Bao giờ Trung Quốc sẽ thay Hoa Kỳ thống trị thế giới ? (Nguyễn Tiến Cường)
Cho dù có hay không có thiện cảm, thậm chí căm ghét, chế độ độc tài Trung Quốc, thì cũng không ai có thể phủ nhận được rằng nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (People Republic of China) đã và đang phát triển rất mạnh, rất nhanh về nhiều lãnh vực như kinh tế, khoa học, kỹ thuật (HighTech), y tế, quân sự…trong hơn 3 thập niên qua.
Khi nào Trung Quốc soán ngôi Mỹ để trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới ?
Sự phát triển đã đưa Trung Quốc trở thành cường quốc thứ hai trên thế giới chỉ sau Mỹ về tổng sản lượng quốc qia GDP (Gross Domestic Product). – USA 30.600 tỷ USD vs. China 19.400 tỷ USD. Đứng hàng thứ hai về GDP nhưng so với nhiều nước Châu Âu hoặc Nhật Bản, Nam Hàn, Singapore… thu nhập bình quân đầu người của Trung Quốc vẫn còn kém rất xa (1).
Hiện tại Trung Quốc vẫn còn thua kém Mỹ về các mặt quân sự, khoa học, kỹ thuật, y khoa... nhưng trong tương lai, không ai có thể cả quyết được rằng Trung Quốc sẽ không bao giờ vượt qua Mỹ để trở thành cường quốc số 1, thay thế Mỹ trong vị thế lãnh đạo thế giới hiện nay.
Hơn ai hết, Tập Cận Bình thấy rõ ông là người đang được thế giới chú ý nhiều hơn, để tìm kiếm các mối quan hệ đối tác, trong khi Trump đang sa lầy trong sự hỗn loạn về đối nội cũng như đối ngoại và Vladimir Putin đang vùng vẫy trong tuyệt vọng để thoát khỏi cuộc chiến xâm lăng Ukraine.
Do chính sách quan thuế bất thường, thay đổi liên tục sau một năm trở lại Tòa Bạch Ốc, Tổng thống Donald Trump đã gián tiếp biến Trung Quốc trở thành đối tác ngoại thương quan trọng nhất của một số quốc gia, chẳng hạn như Đức, Trung Quốc đã thay thế Mỹ với mức giao dịch ngoại thương 251,8 tỷ EUR, so với ngoại thương giữa Đức và Mỹ giảm 5% trong năm 2025, chỉ còn 240,5 tỷ EUR.
Ngược giòng lịch sử, sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, thông qua kế hoạch Marshall – Marshallplans (Thống chế – General of The Army – George Catlett Marshall) – Mỹ bỏ tiền xây dựng lại các nước Châu Âu bị tàn phá trong chiến tranh (3). Đồng dollar Mỹ (USD) qua kế hoạch này trở thành đồng tiền thống trị thế giới, là ngoại tệ phổ biến nhất dùng trong giao dịch ngoại thương ở hầu hết các quốc gia trên thế giới.
Hiện nay đồng USD đang mất dần ảnh hưởng do sự cạnh tranh của đồng EUR (euro) của Liên Âu và đồng nhân dân tệ CNY (Yuan) của Trung Quốc. Quyền lực mềm của Mỹ ngày càng yếu đi khi ông Trump tự cô lập Mỹ qua các hành động như rút Mỹ khỏi Tổ Chức Y Tế Thế Giới WHO (World Health Organization) (4), giải tán Cơ Quan Phát Triển Thế Giới USAID (United States Agency For International Development), nhiều lần đe dọa các nước Châu Âu rằng Mỹ sẽ rời khỏi Minh ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), rút khỏi Hiệp ước Toàn Cầu về khí hậu (Paris Climate Agreement)…
Tất nhiên, ông Tập Cận Bình không bỏ lỡ cơ hội, tìm cách trám những lỗ hổng của các tổ chức thế giới có ảnh hưởng địa chính trị mà ông Trump bỏ lại để tác động vào các thể chế chính trị, đường lối ngoại giao của các nước trước đây nằm trong vòng ảnh hưởng của Mỹ.
