Những ẩn số trong cuộc gặp gỡ Tập Cận Bình và Donald Trump (Trọng Thành , Anh Vũ , Minh Anh , Thanh Phương)

Thượng đỉnh Mỹ - Trung : Leo thang hay hạ nhiệt căng thẳng thương mại ?

Minh Anh, RFI, 14/05/2026

Tạp chí Tiêu điểm

Ngày 14/05/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu chuyến thăm Bắc Kinh. Sau những màn đón tiếp long trọng, nguyên thủ Mỹ cùng đồng cấp Trung Quốc Tập Cận Bình bước vào những vòng đàm phán, được dự báo là căng thẳng, về nhiều chủ đề. Tuy nhiên, theo nhận định từ giới quan sát, hồ sơ thương mại chắc chắn là ưu tiên thảo luận hàng đầu giữa hai nguyên thủ. Liệu rằng đôi bên có hóa giải được những căng thẳng, hay lại tiếp tục leo thang đối đầu ?

Tổng thống Mỹ Donald Trump duyệt hàng quân danh dự nhân chuyến thăm Bắc Kinh, Trung Quốc ngày 14/05/2026. AP - Mark Schiefelbein

Điều đầu tiên được hầu hết giới chuyên gia chia sẻ là, khác với cuộc gặp thượng đỉnh năm 2017, ông Donald Trump đến Bắc Kinh lần này trong một vị thế yếu. Cuộc chiến chống Iran do Mỹ và Israel phát động rơi vào bế tắc, trong khi cuộc chiến thuế quan mà tổng thống Trump khởi xướng vào năm 2025 không đem lại kết quả như ông muốn.

Hoa Kỳ không những không chặn được đà tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc bất chấp các nỗ lực của chính quyền Trump, mà còn phải hứng chịu các đòn trả đũa thương mại, công nghệ nặng nề từ Bắc Kinh. Theo nhật báo kinh tế Pháp Les Echos ngày 13/05/2026, hàng Made in China xuất sang Mỹ đã giảm mạnh trong vòng hai năm, từ mức gần 109 tỷ đô la (trong quý I/2024) xuống còn trên 67 tỷ trong quý I/2026.

Nếu tính riêng trong vòng 12 tháng qua, với mức thuế từ 25-30%, nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc vào Mỹ đã giảm 38%, một con số to lớn. Tuy nhiên, những con số này làm lu mờ một hiện tượng khác. Khi nhìn kỹ các dòng chảy thương mại, người ta sẽ thấy rằng, trong năm 2025, tỷ trọng hàng nhập khẩu từ Đài Loan vào Mỹ tăng vọt đến 94%, từ Việt Nam là 50%.

Trên báo kinh tế Les Echos, Maxime Darmet, chuyên gia kinh tế tại Allianz Trade, nhận định "điều đó có nghĩa là ngành xuất khẩu Trung Quốc đang sử dụng các kênh gián tiếp. Các nhà công nghiệp Trung Quốc xuất khẩu những bán thành phẩm của họ sang các nước thứ ba, đặc biệt là Đông Nam Á, những nước này sử dụng chúng trong các dây chuyền sản xuất của mình để rồi sau đó bán thành phẩm sang Hoa Kỳ".

Hiện tượng này phản ảnh rõ năng lực thích ứng với tốc độ kỷ lục của ngành xuất khẩu Trung Quốc. Bất chấp những rào cản thuế quan, hàng hóa của Trung Quốc vẫn đến được tay người tiêu dùng Mỹ. Các số liệu thống kê của Trung Quốc thể hiện rõ nét xu hướng này : Xuất khẩu của Trung Quốc sang Đông Nam Á tăng vọt, gần như tỷ lệ thuận với mức tăng xuất khẩu của Đài Loan hay Việt Nam sang Hoa Kỳ.

