Những điều cần biết nhất về cuộc chiến Iran (Nguyễn Gia Kiểng)

Hôm nay, 08/04/2026, Donald Trump, sau khi ra hạn tối hậu cho Iran là phải chấp nhận 15 điều kiện của mình trong vòng 24 giờ nếu không muốn bị tàn phá và đưa trở về thời đại đồ đá, đã chấp nhận ngừng chiến trong hai tuần để thương thuyết trên nền tảng 10 điều của Iran. Nhượng bộ này có nhiều khả năng sẽ chấm dứt luôn cuộc tấn công của Mỹ và Israel vì Trump đang gặp chống đối mạnh mẽ trên thế giới và ngay trong nước Mỹ. Đây là lúc chúng ta cần nhìn những nét đậm nhất của cuộc chiến này.

Một cuộc chiến tranh vô lý và dối trá

Trước hết đây là một cuộc chiến tranh phá mọi kỷ lục về sự vô lý và dối trá.

Trong tuần lễ từ ngày 23/02 đến ngày 27/02/2026 Mỹ và Iran đang thương thuyết về quan hệ giữa hai nước tại Geneva với sự trung gian của Oman. Chiều thứ sáu 27/02/2026 ngoại trưởng Oman cho biết cuộc thương thuyết đã tốt đẹp hơn mọi chờ đợi. Iran đã khẳng định không hề có dự định chế tạo vũ khí nguyên tử như Mỹ lo ngại và sẵn sàng để các thanh tra Liên Hiệp Quốc đến nơi quan sát để làm chứng cho sự thành thực của mình. Hơn thế nữa Iran còn sẵn sàng đón nhận các công ty Mỹ đến khai thác các mỏ dầu và khí của họ, điều mà Mỹ không đòi hỏi. Thế rồi nửa đêm hôm đó, chính xác là 2 giờ sáng thứ bảy 28/02, Mỹ và Israel ồ ạt tấn công Iran bằng máy bay và tên lửa. Các mục tiêu không chỉ là những căn cứ quân sự mà còn là những nơi có các cấp lãnh đạo chính quyền Iran cư ngụ. Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và gia đình bị giết chết, nhiều lãnh đạo cao cấp khác, trong đó có tư lệnh và tổng tham mưu trưởng đạo quân Vệ Binh Cách Mạng (quân đội chính của Iran). Phải nhìn nhận đây là vụ lừa đảo dã man và trắng trợn, một vụ ám sát và khủng bố kinh hoàng chưa từng có. Từ nay còn ai tin được Mỹ? Các cấp lãnh đạo Iran không thể ngờ, họ đang tin rằng sắp có thỏa thuận và hợp tác với Mỹ.

Donald Trump tuyên bố lý do của cuộc tấn công bất ngờ này là để ngăn chặn không cho Iran chế tạo vũ khí nguyên tử. Vô lý, vì Iran đã cam kết không chế tạo vũ khí nguyên tử và sẵn sàng để các thanh tra Liên Hiệp Quốc đến kiểm chứng. Chính trump, bằng cuộc tấn công gian trá và ác độc, có thể đã xóa bỏ cam kết này. Hơn nữa tháng 6/2025 Mỹ đã từng tiếp tay với Israel oanh tạc Iran trong 12 ngày, sau đó ông Trump tuyên bố là đã tiêu diệt hoàn toàn các cơ sở tinh luyện Uranium của Iran. Làm sao chỉ sau 8 tháng lại có thể chế tạo được vũ khí nguyên tử ? Công trình này đòi hỏi không phải vài năm mà nhiều năm. Không chỉ vô lý mà còn ngược ngạo bởi vì trong khi Mỹ cấm Iran chế tạo vũ khí nguyên tử thì họ lại giúp Israel, nước hung hăng nhất trong vùng, chế tạo khoảng 300 trái bom nguyên tử. Cũng nên biết rằng Mỹ là nước duy nhất đã sử dụng bom nguyên tử, tại Nhật năm 1945, không phải vì bị đe dọa mà chỉ để kết thúc nhanh chóng hơn Thế Chiến II.

