Sau những trấn áp đẫm máu, cái gì sẽ xảy ra tại Iran ? (Nhiều tác giả)
Trọng Thành, Thùy Dương, Minh Anh, 13/01/2026
Một quan chức Iran, hôm nay, 13/01/2026, cho Reuters biết là có khoảng 2000 người chết tại Iran kể từ đầu phong trào phản kháng, trong số này có các nhân viên an ninh. Mạng Internet tại Iran bị cắt từ hơn 100 giờ. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm qua, 12/01, đe dọa áp thuế 25% đối với hàng xuất khẩu sang Mỹ của tất cả các nước có quan hệ thương mại với Iran.
Hình trích từ các video lan truyền trên mạng xã hội, quay khoảng từ ngày 9 đến 11/01/2026, được cho là hình ảnh từ một nhà xác với hàng chục thi thể và người thân của các nạn nhân, sau cuộc đàn áp ở ngoại ô thủ đô Tehran, Iran. AP
Trên mạng xã hội Truth Social, tổng thống Trump tuyên bố biện pháp này có hiệu lực "ngay lập tức" và không thể "khiếu nại", nhưng không đưa ra các thông tin cụ thể hơn và ông cũng chưa ký sắc lệnh nào theo hướng này.
Từ Washington thông tín viên Vincent Souriau cho biết cụ thể :
Theo Donald Trump, hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ của tất cả các nước duy trì trao đổi thương mại với Iran sẽ bị đánh thuế 25%. Đối tác thương mại chính của Tehran là những nước nào ? Đó là Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ, Pakistan và Armenia. Nói một cách khác, Nhà Trắng đang đối mặt với nguy cơ căng thẳng bùng lên trở lại với Bắc Kinh, vốn đã dịu xuống từ tháng 10/2025. Sau tuyên bố của tổng thống Mỹ, Trung Quốc khẳng định sẵn sàng hành động để bảo vệ các lợi ích của mình.
Trong giai đoạn hiện tại, đây mới chỉ là một đe dọa mà tổng thống Mỹ đưa ra trên các mạng xã hội. Donald Trump chưa ký bất cứ sắc lệnh nào về việc này, và hiện tại cũng chưa rõ đâu là cơ sở pháp lý mà tổng thống Trump sẽ sử dụng để ban hành chính sách nói trên. Đây vốn là một chủ đề rất nhạy cảm. Bởi việc tổng thống Trump sử dụng luật về quyền hạn kinh tế khẩn cấp (IEEPA), để áp dụng chính sách thuế đối ứng, kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai, đã bị khiếu nại, và Tòa án Tối cao Mỹ đang xem xét tính hợp pháp của quyết định này.
Tehran huy động biểu tình ủng hộ chế độ
Theo AFP, ngày hôm qua, chế độ Tehran bắt đầu cố gắng kiểm soát lại tình hình trên đường phố, với việc tổ chức nhiều cuộc phản biểu tình lớn trên khắp cả nước. Theo giáo chủ tối cao Iran Ali Khamenei, các cuộc tập hợp này là một "cảnh báo" gửi đến nước Mỹ. Báo chí chính thức Iran nói đến hàng chục người chết kể từ đầu cuộc "bạo động".
Liên lạc điện thoại quốc tế, bị gián đoạn từ hôm thứ Sáu, đã được khôi phục vào hôm nay.
Mỹ kêu gọi công dân tìm nơi trú ẩn tại Iran, Pháp di tản nhân viên ngoại giao không thiết yếu ở Tehran
Đồng thời với việc đe dọa trừng phạt thương mại các đối tác của Tehran và không loại trừ khả năng can thiệp quân sự, chính quyền Mỹ đang kêu gọi công dân của mình ở Iran tìm nơi trú ẩn trong bối cảnh căng thẳng gia tăng tại nước này.
Theo thông tin được nhiều báo Pháp như Le Monde, Le Parisien... đăng tải, trong một thông cáo ngày 12/01/2026, "sứ quán trực tuyến" của Mỹ tại Iran đã kêu gọi công dân Mỹ rời khỏi nước này "ngay lập tức" : "Nếu quý vị không thể rời đi, hãy tìm một nơi an toàn trong nhà của quý vị hoặc một tòa nhà an toàn khác. Hãy dự trữ thực phẩm, nước uống, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác". Trên thực tế, do quan hệ ngoại giao giữa Washington và Tehran đã bị cắt đứt vào năm 1980, đại sứ quán Thụy Sĩ tại Tehran là cơ quan đại diện cho các lợi ích của Mỹ tại Iran.
Cũng trong thông cáo, "đại sứ quán trực tuyến" của Mỹ nhấn mạnh : "Chính phủ Mỹ không thể đảm bảo an toàn cho quý vị nếu quý vị chọn rời đi (...). Quý vị chỉ nên rời đi nếu quý vị tin rằng việc đó là an toàn". Do một số tuyến đường hàng không bị đóng cửa, chính quyền Mỹ đang liệt kê một số cửa khẩu biên giới của Iran với Armenia, Azerbaijan, Thổ Nhĩ Kỳ, Turkmenistan …
Liên quan đến Israel, mặc dù vẫn "cảnh giác cao độ" về các cuộc biểu tình ở Iran, nhưng Tel Aviv khẳng định đây là "vấn đề nội bộ" của Iran. Tuy nhiên, quân đội Israel hôm nay cũng ra thông cáo khẳng định "sẵn sàng tự vệ" nếu cần thiết, trong trường hợp "xảy ra các tình huống bất ngờ", song không đưa ra bất kỳ khuyến cáo nào cho công chúng như Israel thường làm trong trường hợp có mối đe dọa cận kề.
Về phía Pháp, hai nguồn tin am hiểu hồ sơ Iran tối hôm qua 12/01 cho AFP biết, các nhân viên không thiết yếu của đại sứ quán Pháp tại Tehran đã rời Iran theo hai đợt, trong ngày 11 và 12/01, trên các chuyến bay thương mại. Tuy nhiên, các nguồn tin không nêu rõ con số cụ thể. Đại sứ quán vẫn mở cửa và hoạt động bình thường, cùng với đại sứ.