Cán cân thương mại vẫn nghiêng về phía Trung Quốc khi mà mức thuế nhập khẩu áp đặt cho hàng hóa của Đài Loan chỉ ở mức 3% và Việt Nam là 12% vào cuối năm 2025, trước khi có phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ cấm các mức thuế quan "đối ứng" do tổng thống Trump ban hành. Hệ quả là trong quý I/2026, Hoa Kỳ ghi nhận mức thâm hụt thương mại là 251 tỷ đô la, so với 274 tỷ cùng kỳ vào năm 2024.

Ba mục tiêu của Donald Trump

Làm thế nào điều chỉnh cán cân thương mại Mỹ - Trung vào lúc lạm phát tại Mỹ tăng cao, uy tín của ông ngày càng suy giảm khi chỉ còn vài tháng nữa là diễn ra cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ ? Trong toàn cảnh này, tổng thống Mỹ Donald Trump đến Trung Quốc với ba mục tiêu chính, theo đánh giá từ nhà phân tích về chính sách kinh tế, Agatha Kratz, thuộc nhóm tư vấn độc lập Rhodium Group, trong chương trình Affaires Etrangères, đài phát thanh France Culture, ngày 09/05/2026.

Đầu tiên hết, Donald Trump muốn chuyển hướng công luận về cuộc chiến ở Iran và mang về Mỹ một số thành công như các hứa hẹn mua thêm hàng hóa Mỹ như dầu khí, nông sản, máy bay Boeing, hay những tin tốt lành cho chip bán dẫn… từ Trung Quốc.

Khía cạnh thứ hai có một vị trí quan trọng : Hoa Kỳ muốn bảo đảm nguồn cung ứng đất hiếm liên tục từ Trung Quốc.

Trên đài France Culture, chuyên gia kinh tế giải thích : "Rõ ràng Bắc Kinh đang nắm giữ quyền kiểm soát chặt chẽ sản xuất cũng như chế biến đất hiếm và sản xuất nam châm vĩnh cửu, những thứ cực kỳ quan trọng trong tất cả các ngành công nghiệp như công nghiệp ô tô, công nghiệp điện tử, và đặc biệt quan trọng là công nghiệp quân sự, trong bối cảnh Hoa Kỳ đã sử dụng hết một phần lớn kho vũ khí của mình và cần phải xây dựng lại, nên cần các nguyên tố đất hiếm. Do đó, nếu họ muốn chế tạo tên lửa và phục hồi năng lực quân sự và nếu muốn tiếp tục cuộc chiến ở Iran, họ cần Bắc Kinh tiếp tục cung cấp các loại đất hiếm đó. Điều này vô cùng quan trọng, và tôi nghĩ nó sẽ là một phần của cuộc thảo luận".

Vẫn theo bà Agatha Kratz, điểm thứ ba có liên quan đến cuộc chiến thuế quan của Mỹ và hiện đang vấp phải hai trở ngại :

"Đầu tiên là phán quyết của Tòa án Tối cao liên quan đến thuế quan IEEPA (Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế), phán quyết hồi tháng 2/2026 tuyên bố các loại thuế quan "đối ứng" này là bất hợp pháp. Sau đó, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (Court of International Trade - CIT) hôm 07/05, lại tuyên bố các thuế quan mới 10% theo Điều 122, được áp dụng lại sau phán quyết của Tòa án Tối cao, là bất hợp pháp.

Vì vậy, hiện tại thuế quan của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc chỉ ở mức trung bình 11%. Mức thuế này cực kỳ hạn chế nếu so sánh với mức thuế 15% đối với Liên Hiệp Châu Âu theo thỏa thuận song phương, mức thuế 18% đối với Ấn Độ, mức thuế 19% đối với Indonesia, v.v.

Trung Quốc rõ ràng đang ở một vị thế cực kỳ thuận lợi, và điều đó khiến Hoa Kỳ cảm thấy rất khó chịu bởi vì, mục tiêu sau cùng của họ là giảm thiểu rủi ro trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc, cố gắng đưa một số chuỗi giá trị trở lại Hoa Kỳ nếu có thể, hoặc ít nhất là đến các quốc gia thân thiện hơn. Và trong bối cảnh này, nếu thuế quan đối với Trung Quốc quá thấp, điều đó là không thể.