Tới đây cũng xin mở một ngoặc đơn về Iran và vũ khí nguyên tử. Cách đây khoảng 30 năm, khi tôi đang điều khiển một công ty tham vấn mà một trong những khách hàng chính là Trung tâm Nguyên tử năng (CNEN – Centre national d'études nucléaires) của Pháp, tôi đã tuyển dụng trong gần 5 năm ông Houshang Karami, chuyên gia cao cấp nhất về nguyên tử năng của Iran. Ông này có hai bằng tiến sĩ về nguyên tử tại Anh và tại Pháp. Vì quá phẫn nộ với sự sa hoa quá đáng của vua Pahlavi và sự chênh lệch giầu nghèo, Houshang đã ủng hộ đảng của lãnh tụ Hồi giáo Rouhollah Khomeini. Sau thắng lợi của Khomeini ông trở thành bộ trưởng khoa học kỹ thuật và chủ tịch chương trình nguyên tử năng của Iran, để rồi cũng phẫn nộ với chế độ thần quyền mù quáng. Lợi dụng một chuyến công du sang Pháp, ông đào ngũ ở lại Pháp và trở thành chuyên gia trong công ty của tôi. Houshang rất tiếc đã ủng hộ Khomeini. Tôi an ủi ông: "Anh cũng không khác nhiều trí thức Việt Nam đầy thiện chí đã ủng hộ Đảng cộng sản Việt Nam rồi hối hận". Không ai có thẩm quyền hơn Houshang để nói một cách trung thực về chương trình nguyên tử năng của Iran. Ông ta cho biết việc tinh luyện Uranium chỉ có mục tiêu nâng cao kỹ năng để phục vụ các nhà máy điện nguyên tử. Tôi tin Houshang vì ông chống chế độ thần quyền và vì Iran không có lý do để chế tạo bom nguyên tử. Ngay cả nếu mục tiêu của Iran là tiêu diệt Israel thì các vũ khí qui ước cũng đủ. Israel quá nhỏ và cũng ở gần Iran, trong tầm bắn của các tên lửa và drone.

Hôm sau ông Trump lại đưa ra một lý do khác : tấn công Iran để đánh gục chế độ thần quyền và thay đổi chế độ Iran. Càng vô lý vì người ta không thể thay đổi một chế độ chỉ bằng máy bay và tên lửa. Hơn nữa dân chủ và nhân quyền chưa bao giờ là quan tâm của Trump. Càng dối trá vì ít nhất từ thời Barack Obama, Mỹ không còn tham vọng thay đổi một chế độ nào nữa. Obama đã tuyên bố không một nước nào có quyền quyết định chế độ nào là tốt cho một nước khác. Mỹ đã bỏ Iraq sau cuộc tấn công tốn kém để lật đổ chính quyền Saddam Husein, đã bàn giao chính quyền dân chủ Afghanistan mà họ dựng lên cho tổ chức Hồi giáo Taliban còn quá khích gấp nhiều lần chế độ thần quyền Iran hiện nay dù Taliban đã bị đánh bại và trong hơn một năm không còn binh sĩ Mỹ nào thiệt mạng. Nhắc lại : chủ trương bàn giao chính quyền Afghanistan cho Taliban bắt đầu từ Donald Trump, Joe Biden chỉ tiếp tục. Mỹ cũng đã bỏ cuộc tại Libya và Syria dưới thời Obama, chặn đứng cuộc "Cách Mạng Mùa Xuân Ả Rập" bùng lên từ năm 2010 để xóa bỏ các chế độ độc tài. Vả lại cũng nên biết rằng tất cả các nước đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh Ba Tư -Saudi Arabia, Koweid, Qatar, Bahrein, UAE- đều là những chế độ thần quyền gay gắt gấp nhiều lần Iran. Tại Iran phụ nữ còn được lái xe, đi học, đi làm, ứng cử, bầu cử, không phải mặc burqa khi ra đường.

