Giới siêu giàu Việt Nam đi lại và làm giàu bằng cách nào ? (Suranjana Tewari , Quốc Phương , BBC tiếng Việt)

Giới siêu giàu Việt Nam, Châu Á : Đích ngắm mới của các hãng bán chuyên cơ hạng sang

Suranjana Tewari, BBC, 10/02/2026

Đường nét thanh thoát, sải cánh uyển chuyển và những ô cửa sổ bầu dục rộng : chiếc G700 của Gulfstream là một trong những mẫu máy bay bắt mắt nhất tại Singapore Airshow – triển lãm hàng không và quốc phòng lớn nhất Châu Á.

Phóng viên BBC trên một chuyên cơ hạng sang của một hãng sản xuất máy bay đang nhắm vào giới siêu giàu ở Châu Á, trong đó có Việt Nam

Đỗ tại một góc yên tĩnh trên bãi đỗ, tách biệt khỏi dàn máy bay thương mại và những phi cơ quân sự hầm hố, chiếc G700 vẫn thu hút hàng dài khách tham quan kiên nhẫn chờ đợi dưới cái nóng để được tận mắt chiêm ngưỡng nội thất. Đây là minh chứng cho sức hút bền bỉ của một trong những hãng sản xuất chuyên cơ hàng đầu thế giới.

Dòng người nhích từng chút một. Các cuộc thương thảo vẫn đang diễn ra ngay trên khoang máy bay, khi khách hàng xem xét những chiếc phi cơ có giá lên tới hàng chục triệu đô la.

Ngay khi bước vào trong, bạn sẽ lập tức bị thuyết phục. Ánh sáng tràn qua những ô cửa sổ có góc nhìn toàn cảnh, rọi xuống lớp ghế da màu nhạt và những mảng gỗ ốp bóng bẩy.

Nhân viên tại đây mô tả khoang máy bay bao gồm các "khu vực sinh hoạt" : một phòng có sô pha và ti vi, trong khi phía đuôi là phòng ngủ mà họ gọi là "phòng siêu hạng có tích hợp buồng tắm".

Sự sang trọng này không chỉ để phô trương, mà nó phản ánh một bước chuyển mình lớn trong ngành hàng không. Trong khi các hãng bay thương mại vẫn mải miết chạy đua về số lượng hành khách, các nhà sản xuất chuyên cơ lại tập trung vào một nhóm khách hàng nhỏ hơn rất nhiều nhưng sở hữu khối tài sản khổng lồ.

Các con số đã khẳng định xu thế này. Theo công ty dữ liệu hàng không WingX, trong năm 2025, số chuyến bay tư nhân toàn cầu đạt khoảng 3,7 triệu chuyến – tăng 5% so với năm 2024 và cao hơn khoảng 35% so với thời điểm trước đại dịch.

Từ năm 2020 đến 2025, số lượng cá nhân có tài sản siêu lớn – những người sở hữu trên 30 triệu USD – cũng tăng trưởng hơn 70%.

"Chúng tôi đang chứng kiến một sự dịch chuyển lớn của các dòng máy bay doanh nghiệp dành cho các tập đoàn lớn và cá nhân siêu giàu", Scott Neal, Giám đốc kinh doanh toàn cầu của Gulfstream, cho biết.

"Nhiều công ty đang mở rộng kinh doanh ra toàn cầu, họ cần di chuyển đến nhiều nơi hơn trên thế giới và cách hiệu quả nhất để làm việc đó là dùng chuyên cơ".

Gulfstream không một mình một ngựa trong cuộc chơi. Các đối thủ như Dassault, Bombardier, Embraer và Textron Aviation (hãng sản xuất dòng máy bay Cessna) đều đang cạnh tranh gay gắt trong phân khúc.

Tuy nhiên, không phải ai cũng hoan nghênh xu hướng ấy, khi những lo ngại về tác động môi trường đang là một trong những chỉ trích nặng nề hướng vào ngành công nghiệp xa xỉ này.

Gulfstream là một trong những nhà sản xuất chuyên cơ tư nhân lớn nhất thế giới

Mặc dù vậy, các hãng sản xuất máy bay đã đánh hơi thấy cơ hội kinh doanh béo bở. Các hãng hàng không truyền thống – đặc biệt là những hãng vận hành các tuyến bay dài và cung cấp dịch vụ đầy đủ – vốn thường hoạt động với biên lợi nhuận rất mỏng.

Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), các hãng hàng không thường chỉ thu về khoản lợi nhuận khiêm tốn, thường chỉ cao hơn chi phí bỏ ra khoảng 2% đến 4%.

Ngược lại, chuyên cơ tư nhân dù doanh số bán ra ít nhưng lại có mức giá cực kỳ đắt. Ngoài ra, các nhà sản xuất còn kiếm bộn tiền từ các chương trình hỗ trợ, cung ứng linh kiện và bảo dưỡng định kỳ.

Hãng Dassault Aviation của Pháp, vốn nổi tiếng nhất với các dòng máy bay quân sự, đang đẩy mạnh quảng bá dòng phi cơ Falcon.