Tôi nghĩ rằng đã có những công tác chuẩn bị và đàm phán sơ bộ cho việc tăng thuế quan đối với Trung Quốc, điều mà Bắc Kinh rõ ràng đã cố gắng chống lại bằng mọi cách. Đặc biệt là với Jamieson Lee Greer, người đang dẫn đầu tất cả các cuộc đàm phán thương mại, Hoa Kỳ đang cố gắng đàm phán và thúc đẩy việc tăng thuế quan hàng hóa Trung Quốc với Bắc Kinh. Tôi không chắc Mỹ sẽ thành công hay không, nhưng dù sao đi nữa, đó cũng là một trong những mục tiêu".

Bốn đòi hỏi của Tập Cận Bình

Theo báo Pháp Les Echos, thặng dư thương mại Trung Quốc trong năm 2025 đạt mức kỷ lục 1.200 tỷ đô la, tức chiếm 1% GDP của toàn cầu. Theo kinh tế gia Maxime Darmet, hiện tượng này cho thấy "Trung Quốc vẫn đang dư thừa hàng hóa do tiêu thụ chưa đủ, còn Mỹ vẫn thâm hụt do tiêu thụ quá mức. Vì vậy, thuế quan không tác động đến những mất cân bằng lớn trên toàn cầu. Chúng chỉ làm chuyển hướng dòng chảy thương mại".

Nhưng cuộc chiến tranh chống Iran do Mỹ và Israel tiến hành đang bắt đầu có những tác động đối với nền kinh tế Trung Quốc. Vốn đã trì trệ một phần do cuộc chiến thuế quan, căng thẳng xung quanh eo biển Hormuz khiến giá năng lượng tăng cao, gây khó khăn cho xuất khẩu của nền kinh tế thứ hai thế giới. Hơn nữa, việc Quốc hội Mỹ siết chặt các luật lệ kiểm soát xuất khẩu linh kiện bán dẫn gây cản trở cho nhiều lĩnh vực công nghệ chủ chốt của Trung Quốc.

Đối với chuyên gia Agatha Kratz, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có bốn điều muốn đàm phán trong thượng đỉnh lần này :

"Đầu tiên hết là ổn định tình hình Iran. Trong ngắn hạn, tình hình kinh tế Trung Quốc khá tích cực, bởi vì Bắc Kinh có nhiều nguồn lực để kiểm soát lạm phát do giá năng lượng cao. Bởi vì nước này ít phụ thuộc vào dầu mỏ hơn so với nhiều nước Châu Á, thậm chí so với cả nhiều nước Châu Âu. Vì vậy trong ngắn hạn, tình hình là khá dễ quản lý.

Nhưng trong dài hạn, điều này là đáng lo, bởi vì tình trạng đó có nguy cơ đẩy Châu Âu và Đông Nam Á rơi vào suy thoái. Đây là hai thị trường xuất khẩu quan trọng nhất, chiếm đến 50% kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc, mà xuất khẩu chiếm đến 50% tăng trưởng kinh tế. Để dễ hình dung, việc ổn định tình hình ở Iran là vô cùng cần thiết.

Thứ hai là vấn đề thuế quan như tôi đã trình bày ở trên : Trung Quốc làm mọi cách để duy trì ở mức thuế 11% hay gần với 11% như hiện tại.

Thứ ba là kiểm soát công nghệ. Trên thực tế, các chu kỳ leo thang căng thẳng khác nhau trong năm 2025 đã được kích hoạt bởi những biện pháp của Mỹ đặc biệt nhắm vào xuất khẩu linh kiện bán dẫn và nhất là các loại vật liệu và thiết bị dùng để sản xuất chất bán dẫn, và Trung Quốc thì áp đặt các hạn chế xuất khẩu đáng kể đối với đất hiếm vào ngày 09/10/2025 để trả đũa các biện pháp của Mỹ.