Trong khi đó, để gây sức ép với chế độ Tehran, Liên Hiệp Châu Âu hôm qua cho biết đang xem xét các biện pháp trừng phạt mới, nghiêm khắc hơn đối với Iran. Chủ tịch Nghị Viện Châu Âu Roberta Metsola tuyên bố các nhà ngoại giao và quan chức đại diện của Iran hiện bị cấm đến Nghị viện Châu Âu.
Vì sao Thổ Nhĩ Kỳ không muốn chế độ Tehran sụp đổ ?
Vào lúc các cuộc biểu tình chống chế độ vẫn tiếp diễn ở Iran, các nước lân cận theo dõi sát sao tình hình, đặc biệt là Thổ Nhĩ Kỳ, nước có hơn 500 km đường biên giới chung. Trong những ngày qua, chính quyền Ankara có xu hướng giảm thiểu quy mô làn sóng phản đối tại Iran, đồng thời lên án các hành động can thiệp từ bên ngoài.
Thông tín viên Anne Andlauer tại Istanbul giải thích vì sao :
Đối với giới lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, các cuộc biểu tình ở Iran gây lo ngại. Vì vậy, Ankara không có ý định cổ vũ làn sóng phản đối hay kêu gọi trừng phạt Cộng hòa Hồi giáo vì đã đàn áp thô bạo.
Thổ Nhĩ Kỳ hy vọng tình hình yên lắng trở lại. Chắc chắn điều này giải thích vì sao ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cho đến lúc này đã chọn cách giảm thiểu quy mô cuộc biểu tình. Ông cho rằng các cuộc biểu tình hiện nay, xin trích, "có quy mô nhỏ hơn nhiều" so với các cuộc xuống đường trước đây.
Lãnh đạo ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ còn lên án sự can thiệp từ nước ngoài, khi khẳng định rằng, ngay cả khi có cội nguồn từ "những vấn đề cấu trúc", những cuộc biểu tình này, xin trích, "đã bị các đối thủ của Iran thao túng từ nước ngoài". Ông nhắc đến Mossad, cơ quan tình báo Israel.
Hiển nhiên, Ankara không muốn chế độ Tehran sụp đổ. Một mặt là do lo sợ xảy ra hỗn loạn và dòng người tị nạn Iran tràn qua biên giới. Mặt khác, Ankara ngờ vực một chế độ mới có thể sẽ gần gũi hơn với Israel và Hoa Kỳ. Vì vậy, Thổ Nhĩ Kỳ kêu gọi Iran nên tìm kiếm một giải pháp ngoại giao với các cường quốc phương Tây.
Trọng Thành, Thùy Dương, Minh Anh
*****************************
'Họ cứ giết người liên tục' : nhân chứng mô tả cuộc đàn áp đẫm máu tại Iran
Roja Assadi, Sarah Namjoo, BBC, 13/01/2026
"Tôi đã tận mắt chứng kiến – họ bắn thẳng vào hàng người biểu tình, và người ta ngã xuống ngay tại chỗ".
Giọng của Omid run rẩy khi kể lại, lo sợ bị lần ra tung tích.
Một người biểu tình giơ cao bức ảnh Thái tử Reza Pahlavi tại Quảng trường Kaj, phía tây bắc Tehran, vào hôm 9/1
Việc đập vỡ bức tường im lặng giữa Iran và phần còn lại của thế giới đòi hỏi lòng can đảm rất lớn, nhất là khi nguy cơ bị chính quyền trả đũa luôn hiện hữu.
Ông Omid, ngoài 40 tuổi, tên đã được thay đổi để bảo đảm an toàn, cho biết trong vài ngày qua ông đã tham gia biểu tình trên đường phố ở một thành phố nhỏ ở miền nam Iran để phản đối tình trạng khó khăn kinh tế ngày càng trầm trọng.
Ông nói các lực lượng an ninh đã sử dụng súng trường tấn công kiểu Kalashnikov để bắn vào những người biểu tình không vũ trang trong thành phố của ông.
"Chúng tôi đang chiến đấu với một chế độ tàn bạo chỉ bằng tay không", ông nói.
BBC đã nghe được nhiều lời kể tương tự về cuộc đàn áp của lực lượng an ninh sau làn sóng biểu tình lan rộng khắp cả nước hồi tuần trước.
Kể từ đó, chính quyền đã cắt truy cập internet, khiến việc đưa tin từ Iran trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. BBC News Tiếng Ba Tư bị chính phủ Iran cấm tác nghiệp trong nước.
Một trong những cuộc biểu tình chống chính phủ lớn nhất trên toàn quốc diễn ra hôm thứ Năm 8/1, đêm thứ 12 của các cuộc xuống đường.
Dường như nhiều người đã tham gia biểu tình vào hôm 8 và 9/1 sau lời kêu gọi của Reza Pahlavi, con trai sống lưu vong của vị shah cuối cùng của Iran – người đã bị lật đổ trong Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Ngày hôm sau, Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei tuyên bố : "Cộng hòa Hồi giáo sẽ không lùi bước".
Dường như tình trạng đổ máu nghiêm trọng nhất đã xảy ra sau lời cảnh báo này, khi các lực lượng an ninh và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) làm theo lệnh của ông.
Giới chức Iran cáo buộc Mỹ và Israel kích động bất ổn và lên án các "hành động khủng bố", theo truyền thông nhà nước.
Một phụ nữ trẻ ở Tehran nói rằng thứ Năm 8/1 và thứ Sáu 9/1 giống như "ngày phán xét".
"Ngay cả những khu dân cư xa trung tâm của Tehran cũng chật kín người biểu tình – những nơi mà bạn không thể tin được", cô nói.
"Nhưng sang thứ Sáu, lực lượng an ninh chỉ có giết, giết và giết. Tận mắt chứng kiến khiến tôi suy sụp hoàn toàn, mất hết tinh thần. Thứ Sáu là một ngày đẫm máu".
Cô cho biết sau các vụ giết chóc hôm thứ Sáu 9/1, mọi người sợ ra đường, và nhiều người giờ chỉ dám hô khẩu hiệu từ trong ngõ nhỏ hoặc ngay trong nhà mình.
Tehran khi đó giống như một chiến trường, với người biểu tình và lực lượng an ninh chiếm giữ vị trí và tìm chỗ ẩn nấp trên đường phố.