Họ khẳng định rằng những công nghệ phát triển cho máy bay chiến đấu giúp cải thiện hiệu suất và sự thoải mái cho các dòng chuyên cơ doanh nhân của mình.

Dassault cho biết khách hàng lớn của họ bao gồm các tập đoàn và chính phủ, bên cạnh những cá nhân siêu giàu.

Dù chuyên cơ tư nhân có thể tiêu tốn hàng chục triệu đô la, nhưng ông Carlos Brana, người đứng đầu mảng máy bay dân dụng tại Dassault Aviation, cho rằng chúng hoàn toàn xứng đáng với những người phải di chuyển thường xuyên.

Khách hàng bay nhiều có thể chi trả ít hơn theo thời gian so với việc mua hàng loạt vé hạng nhất.

Ông cho biết hầu hết người mua không hẳn là chạy theo sự xa hoa mà ưu tiên hiệu quả công việc hơn.

"Tôi muốn đi từ điểm này đến điểm kia nhanh nhất có thể và không lãng phí thời gian chờ đợi hay nối chuyến. Đó mới là giá trị thực sự", ông chia sẻ với BBC ngay trên chiếc Falcon – dòng chuyên cơ chủ lực của công ty.

"Họ không nhất thiết phải đuổi theo sự hào nhoáng. Như bạn thấy đấy, nội thất này thanh lịch, tinh xảo, được chế tác tốt với vật liệu cao cấp. Nó không hề xa xỉ một cách thái quá – chúng tôi không treo đèn chùm lên trần hay bất cứ thứ gì tương tự. Những gì khách hàng cần là di chuyển sao cho ít mệt mỏi nhất".

Giảm sự mệt mỏi đã trở thành ưu điểm then chốt của các hãng sản xuất máy bay này.

Các nhà sản xuất quảng cáo rằng họ đã cải thiện áp suất không khí trong khoang, giảm tiếng ồn và tinh chỉnh nội thất để những chuyến bay dài bớt vắt kiệt sức lực của hành khách.

Một số dòng chuyên cơ giữ áp suất khoang gần với mức dưới mặt đất, điều mà các công ty khẳng định sẽ giúp hành khách cảm thấy tỉnh táo, khỏe khoắn hơn sau những hành trình dài.

Hãng Dassault Aviation của Pháp đang đẩy mạnh quảng bá dòng chuyên cơ doanh nhân Falcon

Châu Á đóng vai trò quan trọng trong câu chuyện tăng trưởng này.

Theo báo cáo của Công ty tư vấn hàng không Alton trước thềm Triển lãm Hàng không Singapore năm nay, lưu lượng bay quốc tế tại khu vực Châu Á-Thái Bình Dương đã tăng 8% trong năm 2025, vượt xa mức tăng trưởng toàn cầu là 6,8%.

Các hãng hàng không đã mở thêm hơn 600 đường bay mới kể từ năm 2015, giúp tăng cường kết nối tới những điểm đến vốn ít được phục vụ trước đây.

Mặc dù tốc độ tăng trưởng của phân khúc chuyên cơ tư nhân có phần chững lại đôi chút, nhưng nó vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong nhu cầu dịch vụ cao cấp so với trước đại dịch Covid-19.

"Ở Châu Á, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á, chúng tôi đang rất bận rộn vào thời điểm này. Thị phần của chúng tôi đang tăng lên. Chúng tôi đang bàn giao ngày càng nhiều máy bay cho khu vực này… Chúng tôi hoạt động rất sôi động tại Việt Nam, Singapore, Indonesia, Malaysia, Úc và New Zealand", Scott Neal từ Gulfstream cho biết.

Hãng Dassault cũng chỉ ra nhu cầu đang tăng cao tại Ấn Độ, Thái Lan và cả Lào. Tại các quốc gia như Indonesia và Philippines, nơi nhiều sân bay có đường băng ngắn, những chiếc chuyên cơ cỡ nhỏ có thể tiếp cận được những địa điểm mà các dòng máy bay thương mại khổng lồ không thể tới được.

"Chúng tôi đã thấy những khách hàng mới từ Việt Nam. Chỉ vài năm trước thôi, [thị trường] Việt Nam hoàn toàn không hề có trong danh sách sử dụng [chuyên cơ], nhưng giờ đây họ đang gia nhập cuộc chơi", đại diện hãng Dassault cho hay.

Theo Dassault, Trung Quốc – quốc gia từng sở hữu đội chuyên cơ tư nhân lớn nhất Châu Á – đã có phần "hạ nhiệt" trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, ông Brana kỳ vọng nhu cầu sẽ sớm bật tăng trở lại khi ngày càng nhiều doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng ra toàn cầu, kéo theo nhu cầu di chuyển nhanh chóng và trực tiếp hơn so với các chuyến bay thương mại.