Vì vậy, tôi nghĩ Bắc Kinh chắc chắn sẽ cố gắng bóp chết ngay từ "trong trứng nước" mọi ý định của Quốc hội Mỹ nhằm áp đặt các biện pháp xuất khẩu và đây sẽ là một trong số các thông điệp mạnh mẽ nhất. Và Trung Quốc cũng cố gắng vận động sao cho cả Quốc hội lẫn chính quyền cũng như bộ Thương mại, cơ quan thực thi kiểm soát xuất khẩu, sẽ không tăng cường kiểm soát đối với chất bán dẫn, vật liệu và thiết bị sản xuất linh kiện bán dẫn".

Nhiều bình luận trước ngày họp thượng đỉnh Mỹ-Trung cho rằng cả hai bên dường như sẵn sàng có những nhượng bộ. Tuy nhiên, chuyên gia Lizzi Lee, thuộc trung tâm tư vấn Asia Society Policy Institute, trụ sở tại Hoa Kỳ, trả lời phỏng vấn AFP, lưu ý : "Ngay cả khi cuộc họp thượng đỉnh này diễn ra tốt đẹp, điều đó sẽ không làm thay đổi quỹ đạo của Trung Quốc cũng như quyết tâm của nước này đưa nền kinh tế ít phụ thuộc hơn vào Hoa Kỳ".

Minh Anh

****************************

Chủ tịch Trung Quốc cảnh báo tổng thống Mỹ về nguy cơ hai nước "xung đột" do vấn đề Đài Loan

Trọng Thành, Anh Vũ, RFI, 14/05/2026

Hôm nay, 14/05/2026, ngay trong cuộc gặp đầu tiên với tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã cảnh báo về nguy cơ "xung đột" giữa hai nước do vấn đề Đài Loan. Ông Tập Cận Bình nhấn mạnh Đài Loan là "vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ - Trung" và không thể có hòa bình tại eo biển Đài Loan, nếu hòn đảo này độc lập.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến thăm Thiên Đàn ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 14/05/2026. Reuters - Evan Vucci

Theo hãng tin Pháp AFP, phát biểu cứng rắn của lãnh đạo Trung Quốc về Đài Loan ngay vào lúc các thảo luận với tổng thống Mỹ đang diễn ra, gây ấn tượng mạnh. Về phần mình, tổng thống Mỹ giữ thái độ kín đáo trong giai đoạn đầu chuyến công du. Ông Donald Trump hứa hẹn một "tương lai tuyệt vời" trong quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Thông tín viên Cléa Broadhurst tường trình từ Bắc Kinh :

"Tại Đại lễ đường Nhân dân, Donald Trump đã hết lời ca ngợi Tập Cận Bình, nói rằng ông thật vinh dự được làm bạn với lãnh đạo Trung Quốc và hứa hẹn một mối quan hệ Mỹ-Trung tốt đẹp hơn bao giờ hết. Nhưng đằng sau khung cảnh hào nhoáng, thảm đỏ và những nụ cười, thông điệp của Trung Quốc cứng rắn hơn nhiều.

Tập Cận Bình nhắc lại Đài Loan vẫn là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington : "Nếu vấn đề này được xử lý đúng đắn, quan hệ có thể được duy trì ổn định, nhưng nếu xử lý không tốt, hai nước sẽ va chạm với nhau, thậm chí có thể xung đột với nhau". Quả thực đây là những lời lẽ khá nặng nề, ngay cả khi từ "xung đột" trong tiếng Hoa có thể dùng để chỉ một cuộc đối đầu về chính trị hoặc ngoại giao, chứ không nhất thiết phải là quân sự.