"Nhưng trong chiến tranh, cả hai phía đều có vũ khí. Ở đây, người dân chỉ hô khẩu hiệu rồi bị giết. Đây là một cuộc chiến một chiều", cô nói thêm.
Các nhân chứng tại Fardis, một thành phố nằm ngay phía tây Tehran, cho biết hôm thứ Sáu 9/1, các thành viên của lực lượng bán quân sự Basij thuộc IRGC bất ngờ tấn công người biểu tình sau nhiều giờ không thấy cảnh sát xuất hiện trên đường phố.
Theo lời các nhân chứng, các lực lượng này mặc đồng phục, đi xe máy và bắn đạn thật thẳng vào người biểu tình. Những chiếc xe không biển hiệu cũng chạy vào các con hẻm, người ngồi trong xe nổ súng vào cả những cư dân không tham gia biểu tình.
"Cứ mỗi con hẻm sẽ có hai hoặc ba người bị giết", một nhân chứng cáo buộc.
Những người cung cấp lời kể cho BBC News Tiếng Ba Tư nói rằng thế giới bên ngoài khó có thể hình dung thực tế bên trong Iran, và con số thương vong do truyền thông quốc tế đưa ra cho đến nay chỉ phản ánh một phần rất nhỏ so với ước tính của họ.
Các hãng tin quốc tế không được phép hoạt động tự do tại Iran và chủ yếu phải dựa vào các tổ chức nhân quyền Iran hoạt động ở nước ngoài.
Hôm thứ Hai 5/1, tổ chức Iran Human Rights (IHRNGO) có trụ sở tại Na Uy cho biết ít nhất 648 người biểu tình ở Iran đã thiệt mạng, trong đó có chín người dưới 18 tuổi.
Một số nguồn tin địa phương và nhân chứng nói con số người thiệt mạng trên khắp các thành phố là rất cao, từ vài trăm đến hàng ngàn người.
BBC hiện không thể độc lập xác minh các con số này và cho đến nay, chính quyền Iran cũng chưa công bố thống kê chính thức hay minh bạch về số người biểu tình thiệt mạng.
Tuy nhiên, truyền thông Iran đưa tin rằng 100 nhân viên an ninh đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình, đồng thời cho biết những người biểu tình – mà họ gọi là "kẻ gây bạo loạn" – đã đốt phá hàng chục nhà thờ Hồi giáo và ngân hàng tại nhiều thành phố.
Các video được nhóm kiểm chứng của BBC News Tiếng Ba Tư xác minh cũng cho thấy xe cảnh sát và một số tòa nhà chính phủ bị đốt cháy tại nhiều địa điểm khác nhau trong thời gian biểu tình.
Lời kể và video gửi cho BBC News Tiếng Ba Tư chủ yếu đến từ các thành phố lớn như Tehran, Karaj lân cận, Rasht ở phía bắc, Mashhad ở đông bắc và Shiraz ở phía nam. Những khu vực này có khả năng truy cập internet tốt hơn nhờ mạng vệ tinh Starlink.
Do khả năng tiếp cận Starlink hết sức hạn, không có nhiều thông tin từ các thị trấn nhỏ – nơi xảy ra nhiều ca tử vong sớm.
Tuy nhiên, số lượng lớn, tính nhất quán và sự tương đồng trong các lời kể từ nhiều thành phố cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc đàn áp và việc sử dụng bạo lực chết người trên diện rộng.
Các y tá và nhân viên y tế nói với BBC rằng họ đã chứng kiến rất nhiều thi thể và người biểu tình bị thương.
Họ cho biết các bệnh viện ở nhiều thành phố đã quá tải và không thể điều trị cho những ca chấn thương nặng, đặc biệt là chấn thương ở đầu và mắt. Một số nhân chứng nói các thi thể bị "xếp chồng lên nhau" và không được trao trả cho gia đình.
Những video rùng rợn trên kênh Telegram do các nhà hoạt động điều hành, Vahid Online, đăng tải hôm Chủ nhật 11/1 cho thấy số lượng lớn thi thể tại Trung tâm Pháp y Kahrizak ở Tehran, với nhiều gia đình đang than khóc hoặc tìm cách nhận dạng người thân.
Trong một video được cho là quay tại Kahrizak, thân nhân đang xem ảnh các thi thể chưa được nhận dạng hiển thị trên màn hình.
Nhiều thi thể trong túi đen xuất hiện bên trong cơ sở này và ngoài đường, chỉ một số ít trong đó dường như đã được xác định danh tính.
Một video quay bên trong một nhà kho chứa nhiều thi thể, trong khi video khác ghi lại cảnh một chiếc xe tải và người ta kéo các thi thể ra khỏi xe.
Một nhân viên nhà xác tại một nghĩa trang ở Mashhad cho biết trước khi mặt trời mọc sáng thứ Sáu 9/1, khoảng 180 đến 200 thi thể với chấn thương nặng ở đầu đã được đưa tới và chôn cất ngay lập tức.
Một nguồn tin ở Rasht nói với BBC News Tiếng Ba Tư rằng 70 thi thể của người biểu tình đã được chuyển tới nhà xác của một bệnh viện trong thành phố hôm thứ Năm 8/1. Theo nguồn tin này, lực lượng an ninh yêu cầu gia đình "trả tiền đạn" trước khi trao trả thi thể.
Cùng lúc đó, một nhân viên y tế tại một bệnh viện ở phía đông Tehran nói với BBC News Tiếng Ba Tư rằng hôm thứ Năm 8/1, khoảng 40 thi thể đã được đưa tới trong cùng ngày. Tên bệnh viện được giữ kín để bảo vệ danh tính của nhân viên y tế.
Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres hôm 11/1 nói ông "bị sốc trước những thông tin về bạo lực và việc sử dụng vũ lực quá mức của chính quyền Iran đối với người biểu tình, dẫn đến thương vong trong những ngày gần đây".
Trong khi đó, bà Mai Sato, Báo cáo viên Đặc biệt của LHQ về tình hình nhân quyền tại Cộng hòa Hồi giáo Iran, nói với BBC News Tiếng Ba Tư rằng :
"Tôi muốn nhấn mạnh rằng, bất kể số người thiệt mạng là bao nhiêu, việc lực lượng an ninh sử dụng vũ lực gây chết người là điều đáng lo ngại".