Mặc dù Châu Á-Thái Bình Dương vẫn là một thị trường đang phát triển đối với dòng chuyên cơ doanh nhân, nhưng khu vực này vẫn chỉ chiếm một tỷ trọng nhỏ trong đội bay toàn cầu so với Mỹ – nơi đang nắm giữ khoảng 70% thị trường hàng không doanh nghiệp trên thế giới.

Hãng Gulfstream cho biết khách hàng của họ đang có nhiều chuyến công tác xuyên biên giới hơn

Sự dịch chuyển này đã vấp phải không ít chỉ trích. Một số nhà phân tích cho rằng việc tập trung vào một nhóm nhỏ khách hàng giàu có đang làm chệch hướng sự chú ý và nguồn lực khỏi thị trường đại chúng, đồng thời chẳng giúp ích gì trong việc tháo gỡ những bế tắc về chuỗi cung ứng vốn đã bủa vây các hãng sản xuất máy bay kể từ sau đại dịch.

Những lo ngại về môi trường cũng là một vấn đề lớn. Các nhà phê bình trên thế giới nhấn mạnh rằng chuyên cơ tư nhân là một trong những phương tiện di chuyển phát thải carbon cao nhất.

Hãng Gulfstream cho biết các dòng chuyên cơ mới nhất của họ có thể vận hành bằng 100% nhiên liệu hàng không bền vững, trong khi hãng Dassault hiện hỗ trợ mức pha trộn 50-50.

Tuy nhiên, việc tìm kiếm đủ nguồn nhiên liệu bền vững vẫn là một bài toán khó cho toàn ngành vì sản lượng còn hạn chế và chi phí đắt đỏ hơn nhiều so với nhiên liệu phản lực truyền thống.

Dẫu vậy, các nhà sản xuất nhấn mạnh rằng các thế hệ máy bay mới tiết kiệm nhiên liệu hơn đáng kể và có thể bay quãng đường dài hơn mà không cần dừng nghỉ, từ đó cắt giảm tổng lượng khí thải.

"Chỉ qua một thế hệ máy bay, chúng tôi đã giảm được 35% lượng nhiên liệu tiêu thụ cho cùng một hành trình. Chúng tôi là một trong những đơn vị tiên phong sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững, và sẽ tiếp tục đầu tư vào hiệu suất vận hành cũng như bảo vệ môi trường như một phần cốt lõi trong hoạt động kinh doanh của mình", ông Neal từ hãng Gulfstream khẳng định.

Hãng hàng không Starlux của Đài Loan đang mở rộng các dịch vụ khoang hạng sang

Xu thế nâng cấp lên phân khúc cao cấp không chỉ giới hạn ở chuyên cơ tư nhân. Các hãng hàng không thương mại cũng đang ráo riết nhắm tới nhóm hành khách giàu có.

Chẳng hạn như Starlux của Đài Loan – hãng bay tự định vị mình là "hàng không xa xỉ" – đang dần rời xa chiến lược vé giá rẻ và những khoang máy bay chật kín người.

Hãng đã mở rộng các khoang hạng nhất, hạng thương gia và hạng phổ thông đặc biệt, đồng thời phô diễn những nâng cấp này trên chiếc Airbus A350-1000 chủ lực tại Triển lãm Hàng không Singapore.

Hành khách còn được trải nghiệm màn hình ti vi 4K cỡ lớn, trong khi ghế ngồi ở tất cả các hạng đều được thiết kế rộng hơn và thoải mái hơn so với máy bay tiêu chuẩn.

Có thể thấy rõ cả các nhà sản xuất chuyên cơ lẫn các hãng hàng không đều đang tập trung tối đa vào sự tiện nghi, thuận tiện và trải nghiệm du lịch xa xỉ toàn diện. Khi số lượng người siêu giàu tiếp tục tăng lên, nhu cầu về dịch vụ hàng không cao cấp này vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Suranjana Tewari

Nguồn : BBC, 10/02/2026

*****************************

Giới siêu giàu ở Việt Nam là ai và con đường làm giàu của họ thế nào ?

BBC, 28/05/2021

Giới siêu giàu ở Việt Nam hiện nay là những 'doanh nhân và quan chức', một luật sư và nhà hoạt động xã hội dân sự từ Sài Gòn nói với hội luận chuyên đề của BBC News Tiếng Việt hôm 27/05/2021.

Ông Phạm Nhật Vượng được tạp chí Forbes xếp hạng là tỷ phú đôla giàu có nhất Việt Nam

"Tôi nghĩ giới giàu có Việt Nam hiện nay có hai tầng lớp, một tầng lớp là những doanh nhân và thứ hai là giới quan chức", luật sư Lê Công Định, nguyên Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh nói.

Cũng theo vị luật sư này, tầng lớp doanh nhân là những người giàu có xét về 'giá trị tài sản công khai' dựa trên giá trị chứng khoán của họ, trong khi đó tầng lớp quan chức giàu có lại là những người mà 'có thể tài sản không được minh bạch'.