Cần nhắc lại rằng, Bắc Kinh vẫn coi Đài Loan là một tỉnh của Trung Quốc và sẽ phải được thống nhất với Hoa lục, kể cả bằng vũ lực nếu cần. Về phần mình, Hoa Kỳ không có quan hệ ngoại giao với Đài Bắc, nhưng vẫn là nhà cung cấp vũ khí chính cho hòn đảo dân chủ này, điều mà Trung Quốc lên án là một sự xâm phạm chủ quyền.

Vì vậy, Tập Cận Bình muốn đặt trở lại cuộc đối thoại trực tiếp với tổng thống Mỹ trong logic của một cuộc cạnh tranh quyền lực, để tránh rơi vào "cái bẫy Thucydides", tức là cạnh tranh giữa một cường quốc đang trỗi dậy và một cường quốc thống trị thường dẫn đến xung đột. Tuy vậy, Hoa Kỳ và Trung Quốc tìm cách duy trì hưu chiến thương mại, cố đạt được thỏa hiệp về đất hiếm, nông nghiệp, hàng không, trí tuệ nhân tạo và không để cạnh tranh vốn đã gay gắt vượt khỏi tầm kiểm soát".

Về phía Đài Bắc, phát ngôn viên của chính phủ Đài Loan Lý Tuệ Chi (Michelle Lee) khẳng định, trong cuộc gặp đầu tiên với lãnh đạo Trung Quốc, tổng thống Mỹ đã thể hiện sự "ủng hộ rõ ràng và vững chắc" đối với Đài Loan. Bộ Ngoại giao Đài Loan ra thông báo nhấn mạnh "Bắc Kinh đang là hiểm họa duy nhất đối với hòa bình và ổn định tại khu vực".

Chiều hôm nay, lãnh đạo Trung Quốc cùng tổng thống Mỹ thăm Thiên Đàn (Đàn Tế Trời), một quần thể kiến trúc lịch sử ở phía nam thủ đô Bắc Kinh, nơi trước đây các hoàng đế nhà Minh và nhà Thanh cầu Trời cho mùa màng bội thu. Hãng tin Singapore CNA dẫn lời nhiều chuyên gia, cho biết chính quyền Trung Quốc muốn sử dụng chuyến thăm Thiên Đàn để gửi đến lãnh đạo Mỹ thông điệp về hài hòa và ổn định trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang.

Tập Cận Bình : "Cánh cửa Trung Quốc tiếp tục mở rộng hơn" với doanh nghiệp Mỹ

Trong cuộc gặp với lãnh đạo các tập đoàn Mỹ như Elon Musk, chủ nhân Tesla và SpaceX hay Jensen Huang, chủ nhân Nvidia và Tim Cook, chủ nhân Apple, chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố : "Các công ty Mỹ đang tham gia sâu rộng vào quá trình cải cách và mở cửa của Trung Quốc, và cả hai bên đều được hưởng lợi từ điều này. Cánh cửa của Trung Quốc sẽ tiếp tục được mở rộng hơn nữa".

Tháp tùng ông Donald Trump đến Bắc Kinh có gần hai chục lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ. Tổng thống Mỹ dành vị trí quan trọng cho các tập đoàn công nghệ trong chuyến đi. Mỗi công ty đều tìm cách củng cố sự hiện diện công nghiệp cũng như thương mại của mình tại Trung Quốc.

Những tập đoàn công nghệ này tìm kiếm gì trong chuyến đi này, thông tín viên RFI tại Washington Vincent Souriau cho biết thêm thông tin :

"Tesla đang chờ Bắc Kinh bật đèn xanh cho một hệ thống có tính chất thiết yếu, đó là hệ thống lái tự động dành cho xe điện của hãng. Cho đến giờ, công ty của Elon Musk mới được chính quyền Trung Quốc chấp thuận một phần để triển khai hệ thống này ra thị trường. Điều đó khiến Tesla gặp khó khăn trước các đối thủ cạnh tranh Trung Quốc có công nghệ ngày càng hoàn thiện hơn.