Roja Assadi, Sarah Namjoo
*****************************
Làn sóng phản đối tại Iran : Vì sao Israel, Châu Âu phản ứng chừng mực và cẩn trọng ?
Minh Anh, RFI, 13/01/2026
Vào lúc cuộc trấn áp biểu tình chống chế độ thần quyền ở Tehran đã khiến hàng trăm người chết, Hoa Kỳ cân nhắc các biện pháp trừng phạt kinh tế và đe dọa dùng vũ lực tấn công, Châu Âu và Israel lại có những phản ứng dè chừng, cẩn trọng vì những lý do cũng như là tính toán chiến lược khác nhau.
Biểu tình ủng hộ phong trào phản kháng chống chính quyền tại Iran, ngày 11/01/2026, Cửa Brandenburg, Berlin, Đức, AP - Ebrahim Noroozi
Làn sóng phản đối chế độ độc tài thần quyền tại Iran kéo dài đã được hai tuần. Nhiều tổ chức nhân quyền tố cáo các hành động thảm sát khiến hơn 600 người chết. Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa dùng vũ lực quân sự tấn công chế độ Tehran. Thế nhưng, cho đến lúc này, Israel vẫn giữ một sự im lặng gần như tuyệt đối.
Israel chờ thời !
Theo Le Figaro, điều này không biểu hiện một sự bối rối hay do dự, mà xuất phát từ một học thuyết có chủ đích : Không bình luận cuộc xuống đường của người dân Iran, cũng không dự đoán một sự chuyển đổi chính trị nhằm tránh để chế độ thần quyền khai thác, chĩa mũi dùi vào kẻ thù bên ngoài, qua đó củng cố quyền lực. Theo quan điểm này, một sự ủng hộ quá mức người biểu tình sẽ không làm suy yếu chế độ, mà ngược lại, sẽ còn củng cố họ.
Giới chức an ninh Israel nhìn nhận, "cơ may để Iran khai hỏa nhắm vào Israel, để Hoa Kỳ và Israel có tính chính đáng sử dụng vũ lực, là cực kỳ thấp". Do vậy, Israel cho rằng càng ít hành động công khai càng tốt và chuẩn bị kỹ lưỡng trong hậu trường, chẳng hạn như hỗ trợ truyền tải thông tin hoặc một số năng lực kỹ thuật nhất định nhưng tránh xuất hiện với vai trò là người chủ mưu thách thức Iran.
Châu Âu lo lắng, bỏ lỡ cơ hội ?
Về phần Châu Âu, ngoài việc kêu gọi các nhà lãnh đạo Iran "kiềm chế", hay đi xa hơn một chút là "lên án mạnh mẽ hành động bạo lực" của chế độ, và tuyên bố "nhắm đến nhiều biện pháp trừng phạt mới", Le Figaro, ghi nhận thái độ "kiệm lời" hiếm có từ phía Liên Hiệp Châu Âu và nhiều nước Châu Âu, những quốc gia luôn hô hào bảo vệ các giá trị tự do dân chủ đang bị chế độ Iran chà đạp và trấn áp.
Sự im lặng đó, một phần bởi sự hiện diện của hai con tin người Pháp trong tòa đại sứ quán Pháp ở Tehran, là Cécile Kohler và Jacques Paris, được ra khỏi nhà tù nhưng chưa được phép rời lãnh thổ Iran, theo dự kiến là trong tháng Giêng năm 2026. Nhưng mặt khác, Paris cũng như nhiều thủ đô lớn khác ở Châu Âu, chưa nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào về khả năng lực lượng an ninh Iran đào ngũ, cũng như một sự rạn nứt nào trong hàng ngũ Vệ binh Cách mạng.
Hơn nữa, một số nước Châu Âu lo sợ Iran sẽ rơi vào hỗn loạn, nghi ngờ khả năng lật đổ thành công chế độ toàn trị mà "những người giữ đền" lại là những người nắm giữ nền kinh tế đất nước. Châu Âu cũng do dự phải xuất hiện như là đồng minh của Mỹ và Israel, tuy hậu thuẫn mạnh mẽ "cuộc cách mạng" Iran nhưng – đặc biệt là Israel – lại do dự công nhận ông Reza Pahlavi như là một giải pháp thay thế.
Với những động thái này, liệu Châu Âu đang bỏ lỡ một cơ hội mang lại hòa bình và ổn định cho Trung Đông, khi mà sự sụp đổ chế độ toàn trị ở Iran có thể giúp hòa giải Israel và Iran, làm tan rã các phong trào Hồi giáo cực đoan, chặn đà tiến của Hồi giáo Salafi ở Trung Đông và phương Tây được bắt đầu từ 1979, theo như lưu ý của nhà sử học Pierre Vermeren.
Một quan điểm cũng được cựu thủ tướng Bỉ Guy Verhofstads đồng chia sẻ trên mạng X. Cuộc nổi dậy lần này khác với những lần trước, chúng diễn ra vào thời điểm Tehran đã bị suy yếu sau các cuộc không kích Mỹ - Israel hồi tháng 6/2025. Ông khẳng định Châu Âu có nhiều công cụ để hành động khác với Mỹ như phong tỏa tài sản giới chức Iran, đưa Vệ binh Cách mạng vào danh sách khủng bố hay đóng cửa các cơ quan đại diện ngoại giao ở Tehran để làm suy yếu chế độ, hỗ trợ người biểu tình.
"Liệu phương Tây đã sẵn sàng cho khả năng chế độ Iran sụp đổ ?", nhà ngoại giao Bỉ khẳng định là "Không". Trước sự bất động của Châu Âu, Tehran vẫn mạnh tay đàn áp người biểu tình, trong khi Tel Aviv tiếp tục chờ thời !
Minh Anh
*****************************
Iran : Hơn 540 người chết vì bị trấn áp, chế độ Tehran "sẵn sàng" đàm phán với Trump
Thu Hằng, RFI, 12/01/2026
Ngày 12/01/2026, ngoại trưởng Iran khẳng định chính quyền Tehran "sẵn sàng" đàm phán với Mỹ trên cơ sở "tôn trọng lẫn nhau" nhưng cũng "đã chuẩn bị cho chiến tranh". Iran bị tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục gây sức ép, không loại trừ biện pháp quân sự, trong bối cảnh Tehran trấn áp mạnh mẽ các cuộc biểu tình. Theo Cơ quan Thông tấn của các Nhà hoạt động Nhân quyền (HRA), ít nhất 544 người bị thiệt mạng, hơn 10.600 người bị bắt trong hai tuần qua.
