểm cụ thể hiện nay để
thành lập và công khai hóa lực lượng đặc nhiệm này. Trên thực tế, sự
kiện phải được hiểu là một phần của chiến dịch mà chính phủ đang tiến
hành. Ví dụ, tháng 8 năm ngoái, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã kêu gọi
kiểm soát Internet một cách khắt khe hơn trước việc “các thế lực thù
địch đe doạ không chỉ an ninh mạng mà còn làm suy yếu uy tín của lãnh
đạo Đảng và nhà nước”. Trong hội nghị Quân ủy Trung ương Đảng Cộng sản
Việt Nam hồi giữa tháng trước, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cho biết:
“Quân đội phải quan tâm hơn nữa tới cuộc đấu tranh trên mặt trận tư
tưởng, bảo vệ cái đúng và sự thật, bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ, cương
quyết bác bỏ những quan điểm sai trái và những luận điệu xuyên tạc của
các thế lực thù địch. Quân đội phải là lực lượng tiên phong và có những
hành động quyết liệt hơn trong lĩnh vực này”.
Cũng phải hiểu hành động này trong bối cảnh các lựa chọn có giới hạn
của chính phủ Việt Nam so với các nước khác, trong đó có Trung Quốc. Nói
một cách đơn giản, Việt Nam không có đủ tiền và trình độ chuyên môn để
có thể xây dựng hệ thống ngăn chặn các trang web hùng mạnh và hiệu quả
như Vạn Lý Trường Thành Trên Mạng của Trung Quốc.
Tương tự như thế, chính phủ cảm thấy rằng không thể đơn giản là cấm
Facebook hay Google hoặc bất kỳ mạng xã hội nào khác vì những mạng xã
hội này đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Đối
với các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam, truyền thông xã hội là kênh
tiếp thị quan trọng đối với người tiêu dùng trẻ tuổi và giàu có trong
nền kinh tế có tốc đô tăng trưởng hơn 6% một năm. Thiết lập Vạn Lý
Trường Thành Trên Mạng, tương tự như của Trung Quốc, không chỉ là một
cơn ác mộng về mặt tài chính và kỹ thuật đồi với chính phủ, mà còn là
cơn ác mộng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang sử dụng Internet
để tiến hành công việc kinh doanh. Kiểm soát Internet khắt khe hơn cũng
có thể làm chậm lại quá trình đổi mới và ảnh hưởng đến tốc độ tăng
trưởng của nền kinh tế số và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế Việt
Nam.
Việc sử dụng các cán bộ tuyên truyền và các nhà bình luận truyền
thống cũng có những hạn chế, mà chế độ đang phải cảnh giác. Những người
tham gia vào công việc này có thể bị kiểm soát gắt gao, nhưng họ có thể
không đủ khả năng nhằm tạo ra ảnh hưởng đáng mong muốn và trên thực tế,
có thể gặp những trở ngại khi làm việc vì một số nhóm bị mang tiếng xấu
là được nhà nước bảo trợ một cách quá đáng, nhất là đối với các thanh
niên và người dân thành thị đang ngày càng Tây hóa hơn. Bên cạnh đó, như
đã nói bên trên, nhà nước cũng cần đầu tư nhiều tiền hơn để duy trì và
ủng hộ quá trình này.
Với tất cả những điều đã trình bày, sử dụng các “chiến binh trên
không gian mạng” chuyên nghiệp và được đào tạo là lựa chọn tốt hơn đối
với chế độ. Cách tiếp cận này được Đảng và Chính phủ thông qua có thành
công hay không, hiện nay chưa thể đánh giá đươc. Nhưng rõ ràng là, trong
thời gian gần đây, các cán bộ tuyên truyền và những nhà bình luận
truyền thống đã không còn hấp dẫn đối với thế hệ trẻ có kiến thức và có
đầu óc cởi mở hơn, và chiến thắng trên không gian ảo đòi hỏi một cách
tiếp cận khác.
Nguyễn Thế Phương là nghiên cứu viên của Trung tâm Nghiên cứu
Quốc tế Sài Gòn (SCIS), Đại học Quốc gia Việt Nam - Thành phố Hồ Chí
Minh.
Phạm Nguyên Trường dịch (Dân Luận)