Về phía Nvidia, vấn đề trọng tâm là các bộ xử lý đồ họa hình ảnh, tức những chip vận hành các hệ thống trí tuệ nhân tạo. Chính phủ Trung Quốc đã hạn chế sử dụng sản phẩm của Nvidia nhằm tạo thuận lợi các thương hiệu nội địa phát triển. Tổng giám đốc của tập đoàn công nghệ Mỹ Jensen Huang sẽ cố gắng tạo chuyển biến trong vấn đề này.

Cuối cùng, tổng giám đốc Apple Tim Cook có nhu cầu sống còn đối với Trung Quốc, nơi sản xuất 90% số lượng iPhone bán ra trên toàn thế giới. Nhãn hiệu quả táo hy vọng cơ sở sản xuất của mình vẫn được duy trì ổn định và các dịch vụ như App Store hay iCloud tiếp tục hoạt động mà không gặp thêm cản trở nào. Kể cả trong trường hợp cuộc chiến thương mại giữa Donald Trump và Tập Cận Bình bất ngờ bùng phát trở lại".

Trọng Thành – Anh Vũ

**************************

Trí tuệ nhân tạo, một hồ sơ gai góc trong thượng đỉnh Donald Trump – Tập Cận Bình

Anh Vũ, RFI, 14/05/2026

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một trong những chủ đề nhạy cảm nhất trong cuộc gặp giữa tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hôm nay 14/05/2026. Dù không có nhiều hy vọng đạt được thỏa thuận cụ thể, việc trí tuệ nhân tạo được đưa vào chương trình nghị sự cho thấy mức độ quan trọng chiến lược và cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump thảo luận với chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Đại Lễ đường Nhân Dân, Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 14/05/2026. AP - Mark Schiefelbein

Theo các quan chức Mỹ tham gia chuẩn bị cho hội nghị, ông Donald Trump đã xác định AI là một nội dung trọng tâm trong trao đổi với phía Trung Quốc, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa hai nước đang leo thang.

Sự hiện diện của các nhân vật chủ chốt trong ngành công nghệ như tổng giám đốc (CEO) tập đoàn Nvidia Jensen Huang và cố vấn công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios trong phái đoàn Mỹ cho thấy khả năng các cuộc thảo luận không chỉ dừng ở mức nguyên tắc, mà có thể chạm đến các vấn đề cụ thể như chip AI H200, nền tảng cốt lõi cho các hệ thống AI thế hệ mới.

Phía Trung Quốc được cho là đã đề xuất thiết lập một cơ chế đối thoại chính thức về AI, do thứ trưởng Tài chính Liêu Mân và bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent điều phối. Tuy nhiên, giới quan sát đánh giá kỳ vọng về một bước tiến thực chất còn thấp, do các cơ quan tài chính không phải là đầu mối chuyên trách về công nghệ AI, và chính sách kiểm soát công nghệ của Mỹ đối với Trung Quốc vẫn đang ở giai đoạn siết chặt.

Dù vậy, nhiều chuyên gia nhấn mạnh việc thiết lập kênh liên lạc về trí tuệ nhân tạo là điều cần thiết. Theo nhận định của Kwan Yee Ng, chuyên gia về quản lý trí tuệ nhân tạo của Concordia AI, một văn phòng tư vấn về an ninh của AI đặt tại Bắc Kinh, một cơ chế trao đổi như đường dây nóng có thể giúp hai bên xử lý các sự cố liên quan đến trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng có khả năng tác động trực tiếp đến an ninh quốc gia và ổn định toàn cầu.

Những điểm nghẽn : Chip, chuỗi cung ứng và cạnh tranh công nghệ

Tuy nhiên, nền tảng của căng thẳng vẫn nằm ở cuộc cạnh tranh kiểm soát chuỗi cung ứng bán dẫn. Giới lập pháp Mỹ tiếp tục thúc đẩy các biện pháp hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ chip tiên tiến, trong đó có những đề xuất như luật MATCH, trong khi Nhà Trắng lại cân nhắc nới lỏng một số hạn chế xuất khẩu nhất định.