Một cảnh đốt phá xe tại Tehran, Iran, trong bối cảnh biểu tình gia tăng, hình ảnh trích từ 1 video được đăng tải trên mạng xã hội ngày 09/01/2026. via Reuters – Social Media
Tình hình có thể nghiêm trọng hơn do không thể cập nhật thông tin, vì theo tổ chức phi chính phủ Netblocks, mạng internet và hệ thống điện thoại bị cắt từ hơn 84 giờ. Ngày 12/01, phát biểu trước các đại sứ nước ngoài ở Tehran, ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định "tình hình đã hoàn toàn được kiểm soát" sau cuộc trấn áp đẫm máu người biểu tình. Theo đài truyền hình Al Jazeera của Qatar được phép đưa tin từ Iran qua vệ tinh, ngoại trưởng Iran lên án gay gắt các cáo buộc cho rằng "các cuộc biểu tình đã bị biến thành bạo lực và máu" để Mỹ và Israel "viện cớ" can thiệp.
Sau nhiều tuần biểu tình đòi lật đổ lãnh tụ tối cao 86 tuổi Ayatollah Ali Khamenei, chính quyền Iran đã kêu gọi biểu tình ủng hộ chính phủ, đả đảo Mỹ và Israel, trên khắp cả nước trong ngày 12/01. Về phần người biểu tình phản đối chính quyền, một số nhân chứng cho AP biết đường phố Tehran vắng vẻ khi đến giờ cầu nguyện Isha, hay giờ cầu nguyện ban đêm. Người dân nhận được cảnh cáo của cảnh sát và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi Giáo là họ sẽ "không dung thứ" và "sẽ xử lý dứt khoát những kẻ gây bạo loạn", đồng thời khuyến cáo "các gia đình nên trông chừng", "thông báo cho con em về hậu quả của việc hợp tác với lực lượng khủng bố đánh thuê" vì "đó là một ví dụ về tội phản quốc".
Trả lời RFI ngày 12/01, một sinh viên Iran sống lưu vong nhận định :
Để có được kết quả tích cực và lâu dài, một cuộc cách mạng phải hoàn toàn không chịu bất kỳ ảnh hưởng nào từ bên ngoài. Nhưng nhiều người Iran lại ủng hộ ý tưởng can thiệp của Trump, giống như ông đã làm ở Venezuela, bởi vì họ đã đến bước đường cùng và tin rằng có thể sự can thiệp của Trump sẽ lật đổ chế độ nhanh hơn và với tổn thất ít nghiêm trọng hơn.
Mỹ tiếp tục gây sức ép, kể cả bằng "quân sự"
Trong những ngày qua, tổng thống Mỹ Donald Trump nhắc lại nhiều lần là không loại trừ khả năng can thiệp quân sự vào Iran nếu người biểu tình bị sát hại. Thông tin viên RFI Loubna Anaki tại New York cho biết thêm :
Khi được các nhà báo hỏi trên chuyên cơ Air Force One, Donald Trump khẳng định chính quyền Iran đã vượt qua lằn ranh đỏ khi bắn vào người biểu tình và giải thích rằng Washington đang nghiêm túc xem xét việc can thiệp.
Ông nói : "Tôi không biết liệu có thể gọi những người đó là lãnh đạo hay không, họ cai trị bằng bạo lực. Chúng tôi đang xem xét vấn đề này rất nghiêm túc. Quân đội đang xem xét vấn đề này, và chúng tôi đang cân nhắc những phương án rất mạnh mẽ. Chúng tôi sẽ đưa ra quyết định".
Ông Donald Trump cũng cảnh báo sẽ đáp trả lại bất kỳ phản ứng nào từ Tehran nhắm vào các lợi ích của Mỹ trong khu vực. Những tuyên bố mới này đánh dấu sự leo thang căng thẳng giữa hai nước. Trong những tuần gần đây, tổng thống Mỹ đã đưa ra nhiều tuyên bố và đe dọa chống lại chế độ Iran, ví dụ trong chuyến thăm gần đây của thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ở Florida hoặc khi phát biểu về các cuộc biểu tình làm rung chuyển các thành phố của Iran.
Nếu Washington quyết định can thiệp, đó sẽ là lần thứ hai chỉ trong hơn bảy tháng, Mỹ tấn công Iran. Vào tháng 06/2025, oanh tạc cơ của Mỹ đã tấn công ba địa điểm hạt nhân. Và vào thời điểm đó, ông Trump đã đề cập đến khả năng thay đổi chế độ ở Iran.
Chưa đầy 10 ngày sau vụ Mỹ bắt cóc tổng thống Venezuela, dường như mọi chuyện đều có thể xảy ra với tổng thống Mỹ. Người ra tranh cử với lời hứa sẽ trở thành tổng thống hòa bình đã ném bom bảy quốc gia chỉ trong chưa đầy một năm.
Ngày 11/01, Liên Hiệp Quốc cho biết tổng thư ký Antonio Guterres "bị sốc" vì Iran sử dụng vũ lực trấn áp người biểu tình, khiến nhiều người chết và bị thương. Ngày 12/01, Trung Quốc kêu gọi "hòa bình" và phản đối "mọi can thiệp" của nước ngoài vào chuyện nội bộ Iran. Thủ tướng Đức Merz, đang công du Ấn Độ, lên án Tehran sử dụng bạo lực và cho rằng đây là "một dấu hiệu của yếu hèn" của chế độ và kêu gọi chấm dứt ngay lập tức.
Thu Hằng
**************************
Iran cảnh báo sẽ trả đũa nếu Mỹ tấn công, trong khi hàng trăm người biểu tình thiệt mạng
BBC, 12/01/2026
Iran đã cảnh báo sẽ trả đũa nếu bị Mỹ tấn công, trong bối cảnh các nguồn tin của BBC và các nhà hoạt động cho biết hàng trăm người biểu tình đã thiệt mạng trong cuộc đàn áp ngày càng leo thang của chính phủ.