Một trong những mục tiêu quan trọng là Trung Quốc tìm cách thay thế Mỹ trong việc yểm trợ tài chánh cho WHO giúp Trung Quốc phát triển ảnh hưởng. Hiện nay Trung Quốc chưa kiểm soát được toàn bộ sự hoạt động của WHO nhưng trong tương lai ai biết điều gì xẩy ra khi thế giới gặp một cơn đại dịch tương tự như Covid-19 và Trung Quốc sẽ tìm cách ngăn chặn thông tin, dữ kiện liên quan đến đại dịch ?
Đừng quên rằng Tổng Giám đốc của WHO – Tedros Adhanom Ghebreyesus đã khen tặng rằng Trung Quốc rất minh bạch, rõ ràng trong việc cung cấp thông tin đại dịch Covid-19 cho WHO dù sau đó sự thật đã chứng minh ngược lại.
Bên cạnh đó, Trung Quốc tiếp tục gia tăng ảnh hưởng, sức mạnh của quyền lực mềm bằng đồng CNY (Yuan – nhân dân tệ). Đến năm 2017 đã có 60 quốc gia kể cả Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF - International Monetary Fund) dùng đồng CNY làm ngoại tệ dự trữ bên cạnh USD, EUR, JPY (Yen), GBP (Pound Sterling £), đặc biệt là những nước nằm trong Liên minh BRICS – là Brazil, Russia, India, China, South Africa, Egypt, Ethiopia, Iran… và các nước Châu Phi (5).
Đến thời điểm hiện nay, đồng US dollar vẫn là ngoại tệ thống trị thế giới nhưng việc sử dụng đồng Yuan làm ngoại tệ dự trữ sẽ giảm thiểu sức mạnh của Mỹ trong những biện pháp trừng phạt kinh tế như đóng băng các tài khoản sử dụng US dollar trong giao dịch ngoại thương.
Về khoa học, kỹ thuật, đến năm 2026, Trung Quốc đã vượt qua Mỹ hoặc nhanh chóng đuổi kịp Mỹ khá nhiều lãnh vực như :
– Ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo AI (Artificial Intelligence), người máy Robot.
– Trung Quốc đã dẫn đầu trong ứng dụng thực tiễn của trí tuệ nhân tạo (AI) trong công nghiệp, giao hàng bằng máy bay không người lái (drone), taxi tự lái và tự động hóa nhà máy – hiện có hơn 2 triệu robot công nghiệp.
– Công nghiệp lượng tử (Quantum Technology) : Trung Quốc đã vượt qua Mỹ trong lĩnh vực truyền thông lượng tử (Quantum Communication) và đang nhanh chóng bắt kịp trong lĩnh vực điện toán lượng tử.
– Trung Quốc đầu tư vào công nghiệp lượng tử gấp đôi so với Mỹ. Năng lượng tái tạo và Pin : Trung Quốc thống trị sản xuất và lắp đặt tấm pin mặt trời, điện gió và pin, điều này rất quan trọng đối với cơ sở hạ tầng AI.
- Chủ quyền công nghiệp : Để tránh không bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ, Trung Quốc đã thiết lập chuỗi cung ứng chất bán dẫn riêng và cạnh tranh ráo riết trong các lãnh vực như chip Mate 60 với kích thuớc chỉ có 7nm (nanometer = 0,000000009m). Về số lượng ấn phẩm khoa học của Trung Quốc cũng vượt qua Mỹ trong nhiều mặt quan trọng (6).
– Trung Quốc đang dẫn đầu thế giới về năng lượng tái tạo (Renewable Energy), sản xuất, lắp đặt, điện gió, PIN mặt trời, PIN cho xe điện, những nền tảng rất quan trọng cho công nghiệp hạ tầng của AI.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn còn dẫn đầu trong một số lãnh vực khác như :
- Bán dẫn tiên tiến hay chip cao cấp (advanced semiconductors, High-End Chips) : Hoa Kỳ duy trì vị thế thống trị trong lãnh vực chip tiên tiến nhất (nhỏ hơn 3nm) loại chip cần thiết cho các mô hình AI thế hệ tiếp theo (như GPT-5).