Theo chuyên gia địa chính trị Reva Goujon (Rhodium Group), thượng đỉnh lần này là cơ hội hiếm hoi để Bắc Kinh tìm cách gây ảnh hưởng lên Washington nhằm giảm bớt các rào cản công nghệ.

Dù các doanh nghiệp AI Trung Quốc như DeepSeek ngày càng quảng bá mạnh cho việc sử dụng chip nội địa, các biện pháp hạn chế của Mỹ đối với việc bán thiết bị sản xuất chip vẫn tiếp tục kìm hãm nỗ lực tự chủ công nghệ của Bắc Kinh, đặc biệt trong bối cảnh các nhà máy trong nước gặp khó khăn trong việc mở rộng sản lượng.

Washington cáo buộc Trung Quốc có hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ quy mô lớn trong lĩnh vực AI, trong khi truyền thông Trung Quốc lại lên án các biện pháp của phương Tây là "bao vây có hệ thống" đối với hệ sinh thái công nghệ nước này.

Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng AI tiên tiến không chỉ giới hạn trong cạnh tranh kinh tế, mà còn có thể mở rộng sang nguy cơ phát triển vũ khí sinh học, tấn công mạng quy mô lớn, bất ổn tài chính hoặc thậm chí các hệ thống vượt khỏi kiểm soát con người.

Việc tìm kiếm đồng thuận trở nên đặc biệt khó khăn trong bối cảnh mỗi bên nhìn trí tuệ nhân tạo dưới một lăng kính khác nhau : Mỹ xem đây là lĩnh vực cần kiểm soát rủi ro và ngăn chặn phổ biến công nghệ vì lý do an ninh, còn Trung Quốc coi các biện pháp này là hạn chế mang tính chiến lược,

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng thượng đỉnh Trump – Tập có thể là cơ hội hiếm hoi để hai cường quốc thiết lập những cơ chế tối thiểu nhằm quản lý rủi ro trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo, thay vì để cạnh tranh này phát triển hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát.

Anh Vũ

****************************

Iran : Tổng thống Trump gây áp lực với Trung Quốc… trong thế yếu

Thanh Phương, RFI, 13/05/2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump đến Bắc Kinh hôm nay, 13/05/2026, trong bối cảnh Hoa Kỳ đang vướng vào một cuộc chiến tranh không có lối thoát. Cho dù trong cuộc gặp thượng đỉnh hai ngày 14 và 15/05, tổng thống Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ bàn về thuế quan, quan hệ thương mại và Đài Loan nhưng Iran sẽ vẫn là hồ sơ bao trùm.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump có cuộc gặp riêng tại Trung Nam Hải, nơi lãnh đạo đảng và chính phủ Trung Quốc làm việc, sinh sống. (Xinhua/Li Xiang)

Theo lời một quan chức Mỹ, tổng thống Hoa Kỳ muốn nhân chuyến thăm này gây áp lực đối với Trung Quốc để nước này giúp chấm dứt chiến tranh Iran, vì Bắc Kinh, với vai trò là người trung gian quan trọng giữa hai nước, đã trở nên thiết yếu trong việc giải quyết cuộc xung đột. Theo nhật báo Mỹ Washington Post, Donald Trump hy vọng sẽ thuyết phục Tập Cận Bình sử dụng ảnh hưởng của ông đối với Tehran để thúc đẩy trước hết là giảm leo thang khu vực. Washington tin rằng Bắc Kinh vẫn là một trong số ít các bên có khả năng nói chuyện trực tiếp với chế độ Iran, đặc biệt là do mối quan hệ kinh tế và năng lượng của Trung Quốc với Cộng hòa Hồi giáo.

Trên tờ nhật báo Anh The Guardian, giáo sư khoa học chính trị Dali Yang của Đại học Chicago nhận định : "Trump đang ở trong tình thế phải nhờ đến sự trợ giúp của chủ tịch Trung Quốc". Đây là một vị thế bất thường đối với tổng thống Mỹ, lúc nào cũng muốn mình áp đảo đối phương.