Biểu tình ở Iran ngày 9/1
"Tình hình ở đây thực sự, thực sự rất tồi tệ", một nguồn tin tại Tehran cho biết hôm 11/1.
"Rất nhiều bạn bè của chúng tôi đã bị giết chết. Họ đã bắn đạn thật. Giống như một vùng chiến sự, đường phố đầy máu. Họ chở xác đi bằng xe tải".
Trong một video quay từ một nhà xác gần Tehran, BBC đã đếm được có khoảng 180 túi đựng thi thể. Cơ quan Thông tấn các nhà hoạt động nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Mỹ cho biết họ đã xác minh cái chết của 495 người biểu tình và 48 nhân viên an ninh trên khắp Iran.
Theo cơ quan này, có thêm 10.600 người đã bị bắt giữ trong hai tuần bất ổn vừa qua.
Trước đó, Mỹ đã đe dọa can thiệp vào Iran vì việc giết hại người biểu tình, nhưng hôm 11/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các nhà lãnh đạo Iran đã gọi điện cho ông và cho biết "họ muốn đàm phán".
Nhưng nhà lãnh đạo Mỹ nói thêm rằng Washington "có thể phải hành động trước một cuộc gặp".
Ông Trump chưa nói rõ Mỹ đang cân nhắc điều gì, nhưng hôm 11/1, ông cho biết "chúng tôi đang xem xét một số phương án rất mạnh mẽ".
Một quan chức nói với đài CBS, đối tác tin tức của BBC tại Mỹ, rằng ông Trump đã được thông tin về các phương án tấn công quân sự vào Iran.
Các phương án khác có thể bao gồm tăng cường các nguồn tin chống chính phủ trên mạng, sử dụng vũ khí mạng chống lại quân đội Iran, hoặc áp đặt thêm các lệnh trừng phạt, các quan chức nói với tờ Wall Street Journal.
Chủ tịch Quốc hội Iran cảnh báo rằng nếu Mỹ tấn công, cả Israel cũng như các trung tâm quân sự và vận tải biển của Mỹ trong khu vực sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp của Tehran.
Các cuộc biểu tình ban đầu nổ ra do lạm phát tăng vọt, nay đã chuyển sang kêu gọi chấm dứt chế độ giáo sĩ do Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, đứng đầu.
Tổng chưởng lý Iran cho biết bất kỳ ai biểu tình sẽ bị coi là "kẻ thù của Chúa" - một tội danh có thể bị tử hình - trong khi ông Khamenei nói rằng những người biểu tình là "một đám phá hoại" đang tìm cách "làm hài lòng" ông Trump.
Hôm 11/1, Iran tuyên bố ba ngày quốc tang cho những người mà họ gọi là "các liệt sĩ hy sinh trong cuộc chiến tranh quốc gia của Iran chống lại Mỹ và Israel".
Nhân viên tại một số bệnh viện đã nói với BBC rằng họ đã quá tải vì số lượng người biểu tình chết hoặc bị thương trong những ngày gần đây.
BBC News Tiếng Ba Tư đã xác minh rằng có 70 thi thể đã được đưa đến một bệnh viện ở thành phố Rasht vào tối 9/1, trong khi một nhân viên y tế tại một bệnh viện ở Tehran nói với BBC rằng : "Khoảng 38 người đã chết. Nhiều người chết ngay khi vừa được đưa lên giường cấp cứu... bị bắn thẳng vào đầu, vào tim. Nhiều người thậm chí còn không kịp đến bệnh viện".
BBC và hầu hết các tổ chức tin tức quốc tế khác không thể đưa tin từ bên trong Iran, và chính phủ Iran đã áp đặt lệnh cấm internet kể từ hôm 8/1, khiến việc thu thập và xác minh thông tin trở nên khó khăn.
Một số đoạn phim đã xuất hiện, trong đó có video cho thấy hàng loạt túi đựng thi thể tại Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm Pháp y Tehran - một nhà xác ở Kahrizak.
Trong một video quay từ địa điểm này, có thể thấy khoảng 180 thi thể được che phủ hoặc quấn kín, phần lớn nằm ở ngoài trời. Có thể nghe thấy tiếng la hét và khóc than của những người dường như đang tìm kiếm người thân của họ.
Các đoạn phim đã được làm mờ để bảo vệ danh tính của những người còn sống, những người có thể phải đối mặt với sự đàn áp tiếp theo từ chính quyền.
Một số video được BBC Verify xác nhận là quay gần đây cho thấy các cuộc đụng độ giữa người biểu tình và lực lượng an ninh ở Mashhad, thành phố lớn thứ hai của Iran.
Những người biểu tình đeo mặt nạ có thể được nhìn thấy đang ẩn nấp sau các thùng rác và đống lửa, với một hàng lực lượng an ninh ở phía xa. Một phương tiện trông giống như xe buýt đang bốc cháy dữ dội.
Có thể nghe thấy nhiều tiếng súng, cùng với âm thanh giống như tiếng gõ nồi niêu xoong chảo.
Một người đứng trên cây cầu đi bộ gần đó dường như đã bắn nhiều phát súng theo nhiều hướng, trong khi một vài người khác ẩn nấp sau hàng rào.
Tại Tehran, một video đã được xác minh quay từ tối 10/1 cho thấy người biểu tình tràn ngập các đường phố ở quận Gisha, tiếng gõ nồi niêu xoong chảo vang lên ở quảng trường Punak, và một đám đông tuần hành kêu gọi chấm dứt sự cai trị của giáo sĩ ở quận Heravi.
Người biểu tình tập trung trên một con phố ở Tehran vào ngày 9/1 - MAHSA / Middle East Images / AFP via Getty Images
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã đổ lỗi cho Mỹ và Israel về tình trạng bất ổn trong nước.
"Họ đã huấn luyện một số cá nhân trong và ngoài nước, đưa khủng bố từ bên ngoài vào trong nước, phóng hỏa các nhà thờ Hồi giáo, đồng thời tấn công các khu chợ và phường hội ở Rasht, thiêu rụi khu bazaar", ông Pezeshkian nói, nhưng không đưa ra bằng chứng.
Tuy nhiên, các đoạn phim được BBC News Tiếng Ba Tư và BBC Verify xác thực cho thấy lực lượng an ninh Iran đã nổ súng vào đám đông người biểu tình ở một số khu vực, gồm Tehran, tỉnh Kermanshah ở phía tây và vùng Bushehr ở phía nam.