Chưa hết, lý cớ "thay đổi chế độ" còn mâu thuẫn ngay cả với tuyên ngôn Chiến lược an ninh quốc gia (National Security Strategy) được chính quyền Donald Trump long trọng công bố 3 tháng trước đó, vào tháng 11/2025, trong đó Mỹ khẳng định chỉ can thiệp khi an ninh và quyền lợi của Mỹ bị trực tiếp đe dọa. Tuyên ngôn này đã được các đồng minh của Mỹ coi như giấy khai tử của liên minh NATO.

Lý cớ của Trump, theo đó chế độ Iran là một "đe dọa trước mắt" đối với Mỹ đã bị phụ tá của Trump về phòng chống khủng bố là Joseph Kent thẳng thắn bác bỏ và từ chức để phản đối.

Sau cùng Trump đưa ra một lý do khác : Mỹ tấn công Iran là để tiêu diệt các hỏa tiễn và drone của Iran. Lý do này có phần đúng nhưng đây là một lời thú tội chứ không phải một biện minh. Nó trái ngược hẳn với luật pháp quốc tế vì nước nào cũng có quyền có những vũ khí này. Đồng thuận hiện nay của cả thế giới, kể cả các chuyên gia Mỹ, là Trump đã chỉ tấn công Iran theo yêu cầu của thủ tướng Israel Netanyahu và dưới áp lực của khối tài phiệt Do Thái cực hữu. Chính quyền Netanyahu coi Iran là một đe dọa sống còn đối với Israel.

Một thảm họa cho thế giới …

Cuộc chiến này, mà Israel chủ động và lôi kéo Mỹ tham chiến, đã và còn đang gây ra những thiệt hại vô cùng lớn cho cả thế giới.

Nước bị thiệt hại nhiều nhất dĩ nhiên là Iran. Tổ chức Red Crescent (tên gọi của Hồng Thập Tự Quốc Tế tại vùng Trung Đông) cho biết tính ngày 25/03/2026 đã có 81.365 nhà ở, 19.000 công xưởng, 275 trung tâm y tế và hàng chục trạm lọc và vận chuyển nước bị phá hủy. Bộ quốc phòng Mỹ cho biết đã phá hủy hơn 8.000 căn cứ quân sự và 130 tầu chiến của Iran. Số người thiệt mạng chưa được tổng kết, một số quan sát viên đưa ra con số 30.000 người. Con số này chắc chắn là rất dưới sự thực nếu đem so với con số 81.365 nhà ở bị phá hủy. Một con số được chính quyền Iran công bố và được các cơ quan truyền thông xác nhận là 214 trẻ em đã chết trong một trường học bị oanh tạc. Trung bình Mỹ và Israel thả 1.000 bom và tên lửa mỗi ngày.

Lebanon cũng bị vạ lây. Israel viện cớ tấn công các lực lượng khủng bố Hamas và Hezbollah đã liên tục tấn công vào Lebanon bằng cả không quân lẫn bộ binh. Israel đang chiếm một vùng đất của Lebanon mà họ tuyên bố sẽ giữ luôn vì lý do an ninh. Đã có ít nhất 1.500 người thiệt mạng trong đó 51 nhân viên cứu thương.

Dĩ nhiên Iran cũng đã phản công. Họ đã oanh tạc các căn cứ quân sự của Mỹ và công ty dầu khí có vốn của Mỹ, nghĩa là phần lớn các công ty dầu khí, tại các nước trong vùng Vịnh Ba Tư, gây tổn thất rất lớn. Các chuyên gia ước lượng các nước này phải cần khoảng 10 năm mới có thể phục hồi được tình trạng trước cuộc chiến. Họ cũng đã phong tỏa eo biển Hormuz chặn lối ra của 20% dầu khí thế giới. Giá dầu thô đã tăng hơn 50%, từ 70 USD lên 110 USD một ba-rin. Các thị trường chứng khoán đều giảm trên 10%. Theo nhiều chuyên gia thiệt hại gây ra cho kinh tế thế giới có thể lên đến vài chục ngàn tỷ USD.