Ngoài ra, "có một số không lên sàn chứng khoán nhưng mà cũng nổi tiếng là giàu rồi nhưng không phải là quan chức", Phó Giáo sư Phạm Quý Thọ, kinh tế gia, chuyên gia về chính sách công tham gia từ Hà Nội bổ sung thêm.

Ông Phạm Quý Thọ đưa ra ví dụ ông Phạm Nhật Vượng, bà Nguyễn Thị Phương Thảo, hay ông Đào Hồng Tuyển 'chúa đảo Tuần Châu' hoặc ông Dũng 'lò vôi' (Huỳnh Uy Dũng) v.v. là những người theo ông đã hội đủ số lượng nhiều để hình thành 'một tầng lớp giàu có ở Việt Nam rồi'.

Hai 'bí quyết giàu nhanh' ở Việt Nam

Bà Nguyễn Thị Phương Thảo là nữ tỷ phú đôla được đưa vào danh sách siêu giàu tại Việt Nam

Có thể thấy giới giàu có ở Việt Nam chia làm hai, một là làm giàu từ nước ngoài và trở về Việt Nam tiếp tục làm giàu và hai là làm giàu ngay chính trong đất nước, nguyên Chủ nhiệm Khoa Chính sách Công, thuộc Học viện Chính sách & Phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư của Việt Nam nói.

"Những doanh nhân này từ nước ngoài trở về, đặc biệt là làm giàu từ khối Đông Âu, họ được gọi là 'soái' Đông Âu", ông Phạm Quý Thọ nói thêm.

"Họ là những người đã từng có thời gian học tập hoặc lao động ở những nước thuộc khối XHCN ở Đông Âu bắt đầu từ những năm 1989 cho đến 1991.

"Khi Liên Xô sụp đổ thì "người Việt ở Nga có rất nhiều cơ hội", ông Thọ nói.

"Bắt đầu từ những buôn bán nhỏ lẻ từ các quầy ở khách sạn hoặc các chợ vòm, sau đó tích lũy dần từ buôn bán hàng hóa lẻ được đánh qua..., nhưng mà tích lũy tư bản lớn nhất có lẽ bắt đầu từ khi sản xuất".

Với giới làm giàu trong đất nước Việt Nam, có hai bí quyết giàu nhanh, theo Luật sư Lê Công Định.

Tỷ phú đôla Trịnh Văn Quyết cũng có chân trong danh sách siêu giàu ở Việt Nam

Một là giàu tham nhũng mà "có thể tài sản không được minh bạch, chẳng hạn như người ta đồn về những quan chức nào đó", ông Định nói.

"Ở Việt Nam người ta cũng thừa biết rằng có những quan chức ở cấp phường thôi họ cũng đã giàu rồi đừng có nói đến cấp quận hoặc là cấp thành phố, cấp tỉnh, cấp trung ương", Luật sư từ Sài Gòn nêu quan điểm.

Hai là làm giàu từ đất đai, như Phó Giáo sư Phạm Quý Thọ nói : "Phần lớn họ giàu lên nhờ đất đai, bất động sản".

Tuy nhiên, ông Thọ cũng lưu ý rằng hi nay 'miếng bánh bất động sản' đã 'bắt đầu có khó khăn'.

Chính vì vậy họ "bắt đầu chuyển sang các lĩnh vực dịch vụ mà cũng có nhu cầu rất lớn đó là dịch vụ hàng không, rồi những dịch vụ du lịch", ông nói thêm.

Từ San Jose, California, Hoa Kỳ, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Liêm, học giả và là luật gia, bổ sung rằng sự chuyển hướng kinh doanh này ở Việt Nam "đi chung với sự chuyển hướng kinh tế của thế giới" và cũng giống với nước Mỹ nơi ông đang sinh sống và làm việc.

Ở một khía cạnh khác, Phó Giáo sư Phạm Quý Thọ lưu ý rằng giới giàu có ở Việt Nam 'có quan hệ rất mật thiết với chính quyền', ông cho biết :

"Đằng sau mỗi một quan chức hoặc mỗi một doanh nghiệp hoặc mỗi một đại gia mà chúng ta thấy nổi lên rất là nhanh thường có bóng dáng của các quan chức đứng sau.

"Nếu không có những quan hệ này thì tôi nghĩ rất khó để có thể giàu được ở Việt Nam, đặc biệt là trong một cơ chế mà quyền lực chưa được kiểm soát một cách công khai và minh bạch".

Vai trò của giới giàu có trong nền kinh tế

Một khách sạn với nội thất 'dát vàng' ở Việt Nam

Các khách mời tham gia hội luận Bàn tròn chuyên đề hôm thứ Năm, 27/5/2021 của BBC News Tiếng Việt đều cho rằng giới giàu có đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam.

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Liêm, từ California, nói : "Nó là một mô hình phát triển để cho lớp thế hệ sau học hỏi" từ những người giàu đi trước".