- Các trung tâm nghiên cứu và cơ sở hạ tầng AI. Các công ty của Mỹ tiếp tục dẫn đầu trong việc phát triển, khai phá các mô hình AI tiên tiến, cơ sở hạ tầng cho trung tâm lưu trữ, vận hành dữ kiện (Cloud Infrastructure)
- Tài trợ và đổi mới : Mặc dù chính phủ Trung Quốc chi tiêu mạnh tay, khu vực tư nhân Hoa Kỳ có thị trường vốn rộng lớn cùng với văn hóa đổi mới mạnh mẽ hơn không bị ràng buộc bởi ý thức chính trị.
Theo một số nhà bình luận, Trung Quốc chưa vượt qua Mỹ trên mọi lãnh vực nhưng rõ ràng đã có một sự chuyển dịch vị thế dẫn đầu trong ứng dụng, sản xuất trí tuệ nhân tạo vật lý, công nghiệp xanh (Physical AI, Green Tech) mặc dù Mỹ vẫn duy trì vị trí dẫn đầu trong các công nghiệp cốt lõi (trí tuệ nhân tạo tiên tiến, chất bán dẫn hàng đầu (AI Frontier, Top Semiconductor).
Theo một nghiên cứu của ASPI – Australian Strategic Policy Institute 2025 – của Úc cho thấy Trung Quốc dẫn đầu ở 7 trên 8 hạng mục trí tuệ nhân tạo và 13 trên 13 lãnh vực vật liệu/sản xuất tiên tiến. Cuộc chạy đua công nghiệp là cuộc đấu tranh giành quyền thống trị về kinh tế và chiến lược, đặc trưng bởi các cuộc chiến về chất bán dẫn và các lệnh trừng phạt.
Viện lý do an ninh quốc gia, Tổng thống Donald Trump cuối tháng 12/2025 đã ra lệnh cấm NVIDIA của Jen-Hsun-Huang bán các AI chips, đặc biệt H200 – loại chip chiến lược – cho Trung Quốc. Tuy nhiên, đến tháng 02/2026, Trump gỡ bỏ lệnh cấm với điều kiện chính quyền Trump nhận được 25% tiền thu được từ việc kinh doanh này (7). Quyết định của Trump cũng có giá trị tương tư với AMD.
Cuộc đối đầu khốc liệt về kinh tế, khoa học, kỹ thuật… chỉ tăng mà không giảm, theo nhận định của một số nhà sử học sẽ dẫn đến một cuộc đối đầu về quân sự – chiến tranh giữa Trung Quốc và Mỹ là điều khó tránh dù trong tương lai gần, điều này khó xẩy ra. Chắc chắn Mỹ cũng như Trung Quốc sẽ tìm cách giải quyết vấn đề qua một cuộc chiến ủy nhiệm như thời chiến tranh lạnh, chiến tranh Nam–Bắc Việt Nam hoặc Nam–Bắc Triều Tiên.
Trong tình hình xung đột hiện nay, hai nước khả dĩ sẽ được chọn ủy nhiệm cho cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ, Trung Quốc là Do Thái, Iran. Tuy nhiên khi Mỹ tấn công Iran, các nước trong khối Hồi giáo sẽ không đứng yên, khả năng xẩy ra Thế chiến III là không nhỏ, tấn công Iran sẽ dễ dàng dẫn đến một cuộc chiến tổng lực giữa Mỹ và Trung Quốc, vùng đệm sẽ là Trung Đông, nguy hiểm hơn có thể dẫn đến Thế chiến III.