Cuộc chiến vô lý do Mỹ và Israel phát động này đã là một tai họa cho cả thế giới. Nó cũng đã là một tội ác lớn và một vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế.

…và cho cả Mỹ và Israel

Nhưng chính Mỹ cũng đã thiệt hại rất lớn. Ước tính của các chuyên gia là trung bình mỗi ngày Mỹ tốn hơn một tỷ đô la, các kho vũ khí sút giảm nặng và đang cạn dần. Quan trọng hơn nhiều là cuộc chiến này cùng với thái độ và ngôn ngữ thô lỗ của Donald Trump gần như đã giáng một đòn ân huệ vào hình ảnh và uy tín của nước Mỹ. Không một nước nào, ngay cả các đồng minh của Mỹ, ủng hộ. Và khi các đồng minh không ủng hộ thì phải hiểu là họ phản đối. Trump cũng đã tạo ra sự phẫn nộ khinh bỉ khi tuyên bố sẽ chấm dứt cuộc tấn công Iran sau vài tuần lễ để mặc vấn đề giải tỏa eo biển Hormuz cho Châu Âu giải quyết vì đó là vấn đề của họ. Nhưng tại sao eo biển Hormuz đã bị phong tỏa ? Không khác một người đem đổ rác trước nhà một người khác rồi nói đây là vấn đề của anh chứ không phải của tôi. Nhiều khi sự ngang ngược chỉ tố giác sự ngu muội.

Liên minh NATO đã chết lâm sàng từ ngày Trump lên cầm quyền, bây giờ nó đã chết hẳn. Trump và các thuộc hạ của ông mạt sát các đồng minh là lợi dụng Mỹ, họ không hiểu rằng NATO ngày nay có lợi cho Mỹ trước hết. NATO được thành lập sau Thế Chiến II như là một liên minh để chống lại sự bành trướng của khối cộng sản trong chiến tranh lạnh nhưng ngày nay khối cộng sản đã sụp đổ và không còn là một đe dọa cho nước nào cả. Các nước cộng sản còn lại, kể cả Trung Quốc, không còn tham vọng xuất khẩu chủ nghĩa cộng sản sang một nước nào. NATO không còn cần thiết cho nước nào trừ Mỹ vì nó là lý do chính để duy trì vai trò đồng tiền thanh toán và dự trữ quốc tế của đồng đô la Mỹ, cho phép Mỹ phát hành tiền mà chỉ chịu một phần nhỏ ảnh hưởng của lạm phát. Sự cáo chung của NATO sẽ khiến đồng đô la Mỹ mất dần vai trò này và là một thiệt hại lớn cho Mỹ. Cuộc chiến vô lý đang làm cho Mỹ bị cô lập để rồi nhận ra rằng mình cần thế giới hơn là thế giới cần mình.

Còn Israel ? Netanyahu huênh hoang khoe rằng mình đã giáng cho nước thù địch Iran một đòn nặng. Ông ta chỉ chứng tỏ sự thiển cận. Nếu có một chút văn hóa, Netanyahu đã phải hiểu rằng dân Do Thái còn tồn tại đến ngày nay chủ yếu là nhờ Iran. Nhắc lại một biến cố lịch sử : Đầu thế kỷ 6 trước công nguyên, Do Thái sau khi gây chiến và thua trận đã mất nước, dân chúng bị lưu đày về Babylon, một nửa chết trên đường đi, nửa còn lại bị bắt làm nô lệ. Chính Iran dưới triều đại Cyrus II đã tấn công Babylon giải phóng cho họ, giúp họ trở lại cố hương và xây lại đền thờ. Hai dân tộc đáng lẽ phải là anh em.