So sánh kinh tế nhà nước với kinh tế khu vực tư nhân, Luật sư Lê Công Định đánh giá 'kinh tế nhà nước hoàn toàn thất bại' ; do đó, ông cho rằng tầng lớp giàu có là doanh nhân "chính là những người có thể giúp nền kinh tế tiến lên phía trước".

Phó Giáo sư Phạm Quý Thọ thì cho rằng : "Họ là những nhà tư bản yêu nước và chúng ta phải khuyến khích họ, mặc dù con đường làm giàu có thể có những vấn đề".

Ông Thọ cũng cho rằng cần phải "coi họ như là đầu tàu không những chỉ thúc đẩy tăng trưởng mà còn kéo các tầng lớp dân cư khác lên nữa".

Chế tài pháp luật ra sao ?

Đánh giá về tầng lớp giàu có, siêu giàu là doanh nhân, từ góc nhìn nghề nghiệp chuyên môn, Luật sư Lê Công Định nói :

"Có sự chuyển động rất là rõ rệt trong nhận thức của giới doanh nhân Việt Nam trong vấn đề tuân thủ luật pháp" so với trước đây tầm 10 năm.

"Tinh thần tuân thủ luật pháp của giới doanh nhân Việt Nam, đặc biệt là giới giàu có lớn thì họ rất chú trọng vấn đề tuân thủ luật".

Tuy nhiên, ông Định cũng cho rằng hệ thống pháp luật của Việt Nam 'còn đầy thiếu sót' dẫn đến việc 'lợi dụng kẽ hở của pháp luật để trục lợi'.

"Vấn đề là nhà nước có nhận ra những kẽ hở đó để mà lấp nó lại bằng những đạo luật, những quy định chặt chẽ hơn và việc giới doanh nhân lợi dụng luồn lách để mà có cơ hội làm giàu thì đó có thể nói là chuyện xảy ra rất thường xuyên...

"Vậy thì vấn đề là làm sao nhà nước tạo ra một hành lang pháp lý đầy đủ và chặt chẽ để có thể quản lý quá trình phát triển của nền kinh tế Việt Nam và đặc biệt tạo điều kiện cho giới doanh nhân Việt Nam kiếm tiền một cách hợp pháp", Luật sư Định nói thêm.

Nói về thuế bất động sản ở Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Liêm từ Mỹ cho rằng nó 'rất vô lý'.

Ông lấy dẫn chứng rằng ở Hoa Kỳ, tùy theo luật pháp từng bang, người dân hàng năm phải đóng thuế bất động sản là 1,5% (như ở California) giá trị thị trường của bất động sản sở hữu, hoặc 3% (như nhiều nơi ở Texas).

Liên quan đến làm giàu và điều được cho là hiện tượng tham nhũng trong tầng lớp quan chức ở Việt Nam, Phó Giáo sư Phạm Quý Thọ từ Hà Nội nói :

"Tôi nghĩ rằng luật pháp là chưa đúng, bởi vì người ta cứ xử những quan chức gọi là vi phạm và gây thiệt hại cho nhà nước, nhưng mà chẳng thấy tội tham nhũng đâu".

"Luật phòng và chống tham nhũng có từ rất lâu rồi nhưng để mà ra được nghị định hướng dẫn thì cũng rất là chậm".

Còn khách mời của chương trình từ Sài Gòn nói :

"Chống tham nhũng bây giờ giống như là một lĩnh vực cũng thiếu minh bạch luôn thì làm sao có thể đặt vấn đề có một cơ chế hữu hiệu để phòng chống hoặc là ngăn ngừa tham nhũng", Luật sư Lê Công Định đưa ra bình luận với BBC.

Nguồn : BBC, 28/05/2021

**************************

Đâu là 'mẫu số chung' của giới siêu giàu tại Việt Nam ?

Quốc Phương, BBC, 01/06/2021

Giới siêu giàu ở Việt Nam có thể được phân chia thành ba nhóm nếu tính theo con đường, lĩnh vực làm giàu của họ, mặc dù sự đa dạng đó, giới này thể hiện đã chia sẻ một 'mẫu số chung,' một nhà quan sát kinh tế, xã hội Việt Nam từ Hà Nội nói với BBC.

Tỷ phú Trịnh Văn Quyết và Bộ trường Giao thông Vận tải Việt Nam Nguyễn Văn Thể tại lễ cắt băng khai trương hãng Bamboo Airways do ông Quyết làm chủ sở hữu, tại Nội Bài, Hà Nội, hôm 16/01/2019

Vẫn theo ý kiến này, cái nhìn của cộng đồng tại Việt Nam với giới này còn khá mâu thuẫn, một mặt có sự 'khâm phục', 'mê mẩn' sự giàu có của họ, nhưng mặt khác lại có sự 'căm hận', 'đố kỵ tiềm ẩn', chỉ chờ cơ hội để bộc lộ một cách đáng sợ, Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Ánh nói với BBC hôm thứ Hai.

Tuy nhiên, vẫn theo nhà quan sát này, người từng có nhiều năm nghiên cứu giảng dạy ở các Đại học tại Việt Nam về thương mại, ngoại thương, những người làm giàu hợp pháp nếu làm lợi cho xã hội là điều đáng hoan nghênh.