Sáng ngày 28/2/2026, liên quân Mỹ-Israel đã đồng loạt mở cuộc tấn công vào Iran, ngay trong những đợt không kích, ném bom đầu tiên đã tiêu diệt lãnh tụ tối cao của Iran là Ali Khamenei và nhiều quan chức lãnh đạo cao cấp khác của chế độ. Cho đến nay hơn 10 ngày đã trôi qua, cuộc chiến vẫn tiếp diễn với cường độ cao, mở rộng sang các nước láng giềng của Iran và không ai rõ cuộc chiến này sẽ kéo dài bao lâu, kịch bản nào sẽ xảy ra.
Ông Tập Cận Bình đã lên án Mỹ về cuộc tấn công, chỉ trích Mỹ nặng nề, cho Mỹ chính là thủ phạm gây căng thẳng, bất ổn trong khu vực, đồng thời kêu gọi Mỹ và Iran nên kềm chế. Trung Quốc cũng khẳng định sự liên minh với Iran (8). Vladimir Putin cũng vậy. Nguy cơ chiến tranh lan rộng là điều khó tránh khỏi. Donald Trump dưới áp lực ngày càng tăng của người dân Mỹ về một số vấn đề như kinh tế, hồ sơ ấu dâm Jeffrey Epstein, liệu có chùn tay khi bị quốc tế lên án ?
Tất nhiên ông Trump cũng như ông Tập sẽ cố gắng tối đa để tránh trường hợp Lưỡng Bại Câu Thương, cả hai sẽ làm đủ mọi cách để đối đầu quân sự chỉ dừng lại ở chiến tranh quy ước, không bùng nổ thành chiến tranh nguyên tử kéo theo sự tham gia của các cường quốc nguyên tử khác như Nga, Pháp, Anh, Ấn Độ… đốt cháy cả trái đất.
Tuy nhiên muốn là một chuyện, kiểm soát được lại là chuyện khác. Khi súng đã nổ, hỏa tiễn đã bắn đi, bom đã rơi thì chiến tranh chắc chắn sẽ lan rộng khi thùng thuốc súng Trung Đông, âm ỉ bấy lâu nay vì hận thù chủng tộc, tôn giáo kéo dài hàng mấy trăm năm qua lại bị châm ngòi.
Thử điểm qua tương quan lực lượng quân sự Mỹ và Trung Quốc, dễ dàng nhận ra Mỹ vẫn trội hơn Trung Quốc xa về số lượng lẫn chất lượng vũ khi kể cả vũ khí ứng dụng hightech, hải quân có 7 hạm đội với số hàng không mẫu hạm – 11 chiếc kể cả 1 chiếc thuộc lớp Gerald Ford được đánh số 2,3,4,5,6,7 và 10 – so với Trung Quốc chỉ có 3 hạm đội, Nam Hải, Đông Hải, Bắc Hải. Chiến hạm, tàu ngầm khoảng 70 chiếc, tất cả đều hoạt động bằng năng lượng nguyên tử, trang bị đầu đạn nguyên tử trong khi Trung Quốc chỉ có trên 60 chiếc, chỉ khoảng 30 chiếc dùng năng lượng nguyên tử, số còn lại dùng động cơ diesel.
Bên cạnh đó Mỹ cũng vượt trội Trung Quốc về số phi cơ chiến đấu, oanh tạc kể cả các loại tàng hình, nhưng thua Trung Quốc về số chiến xa, 4.600 M1 Abrams so với 6.800 loại 99A/G và 96A/B cũng như bộ binh. Tuy nhiên, quan trọng hơn hết là ngân sách quốc phòng Mỹ gấp 3 lần ngân sách Trung Quốc – 916 tỷ US dollar so với 296 tỷ của Trung Quốc.