Chính quyền cực hữu Israel, dưới sự lãnh đạo của Netanyahu, đã coi một nước Iran hùng mạnh là một đe dọa sống còn của Israel. Quả thực là Iran đã giúp đỡ các lực lượng khủng bố như Hamas và Hezbollah, nhưng tại sao các lực lượng này lại ra đời để chống Israel ? Chúng chỉ ra đời từ sau năm 1980 trong khi các lực lượng khủng bố đầu tiên xuất hiện tại Palestine ngay từ sau năm 1917 là các lực lượng khủng bố Do Thái, sau này trở thành quân đội và các chính đảng cầm quyền của Israel. Các tổ chức này đã phạm những tội ác kinh khủng. Từ khi thành lập Israel, dựa vào sự che chở của Mỹ, đã là một nước cực kỳ hung hăng không ngừng gây chiến để lấn chiếm các nước lân bang và thẳng tay đàn áp các lực lượng chống đối. Người Ả rập có lý do chính đáng để coi Israel là một nước khủng bố. Các tổ chức khủng bố Hồi giáo đã ra đời như là phương tiện tự vệ của kẻ yếu.

Netanyahu đã tuyên bố rằng cuộc tấn công Iran hiện nay chỉ là một giai đoạn của cuộc của cuộc chiến tranh đã bắt đầu từ ngày 07/10/2023. Đó là ngày mà lực lượng Hamas từ Gaza đã bất ngờ tấn công giết chết hơn 1000 người Israel. Ngay sau đó Israel đã phản công dữ dội, điều này hoàn toàn có thể hiểu được. Nhưng vấn đề là họ đã liên tục đánh vào Gaza cho tới nay, tàn phá toàn bộ vùng này, giết chết hơn 50.000 người, trong đó đại bộ phận là thường dân và đẩy toàn dân Gaza vào cảnh đói khổ cùng cực. Cho đến nay họ vẫn chưa chịu ngừng. Sự tàn nhẫn đã khiến nhiều người phẫn nộ nói rằng cuộc tàn sát tại Gaza đã làm quên đi các lò thiêu người Do Thái của chế độ Đức Quốc Xã trước đây. Netanyahu đã rất gian trá khi nói rằng cuộc tấn công của Hamas ngày 07/10/2023 đã là một hành động khai chiến với Israel. Thực ra cuộc chiến đã có từ lâu rồi và đã tăng hẳn cường độ từ đầu năm 2023 khi Netanyahu trở lại làm thủ tướng Israel. Israel không bao giờ ngần ngại oanh tạc bằng bom hoặc tên lửa ngay khi họ phát hiện một sĩ quan Gaza trên đường phố dù vì thế mà nhiều thường dân chết oan. Ngoài ra chỉ riêng trong 9 tháng đầu năm 2023 đã có hơn 6.000 người Palestine bị cảnh sát Israel giết chết trong các cuộc biểu tình chống lại việc Israel lấn chiếm vùng West Bank (Cisjordanie). Chiến tranh đã có từ lâu rồi trong vùng Palestine.

Việc Netanyahu với hậu thuẫn của các nhóm tài phiệt Do Thái quá khích coi Iran như một đe dọa sống còn đối với Israel là một sự mù quáng khó tưởng tượng. Israel chỉ là một nước rất nhỏ với dân số 10 triệu dân trong đó chỉ có hơn 7 triệu người Do Thái trong khi Iran là một nước rất lớn, với diện tích hơn 1 triệu rưỡi km² và 93 triệu dân, người Iran cũng là một dân tộc tinh hoa và kiên cường. Nếu quả thực quan hệ giữa Israel và Iran là quan hệ thù địch một mất một còn thì nước phải mất là Israel chứ không phải Iran. Tương lai của Israel chỉ có thể được bảo đảm nếu hòa giải được để sống chung hòa bình với các nước lân cận. Cuộc chiến Iran đã khiến Israel bị hầu hết mọi quốc gia lên án như một nước côn đồ không thể dung túng. Nước Mỹ sau Donald Trump rất có thể cũng ý thức được rằng họ không thể mãi mãi ràng buộc không điều kiện với Israel. Sự sống còn của Israel từ nay thực sự bị đe dọa.