Nhiều video đã được xác thực được quay ở trung tâm thành phố Ilam ở phía tây vào cuối tuần trước cũng cho thấy lực lượng an ninh bắn về phía Bệnh viện Imam Khomeini, nơi người biểu tình đang tổ chức một cuộc mít tinh.
Quyền truy cập internet tại Iran phần lớn bị giới hạn trong một nhà mạng nội bộ trong nước, với các kết nối ra thế giới bên ngoài bị hạn chế.
Tuy nhiên, trong các cuộc biểu tình hiện nay, chính quyền lần đầu tiên cũng siết chặt nghiêm ngặt ngay cả mạng này.
Một chuyên gia nói với BBC News Tiếng Ba Tư rằng đợt cắt mạng lần này nghiêm trọng hơn so với cuộc nổi dậy "Phụ nữ, Cuộc sống, Tự do" năm 2022.
Alireza Manafi, một nhà nghiên cứu internet, cho biết cách duy nhất có thể kết nối với thế giới bên ngoài là thông qua vệ tinh Starlink, nhưng cảnh báo người dùng nên thận trọng vì những kết nối như vậy có thể bị chính phủ lần ra dấu vết.
Con trai của vị Shah (quốc vương) nói với người biểu tình : 'Tôi sẽ sớm ở bên cạnh các bạn'
Hôm 11/1, Reza Pahlavi, người con trai lưu vong của vị Shah (quốc vương) cuối cùng của Iran, hiện đang sống ở Mỹ và được những người biểu tình kêu gọi trở về, đã nói với họ rằng ông Trump đã "quan sát cẩn trọng lòng dũng cảm không thể diễn tả của các bạn" trong một bài đăng trên mạng xã hội.
"Đồng bào của các bạn trên khắp thế giới đang tự hào hô vang tiếng nói của các bạn", ông viết, cam kết : "Tôi biết rằng tôi sẽ sớm ở bên cạnh các bạn".
Ông Pahlavi tuyên bố rằng Cộng hòa Hồi giáo Iran đang phải đối mặt với "tình trạng thiếu lính đánh thuê nghiêm trọng" và rằng "nhiều lực lượng vũ trang và an ninh đã rời bỏ hàng ngũ hoặc không tuân lệnh để đàn áp người dân".
BBC không thể xác minh những tuyên bố này.
Ông khuyến khích mọi người tiếp tục biểu tình vào tối 11/1, nhưng hãy ở trong nhóm hoặc đám đông và đừng "đặt tính mạng của mình vào nguy hiểm".
Tại Anh, các video được chia sẻ trên mạng xã hội dường như cho thấy những người biểu tình đã gỡ bỏ quốc kỳ Iran khỏi ban công của đại sứ quán nước này tại London vào các ngày 10-11/1.
Theo truyền thông nhà nước Iran, nước này đã triệu tập đại sứ Anh tại Tehran sau các sự việc này.
Đây là các cuộc biểu tình lan rộng nhất ở khắp Iran kể từ cuộc nổi dậy năm 2022, bùng phát sau cái chết trong trại giam của cô Mahsa Amini, một phụ nữ trẻ người Kurd bị cảnh sát đạo đức bắt giữ vì bị cho là không đội khăn trùm đầu hijab đúng cách.
Theo các nhóm nhân quyền, hơn 550 người đã thiệt mạng và 20.000 người bị lực lượng an ninh bắt giữ trong nhiều tháng sau đó.
Biểu tình lớn chưa từng có tiền lệ
Các chuyên gia tin rằng quy mô và sự lan rộng của các cuộc biểu tình năm nay tại Iran chưa từng có tiền lệ.
Nhà nghiên cứu xã hội học Eli Khorsandfar cho biết, trong khi các cuộc tuần hành đã diễn ra ở các thành phố lớn của Iran, chúng cũng đã lan rộng đến các thị trấn nhỏ, "mà nhiều người có thể chưa từng nghe đến tên".
Những cuộc biểu tình gần đây nhất có thể so sánh là vào năm 2022, khi làn sóng phản đối bùng phát sau cái chết của cô Mahsa Amini, 22 tuổi.
Các cuộc biểu tình này nhanh chóng leo thang sau cái chết của cô Amini, nhưng đạt đỉnh điểm sau sáu ngày, theo nhiều báo cáo.
Ngược lại, các cuộc biểu tình hiện tại dường như lớn hơn, lan rộng hơn và có vẻ đang phát triển mạnh mẽ hơn kể từ thời điểm bắt đầu vào ngày 28/12/2025.
'Cái chết cho kẻ độc tài'
Giống như các cuộc biểu tình năm 2022, làn sóng nổi dậy hiện nay bắt nguồn từ một bất bình cụ thể, sau đó nhanh chóng biến thành lời kêu gọi thay đổi hệ thống sâu rộng.
"Phong trào năm 2022 bắt đầu với vấn đề phụ nữ. Nhưng những bất bình khác cũng được phản ánh trong đó... Các cuộc biểu tình tháng 12/2025 khởi phát với các vấn đề dường như là kinh tế và, trong một thời gian rất ngắn, đã mang những thông điệp chung", nhà nghiên cứu Khorsandfar nói.
Vào cuối tháng 12/2025, các tiểu thương ở chợ tại trung tâm Tehran đã đình công, để phản đối sự biến động mạnh của tỷ giá hối đoái giữa đồng rial của Iran và đồng đô la Mỹ.
Các cuộc biểu tình lan sang những khu vực nghèo nhất của đất nước ở phía tây. Cũng như năm 2022, các tỉnh Ilam và Lorestan là những tâm điểm chính.
Cho đến cuối tháng 12, các cuộc tuần hành với sự tham gia của hàng ngàn người đã diễn ra khi hàng triệu người Iran - kể cả tầng lớp trung lưu - phải đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng và giá cả tăng vọt.
Người dân tuần hành trên đường phố đã hô vang "Cái chết cho kẻ độc tài". Họ yêu cầu lật đổ Lãnh tụ tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, và chế độ mà ông đứng đầu.
Những nhân vật nổi bật đang sống lưu vong như Reza Pahlavi dường như đang gây ảnh hưởng đến các cuộc biểu tình, nhưng các nhà phân tích cho rằng điều này không nhất thiết có nghĩa là người biểu tình ủng hộ việc ông nắm quyền.