Độ tuổi khá cao, ngành nghề còn 'bảo thủ'

Trước hết, nhận diện giới siêu giàu tại Việt Nam hiện nay, từ Hà Nội hôm 31/5/2021, bà Nguyễn Hoàng Ánh nói với BBC News Tiếng Việt :

"Theo Báo cáo Thịnh vượng (Wealth Report) năm 2021 vừa được hãng tư vấn Knight Frank công bố, thì số lượng cá nhân siêu giàu - sở hữu tài sản có thể đầu tư trên 30 triệu USD - tại Việt Nam năm 2020 là 390 người, giảm từ 405 người của năm trước ; 6 người giàu nhất Việt Nam sở hữu gần 17 tỷ USD.

"Dẫn đầu danh sách này là chủ tịch Vingroup Phạm Nhật Vượng xếp vị trí 344 với 7,3 tỷ USD. Đây là năm thứ chín liên tiếp ông Vượng có tên trong top người giàu của Forbes. Năm ngoái, doanh nhân kinh doanh đa ngành này xếp hạng 286 với tài sản 5,6 tỷ USD.

"Đứng thứ hai và thứ ba lần lượt là CEO Vietjet Nguyễn Thị Phương Thảo (2,8 tỷ USD) và Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long (2,2 tỷ USD). Ba tỷ phú còn lại của Việt Nam là Chủ tịch Techcombank Hồ Hùng Anh (1,6 tỷ USD), Chủ tịch Thaco Trần Bá Dương (1,6 tỷ USD) và Chủ tịch Masan Nguyễn Đăng Quang (1,2 tỷ USD).

Khi được hỏi đâu là đặc điểm nổi bật của giới này nếu thử phác họa chân dung họ, bà Nguyễn Hoàng Ánh nói :

"Trong số 6 tỷ phú của Việt Nam, có 4 người khởi nghiệp tại Đông Âu gồm ông Vượng, bà Thảo, ông Quang và ông Hùng Anh. Tổng tài sản của sáu người này đạt gần 17 tỷ USD, với độ tuổi trung bình là 55.

"Ông Trần Bá Dương là người Huế, lập nghiệp từ ngành ô tô, còn ông Trần Đình Long là người Hà Nội, lập nghiệp từ ngành sắt thép. Tất cả đều có bằng cử nhân đại học, ông Nguyễn Đăng Quang thậm chí là Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA) của Đại học Kinh tế Nga Plekhanov và Tiến sĩ Khoa học Công nghệ tại Học viện Khoa học Quốc gia Belarus.

"Nếu so sánh họ với giới này nước ngoài và khu vực, thì tuổi của họ khá cao (55) và ngành nghề kinh doanh khá bảo thủ. Nhìn qua Trung Quốc, Hàn Quốc v.v..., nhiều tỷ phú làm giàu nhờ các ngành công nghệ cao, Internet… trong khi với Việt Nam lại là bất động sản, sắt thép, xe hơi trong khi học vấn của tỷ phú Việt Nam có vẻ cao hơn".

Phân loại con đường và mẫu số chung ?

Theo nhà quan sát này, giới siêu giàu tại Việt Nam có thể được phân loại thành ba nhóm, nếu nhìn vào con đường, quy mô, cách thức và tầm vóc làm giàu của họ, nhưng tựu lại họ có một mẫu số chung :

"Có một nhóm người làm giàu từ Đông Âu, lợi dụng lúc chuyển đổi kinh tế ở những quốc gia đó để thu gom lượng tư bản đầu tiên.

"Nhóm thứ hai làm giàu từ đất đai như với ông Đào Hồng Tuyển, như ông Lê Viết Lam Sun Group hay ông Trịnh Văn Quyết FLC.

"Và nhóm thứ ba làm giàu từ những dịch vụ, mặt hàng thiết yếu như du lịch, hàng không, ngân hàng v.v...

"Nhưng theo tôi, mẫu số chung là đều thu gom tư bản trong thời kỳ kinh tế chuyển đổi, dựa trên quan hệ với quan chức để có được lợi thế làm giàu".

Trước câu hỏi có thể nói gì về môi trường mà giới những người giàu và siêu giàu ở Việt Nam đang làm ăn và trở nên thành đạt, liêu đó có phải là một xã hội tư bản chủ nghĩa hay xã hội xã hội chủ nghĩa hay không, hay là một kết hợp, lai ghép hoặc thế nào, bà Nguyễn Hoàng Ánh đáp :

"Việt Nam chỉ còn xã hội chủ nghĩa về mặt lý thuyết, hiện tại là xã hội tư bản nhưng là tư bản hoang dã vì không có pháp trị, mà người ta tận dụng khe hở để làm giàu.

"Nếu bạn đặt ra câu hỏi những người giàu này và cách thức họ làm giàu thể hiện, phản ánh gì về xã hội mà họ đang sống ở Việt Nam, thì tôi cho rằng cách thức họ làm giàu thể hiện ra từ lối sống của họ.