Tương lai nào cho Iran ?

Iran sẽ cần vài thập niên để phục hội lại sau những tàn phá của Mỹ và Israel. Người Iran cũng sẽ nhìn rõ là chế độ độc tài thần quyền này là một tai họa cho họ.

Kết quả trước mắt của cuộc chiến này là nó đã chặn đứng các cuộc biểu tình chống chế độ thần quyền và đòi dân chủ đang bùng lên mạnh mẽ. Đã có hàng ngàn người chết. Netanyahu đã lôi kéo Mỹ vào cuộc tấn công Iran không phải để yểm trợ cuộc đấu tranh này mà chỉ lợi dụng một cơ hội giữa lúc chế độ thần quyền đang bối rối để giáng cho Iran một đòn thật nặng làm kiệt quệ trong nhiều năm. Các tổ chức đối lập Iran đã sớm nhận ra điều này nhờ chính ngôn ngữ của Trump. Ông ta không hề nhắc tới dân chủ và nhân quyền mà chỉ hăm dọa tàn phá thẳng tay và đưa Iran trở lại thời đại đồ đá. Không một người dân chủ Iran nào có thể hy vọng gì ở Mỹ. Tuy vậy sự chuyển hóa về dân chủ không chỉ có thể mà còn chắc chắn bởi vì nó là một khuynh hướng tự nhiên của người Iran nếu nhìn vào lịch sử họ.

Cách đây 120 năm, vào năm 1906, Iran đã làm một thay đổi rất phi thường, họ tự mình bỏ chế độ quân chủ chuyên chính để trở thành một nước dân chủ dưới hình thức quân chủ lập hiến như nhiều nước Châu Âu. Chế độ dân chủ này đã bị Anh và Mỹ đánh đổ năm 1924 để chiếm quyền khai thác các mỏ dầu khí tại đây. Họ làm một cuộc đảo chính đưa một sĩ quan theo họ lên cầm quyền rồi lên làm vua. Tuy vậy viên tướng này, trở thành vua Reza Pahlavi, cũng dần dần tái lập chế độ dân chủ. Một trong những quyết định của ông ta là cấm phụ nữ mặc burqa (áo choàng đen phủ kín người) khi ra ngoài đường và bắt buộc họ phải mặc quần áo như phụ nữ Phương Tây.

Năm 1941, vì Iran từ chối tham chiến trong Thế Chiến II, Anh và Liên Xô đã xua quân xâm chiếm Iran, buộc vua phải thoái vị nhường ngôi cho đứa con nhu nhược và ăn chơi Mohammad Reza Pahlavi. Cũng nên biết lý do khiến Iran từ chối tham chiến chống Đức Quốc Xã là vì Đức không tấn công Iran, và hơn nữa hai nước cùng một chủng tộc Aryen. Tên nước Iran có nghĩa là "nước của người Aryen", đa số người Iran là Aryen còn Hitler cũng tự hào rằng người Đức thuộc chủng tộc tinh hoa này, một điều không đúng hẳn. Mohammad Reza Pahlavi không quyết đoán nên Iran cũng dần trở lại chế độ dân chủ.