Vấn đề là kể từ khi nổ ra chiến tranh Iran, Tập Cận Bình vẫn giữ thái độ nước đôi, tìm cách làm dịu tình hình, nhưng vẫn tiếp tục bán vũ khí cho Iran, nói chung là vẫn gây khó khăn cho Hoa Kỳ trong việc tìm một lối thoát cho cuộc xung đột. Trung Quốc là một trở ngại lớn trong chiến lược của Mỹ bóp nghẹt nền kinh tế Iran. Cường quốc kinh tế thứ hai thế giới không có ý định ngưng hỗ trợ Cộng hòa Hồi giáo Iran, một đối tác chiến lược của Bắc Kinh. Trung Quốc tiếp nhận phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Iran tránh lệnh cấm vận của Mỹ. Đây là nguồn thu ngoại tệ chính của chế độ Tehran. Ngược lại, Bắc Kinh coi đó là một công cụ để bảo đảm chủ quyền năng lượng và cách để mua dầu thô với giá rẻ.

Bị sa lầy trong chiến tranh Iran, Washington đang tìm kiếm một thỏa hiệp không đồng nghĩa với việc rút lui, và sự trung gian của Trung Quốc có thể giúp giảm leo thang mà tổng thống Trump không bị mất mặt. Nhưng tính toán này rất rủi ro : Khi nhờ đến sự trợ giúp của Bắc Kinh, chính quyền Mỹ ngầm thừa nhận rằng chìa khóa cho vấn đề Iran hiện hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của họ.

Việc Donald Trump phải cầu cạnh Trung Quốc do đó có thể mang lại cho ông Tập Cận Bình một đòn bẩy chưa từng có. Tgeo một số nhà quan sát, Bắc Kinh có thể tìm cách sử dụng vấn đề Iran để đạt được những nhượng bộ của Mỹ về các vấn đề khác, đầu tiên là thương mại.

Sau nhiều tháng leo thang về thuế quan, hai nước hiện đang đàm phán gia hạn thỏa thuận tạm ngưng áp thuế. Bắc Kinh muốn được bảo đảm rằng các mức thuế quan do ông Trump công bố năm ngoái, lên đến 145%, sẽ không được áp dụng trở lại. Theo hãng tin Anh Reuters, các cuộc thảo luận đang diễn ra liên quan đến việc Trung Quốc mua các nông phẩm của Mỹ và khả năng nới lỏng một số hạn chế do Washington áp đặt.

Đổi lại việc trợ giúp chấm dứt chiến tranh Iran, Trung Quốc cũng có thể sẽ đòi Hoa Kỳ nhân nhượng trên hồ sơ Đài Loan. Từ lâu nay, Bắc Kinh vẫn yêu cầu Washington giảm bớt hỗ trợ quân sự cho Đài Bắc và thường xuyên chỉ trích việc Mỹ tiếp tục bán vũ khí cho hòn đảo này. Tuy nhiên, do các quyết định cụ thể về vấn đề Đài Loan là thuộc thẩm quyền của Quốc hội Mỹ chứ không phải của tổng thống, có thể ông Tập Cận Bình chỉ yêu cầu một cử chỉ mang tính biểu tượng từ Donald Trump trong hồ sơ này.

Nhưng trên hết, đối với Tập Cận Bình, bối cảnh hiện tại là cơ hội để Trung Quốc củng cố hình ảnh một cường quốc hòa bình, ổn định, trong khi Hoa Kỳ bị xem là một nước chỉ đi gây chiến, gây xáo trộn toàn cầu. Tóm lại, hôm nay Donald Trump công du một nước Trung Quốc đang tự khẳng định mình là một siêu cường thật sự ngang hàng với Hoa Kỳ, khác với thời điểm chuyến thăm Bắc Kinh trước đó của Donald Trump vào năm 2017.

Thanh Phương