"Cũng như ở Nga có người Nga mới, Trung Quốc có trọc phú đi khắp thế giới để tiêu tiền, nhà giàu mới nổi ở Pháp được văn hào Molière mô tả từ thế kỷ 17, lối sống phô trương của họ thể hiện khắp mọi nơi.

"Có điều khác với mô tả của Molière, tư sản Pháp thời đó kiếm tiền chính đáng nên dù không biết cách tiêu nhưng không quá phung phí ; còn người giàu mới ở Nga, Trung Quốc và Việt Nam kiếm tiền quá dễ nên rất hoang phí.

"Ông Lê Kiên Thành, con của cố Tổng Bí thư ĐCSVN Lê Duẩn từng nói : "Bạn tôi bảo trước kia cứ tưởng 1triệu USD là ghê lắm…" tức là với rất nhiều người 1 triệu đôla chẳng là gì ! Báo chí từng đăng tin một phu nhân quan chức trả đến 1,5 triệu USD cho trường luyện thi cho con mình vào Đại học ở Mỹ, làm đến người Mỹ cũng choáng váng.

"Cách sống đó thể hiện một xã hội không minh bạch, khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn, thiếu hụt giá trị sống lành mạnh, tiềm ẩn nhiều bất ổn đáng ngại".

Đóng góp gì và được xã hội, chính quyền nhìn nhận ra sao ?

Một khách sạn nạm vàng tại Việt Nam được khai trương vào tháng 7/2020 ở Hà Nội

Khi được hỏi giới siêu giàu ở Việt Nam đóng góp thế nào cho xã hội, họ được xã hội, cộng đồng nhìn nhận ra sao, giới cầm quyền đối xử thế nào và quan hệ của họ với chính quyền, chế độ ra sao, bà Nguyễn Hoàng Ánh đáp :

"Chưa có thông tin nào là người giàu ở Việt Nam trốn thuế, nhưng luật pháp có quá nhiều kẽ hở nên không loại trừ việc có trốn thuế. Họ có đóng góp từ thiện nhưng vẫn là từ thiện cứu trợ (charity) khi được kêu gọi, chưa có từ thiện phát triển (philantrophy).

"Cái nhìn của cộng đồng khá mâu thuẫn, một mặt đám đông mê mẩn sự giàu có của họ, khâm phục họ nhưng mặt khác lại có sự căm hận, đố kỵ tiềm ẩn, chỉ chờ cơ hội để bộc lộ nên rất đáng sợ.

"Chính quyền cũng để họ làm giàu nếu có quan hệ tốt và không can thiệp vào quyền lực của lãnh đạo nhưng sẽ luôn có sự kiểm soát khi có ảnh hưởng đến thế lực nào đó, như trường hợp Bầu Kiên và nhiều người khác".

Về tương lai của tầng lớp giàu và siêu giàu ở Việt Nam trong tương lai chung của đất nước và khi được hỏi có thể có điều gì như một thông điệp với tầng lớp này, bà Nguyễn Hoàng Ánh nói :

"Cá nhân tôi hoan nghênh những người làm giàu hợp pháp nếu họ làm lợi cho xã hội. Nhìn Trung Quốc, Hàn Quốc hay Nga thì ta có thể hy vọng những thế hệ người giàu sau sẽ làm giàu nhờ chất xám nhiều hơn, nhờ được học hành, có tích luỹ của gia đình.

"Việt Nam có câu : học chữ chỉ cần một đời, học ăn cần hai đời còn học chơi thì cần ba đời. Làm giàu thì một đời là đủ, nhưng muốn sang, muốn có văn hoá thì cần tới 2-3 đời.

"Do truyền thống hiếu học, người giàu Việt Nam thường đầu tư cho con học hành, ta bắt đầu có thể thấy một số F2 (thế hệ hai) nhà giàu hay con quan chức Việt Nam (người Trung Quốc gọi là phú nhị đại hay quan nhị đại) có học vấn và có khả năng làm giàu văn minh, đóng góp cho XH nhiều hơn.

"Nhưng cũng không ít nhà giàu quá tham lam và chiều chuộng con, vơ vét khắp nơi để rồi của thiên trả địa, con họ lại phá hết. Hy vọng người giàu hãy hiểu đóng góp cho xã hội chính là di sản tốt nhất họ để lại cho con cái mình", bà Nguyễn Hoàng Ánh nói với BBC.

Quốc Phương

Nguồn : BBC, 01/06/2021

*************************

Trào lưu mua 'quyền công dân' của giới siêu giàu

BBC, 10/09/2018

Giới siêu giàu các nước đang có trào lưu mua hộ chiếu thứ hai, thậm chí thứ ba, hoặc thứ tư để 'đảm bảo an toàn', theo giới quan sát quốc tế.