Sau đó, năm 1953, Mỹ và Anh hợp tác tổ chức một cuộc đảo chính lật đổ chính phủ của thủ tướng Mossadegh, một người rất có uy tín, vì ông này muốn quốc hữu hóa các công ty dầu khí của Mỹ và Anh ; các công ty này cướp đoạt dầu khí của Iran một các quá đáng, họ chỉ trả cho Iran 18% trị giá dầu khí mà họ khai thác. Từ đó một chế độ quân chủ chuyên chính được tái lập với một ông vua nhu nhược vừa có toàn quyền vừa chỉ biết ăn chơi để các công ty Mỹ và Anh mặc sức khai thác dầu khí của Iran.

Nói chung Mỹ và Anh đã ba lần lật đổ chế độ dân chủ tại Iran. Mỹ không có tư cách gì để lên án chế độ thần quyền, người Iran cũng không cần Mỹ giúp để có dân chủ.

Năm 1971, để kỷ niệm 2.500 ngày xây thành Persepolis vua Mohammad Reza Pahlavi đã dùng toàn bộ tổng sản lượng nội địa (GDP) của Iran để tổ chức lễ tiệc trong một tuần. Phẫn nộ của quần chúng nghèo khổ lên tới cực điểm, các cuộc biểu tình dồn dập diễn ra và ngày càng mạnh lên dù bị đàn áp đẫm máu. Lực lượng Hồi giáo thần quyền vì thế ngày càng được quần chúng ủng hộ, nhiều trí thức như anh bạn Houshang Karami của tôi cũng ủng hộ họ. Các cuộc biểu tình ngày càng mạnh lên. Đầu năm 1979 vua Pahlavi và gia đình bỏ chạy, lãnh tụ Hồi giáo Khomeini đang lưu vong tại Pháp về nước cầm quyền thành lập nước Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Cái nhìn thoáng qua lịch sử cận đại trên đây cho thấy Iran có khuynh hướng chuyển hóa tự nhiên về dân chủ. Trên thực tế khuynh hướng dân chủ cũng đang mạnh lên tại Iran. Cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã xảy ra vào đúng lúc các cuộc biểu tình đòi dân chủ đang bùng lên mạnh mẽ bất chấp đàn áp hung bạo. Làn sóng dân chủ đang dâng lên thì bị chặn lại, nhưng chắc chắn sẽ trào lên mạnh mẽ hơn nữa trong tương lai gần vì đó là khuynh hướng tự nhiên của người Iran. Theo ước lượng của đa số các chuyên gia hiện nay ít nhất 90% dân chúng Iran muốn dân chủ, và họ là một dân tộc kiên cường bất khuất.

Trật tự thế giới mới nào ?

Cuộc tấn công hung bạo và vô lý này của Mỹ và Israel cùng với phong cách và ngôn ngữ côn đồ của họ khiến chúng ta không thể không đặt câu hỏi : Trật tự thế giới sẽ ra sao khi Mỹ từ trước vẫn được coi là cảnh sát quốc tế đang trở thành một cường quốc côn đồ với Donald Trump là tổng thống ?

Đây là một câu hỏi lớn cần một phân tích công phu và một bài riêng, nhưng chúng ta không có lý do để bi quan về tương lai của thế giới. Một liên minh đang dần dần được hình thành giữa các nước dân chủ tại Châu Âu và Châu Á, với Canada tích cực tham gia. Liên minh này có mọi triển vọng sẽ được sự tham gia của Ấn Độ, Brazil và nhiều nước khác trong tương lai gần. Vai trò của Liên Hiệp Quốc sẽ mạnh lên trong khi Nga đã kiệt lực và sẽ còn kiệt lực trong nhiều năm, Trung Quốc đang ngày càng khủng hoảng hơn, Mỹ vừa lúng túng trong chia rẽ nội bộ vừa đã mất uy tín sẽ không có chọn lựa nào khác là ủng hộ. Làn sóng dân chủ thứ tư sẽ tái khởi động và tràn tới. Và lần này một cách đều đặn và vững chắc, trong hòa bình.

Nguyễn Gia Kiểng

(08/04/2026)