Về quân số, tổng số quân nhân hiện dịch của Trung Quốc vào khoảng 2.035.000 người trong khi Mỹ chỉ có 1,3 tới 1,35 triệu quân nhân tại ngũ trải rộng tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở Châu Âu (NATO) và Châu Á, Nhật, Nam Hàn (9). Tuy nhiên, quân đội Mỹ thiện chiến hơn vì đã tham gia vào nhiều cuộc chiến dai dẳng như với Việt Nam, Afghanistan, Iraq, giao tranh từ du kích đến trận địa chiến trong khi Trung Quốc chỉ đụng độ một lần duy nhất với Việt Nam vào năm 1979 và những va chạm lẻ tẻ vài năm sau đó.
Ngoài ra, bên cạnh quân đội Mỹ còn có quân đội của NATO, hiệp ước Bắc Đại Tây Dương – North Atlantic Treaty Organization – vẫn còn hiện hữu nhưng nếu chiến tranh giữa Mỹ và Trung Quốc xẩy ra, việc tham chiến của NATO vào cuộc xung đột sẽ là một câu hỏi lớn với chính sách tự cô lập Mỹ của Donald Trump hiện nay.
Ở một khía cạnh khác, chính sách mỗi gia đình chỉ được phép có một con đã khiến dân số trong độ tuổi lao động của Trung Quốc ngày càng ít đi tạo thành gánh nặng hơn cho kinh tế và y tế (10) trong lúc môi trường bị ô nhiễm nặng nề. Theo sự ước tính của Terry Group, dân số Trung Quốc đến cuối thế kỷ 21 chỉ còn lại một nửa và tỉ lệ người già sẽ tăng rất nhiều.
Tóm lại, việc Trung Quốc trở thành cường quốc lãnh đạo thế giới trong tương lai gần rất khó xẩy ra dù Trung Quốc đã đạt được vị thế thứ hai trên bàn cờ chính trị thế giới nhờ những cải tổ sâu rộng hơn 3 thập niên và đang tiếp tục xây dựng, phát triển vị thế của mình ngày càng nhanh, mạnh hơn trước. Nhưng con đường đưa đến vị thế số một của Trung Quốc luôn bị cản trở, kềm hãm bởi một số vấn đề nội tại như vừa nêu và thể chế chính trị, dưới thể chế đó, người Trung Hoa không được tự do sáng tạo, độc lập suy nghĩ, không có văn hóa khai phóng, đối ngoại, Trung Quốc không có mạng lưới đồng minh rộng rãi trên toàn cầu và chưa có đủ quyền lực mềm để thuyết phục thế giới.
Trong khi đó, dù Mỹ đã bị suy yếu, bị chia rẽ nghiêm trọng dưới thời Tổng thống Donald Trump nhưng Hoa Kỳ vẫn có nhiều điểm mạnh và người dân Mỹ vốn đa chủng tộc, có tinh thần khai phóng, có nền tảng độc lập, tự do trong suy nghĩ. Chắc chắn Mỹ sẽ phục hồi vị thế lãnh đạo toàn cầu khi có được một lãnh đạo sáng suốt, có tầm nhìn xa, biết đoàn kết thay vì chia rẽ các sắc tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ.
Nguyễn Tiến Cường
Nguồn : Thế Kỷ Mới, 11/03/2026
Tham khảo :
(1) compare US GDP and China
(2) https://www.spiegel.de/wirtschaft/wirtschaft-in-deutschland-china-loest-usa-als-wichtigsten-handelspartner-ab-a-835870dd-aed2-420a-ae91-fe41244f87f8
(3) https://de.wikipedia.org/wiki/George_C._Marshall
(4) https://www.who.int/news/item/24-01-2026-who-statement-on-notification-of-withdrawal-of-the-united-states
(5) http://german.china.org.cn/txt/2017-10/20/content_50041501.htm
(6) https://de.wikipedia.org/wiki/Technologieknoten
(7) https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/trump-nvidia-ki-100.html
(8) https://www.instagram.com/reel/DVUoca7D3SN/
(9) https://www.globalfirepower.com/countries-comparison-detail.php?country1=china&country2=united-states-of-america
(10) https://www.businessinsider.de/wirtschaft/international-business/china-experten-ueber-die-folgen-einer-schrumpfenden-bevoelkerung/