Giới siêu giàu các nước, trong đó có Việt Nam mua hộ chiếu thứ hai, thậm chí thứ ba, hoặc thứ tư để 'đảm bảo an toàn'

Những người siêu giàu "muốn yên tâm trong trường hợp có một cuộc cách mạng hay biến động ở nước họ," ông Christian Kalin, chủ tịch Henley & Partners nơi cung cấp tư vấn về quyền công dân và công bố các thứ hạng như Chỉ số chất lượng quốc tịch, phát biểu trên Bloomberg.

Trong khi nhiều quốc gia, bao gồm Mỹ, cho phép người cư trú hợp pháp đăng ký quốc tịch sau khi đáp ứng một số tiêu chuẩn nhất định, chỉ có 10 quốc gia chấp nhận cho công dân nước khác "mua" quốc tịch.

Hầu hết đều yêu cầu chi trả cho việc này qua đầu tư trực tiếp, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản hoặc kinh doanh ở địa phương, bài báo trên Bloomberg cho hay.

Theo số liệu của Bloomberg, trong số 10 nước 'bán quyền công dân', Austria đòi vốn đầu tư cao nhất, xấp xỉ 24 triệu đôla. Theo sau là Cyprus, Malta và Turkey, Vanuatu, Grenada, St. Kitts and Nevis, Saint Lucia, Dominica, Antigua và Barbuda.

Còn theo The Guardian, hiện có 24 nước bán quyền công dân để đổi lấy đầu tư vào kinh doanh, bất động sản hoặc trái phiếu chính phủ. Trong đó, Caribbean rẻ nhất, chỉ khoảng 100 ngàn đô la để sở hữu hộ chiếu nước này.

Một số nước không 'bán trọn gói' quyền công dân, nhưng lại có các chương trình được gọi là 'thị thực vàng' - cấp quyền cư trú dài hạn cho các nhà đầu tư. Và thường sau khoảng năm năm, những người có 'thị thực vàng' sẽ có thể tiến tới bước tiếp theo: mua 'quyền công dân', bài báo trên The Guardian cho hay.

'Tăng theo cấp số nhân'

Các chương trình này không mới, nhưng đang phát triển theo cấp số nhân do nhu cầu ngày càng tăng từ các nhà đầu tư cá nhân giàu có đến từ các nền kinh tế thị trường mới nổi bao gồm Việt Nam, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Mexico và Brazil, Trung Đông và Thổ Nhĩ Kỳ, theo The Guardian.

Nước đầu tiên bán 'quyền công dân' để đổi lấy các dự án đầu tư (CIP) là St Kitts and Nevis, bắt đầu từ năm 1984.

Đối với các nước nghèo như St Kitts and Nevis, các chương trình bán quyền công dân đổi lấy dự án đầu tư có thể giúp mang lại lợi nhuận, giúp họ thoát khỏi nợ nần, thậm chí trở thành ngành xuất khẩu lớn nhất.

Quỹ tiền tệ quốc tế ước tính St Kitts and Nevis kiếm được 14% GDP từ CIP năm 2014.

Các nước giàu hơn như Canada, Anh Quốc và New Zealand cũng nhìn thấy những tiềm năng trong lĩnh vực này, nhưng họ chủ yếu bán 'quyền công dân' để thu hút đầu tư nhằm đảm bảo một nền kinh tế ổn định và an toàn cho môi trường hơn là tự do 'tự tung tự tác', tác giả bài báo trên The Guardian, Jon Henley viết.

Nhưng chương trình này cũng vấp phải chỉ trích từ quốc tế. Cộng hòa Malta, ví dụ, đã bán quyền công dân cho hơn 800 cá nhân trong vòng ba năm, kể từ khi 'mở bán' vào năm 2014.

Sau đó, Malta vấp phải chỉ trích dữ hội từ Liên minh châu Âu. Giới chỉ trích cho rằng việc này làm suy yếu khái niệm về quyền công dân của EU, tạo ra những rủi ro an ninh tiềm ẩn, và cung cấp một lộ trình cho các cá nhân giàu có - ví dụ từ Nga - với các nguồn thu nhập mờ ám, nhằm né tránh các biện pháp trừng phạt tại quốc gia của họ.

Người Việt Nam cũng có mặt

Gần đây dư luận Việt Nam cũng quan tâm đến tin về các doanh nhân, hoặc người làm chính trị có hộ chiếu EU hoặc cho gia đình di cư sang Phương Tây.

Hộ chiếu được định hình theo mẫu bìa cứng có ảnh và khổ rộng như chúng ta biết ngày nay từ năm 1920

Nổi tiếng nhất có vụ đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Thân bị cho là từng có quốc tịch Cộng hòa Ba Lan và có nhà ở Warsaw.

Nhưng theo quan chức Văn phòng Quốc hội VN sau đó thì ông Thân đã "thôi quốc tịch Ba Lan'.

Hồi tháng 7/2016, cũng trong Quốc hội Việt Nam có vụ việc đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Nguyệt Hường "có hai quốc tịch", một của Việt Nam, một của Malta.

Nguồn : BBC, 10/09/2018