Những nhân vật nổi bật đang sống lưu vong như Reza Pahlavi dường như đang gây ảnh hưởng đến các cuộc biểu tình, nhưng các nhà phân tích cho rằng điều này không nhất thiết có nghĩa là họ ủng hộ việc ông nắm quyền
Yếu tố Pahlavi
Các cuộc biểu tình năm 2022 dường như không có người lãnh đạo và do đó nhanh chóng lắng xuống. Ngược lại, các cuộc biểu tình hiện tại có những nhân vật - trong đó có ông Reza Pahlavi - đang cố gắng định hình hoặc lãnh đạo các cuộc tuần hành từ xa. Điều này có thể giải thích một phần lý do tại sao những cuộc biểu tình được duy trì lâu hơn.
Trong các cuộc biểu tình hiện tại, những khẩu hiệu kêu gọi sự trở lại của gia tộc Pahlavi được vang lên nhiều hơn bao giờ hết.
Ông Pahlavi tự xưng là Shah của Iran khi đang sống lưu vong ở Mỹ.
Những lời kêu gọi của ông, yêu cầu người dân hô vang khẩu hiệu trên đường phố, đã được nhiều người chia sẻ rộng rãi. Giới trẻ trên mạng xã hội bên trong Iran cũng đã gián tiếp khuyến khích nhau tham gia các cuộc biểu tình.
Quy mô của các cuộc biểu tình gần đây ở các thành phố như Tehran chứng minh sự hiệu quả của lời kêu gọi của ông Pahlavi.
Các nhà phân tích cho rằng kết quả là sự hiện diện của một nhân vật đối lập nổi tiếng dường như đã củng cố niềm tin của một bộ phận người biểu tình rằng vẫn tồn tại một lựa chọn thay thế khả thi nếu chính quyền hiện tại sụp đổ.
Những người khác cho rằng bất kỳ sự ủng hộ nào dành cho ông Pahlavi không nhất thiết đồng nghĩa với mong muốn khôi phục chế độ quân chủ.
Thay vào đó, đó là biểu hiện của sự tuyệt vọng tìm kiếm bất kỳ lựa chọn thay thế nào cho chế độ giáo sĩ, đặc biệt là khi không có các nhân vật đối lập có tiếng nói trong nước.
Lời đe dọa can thiệp của ông Trump
Một yếu tố khác khiến các cuộc biểu tình năm 2025 ở Iran khác biệt - ngay cả so với năm 2022 - là Mỹ.
Không giống các cuộc biểu tình trước đây, các cuộc xuống đường năm nay dường như nhận được sự ủng hộ từ Nhà Trắng. Ông Trump đã đe dọa tấn công các vị trí của chính quyền Iran để ủng hộ người biểu tình - điều chưa từng xảy ra trước đây.
Trong phong trào biểu tình năm 2009 chống lại cáo buộc gian lận trong cuộc bầu cử tổng thống, người biểu tình đã hô vang, "Obama, Obama, hoặc là đứng về phía họ hoặc là đứng về phía chúng tôi !".
Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama - người khi đó đang tại nhiệm - sau đó bày tỏ sự hối tiếc vì đã không ủng hộ người biểu tình trên đường phố Iran một cách công khai hơn vào thời điểm đó.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết các cuộc biểu tình đang bị "kẻ thù của Iran" thao túng. Nhưng vấn đề của ông này là Iran có ít bạn bè hơn so với những năm gần đây.
Chính quyền Iran đã mất đi những đồng minh quan trọng : Bashar al-Assad đã bị lật đổ khỏi cương vị tổng thống Syria, và lực lượng Hezbollah tại Lebanon cũng đã bị suy yếu đáng kể bởi các chiến dịch quân sự của Israel.
Di sản của chiến tranh
Không giống như năm 2022, các cuộc biểu tình năm nay diễn ra không lâu sau cuộc chiến 12 ngày với Israel, và sau đó là các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran.
Chính trị gia kiêm nhà báo Iran Abbas Abdi tin rằng những sự kiện này đã tạo cơ hội cho chính quyền Iran xây dựng sự đoàn kết và gắn kết giữa người dân, nhưng họ đã không tận dụng được cơ hội đó.
Một số chuyên gia cũng cho rằng đòn giáng mạnh vào quân đội trong năm qua đã làm suy yếu uy tín và tầm ảnh hưởng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trong mắt người dân Iran.
Nguồn : BBC, 12/01/2026
**************************
Dù Trump liên tục đe dọa, tại sao Washington vẫn do dự tấn công Tehran ?
Thu Hằng, RFI, 12/02/2026
Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đe dọa "can thiệp", "tấn công rất mạnh vào chỗ gây đau đớn" nếu chế độ Tehran sát hại người biểu tình Iran. Theo Cơ quan Thông tấn của các Nhà hoạt động Nhân quyền (HRA), gần 500 người biểu tình bị thiệt mạng trong các cuộc trấn áp đẫm máu, kể từ khi phong trào biểu tình phản đối đời sống đắt đỏ nổ ra ngày 28/12/2025. Nhưng tại sao Washington còn do dự ?
Cờ Mỹ và Iran bị đốt Tehran, ngày 20/06/2025, để phản đối các vụ tấn công của hai nước này nhắm vào Iran. AP - Vahid Salemi
Vấn đề can thiệp đã được thủ tướng Israel Benjamin Netanyhu và ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thảo luận trong một cuộc điện đàm. Israel đang được đặt trong tình trạng báo động tối đa về khả năng Iran tấn công để đánh lạc hướng về các cuộc nổi dậy ở trong nước. Nhưng tại sao Mỹ chưa tấn công Tehran ? Trong bài phân tích ngày 11/01/2026, đài truyền hình TV5 Monde phân tích một số yếu tố kỹ thuật.
Mỹ, Israel chưa khôi phục được tiềm lực quân sự sau "chiến tranh 12 ngày" ?
Thứ nhất, hiện tại, Hoa Kỳ không có bất kỳ đội tàu sân bay nào ở Trung Đông, trong khi đây là yếu tố quan trọng cho một chiến dịch có quy mô lớn. Đội tàu sân bay gần nhất đang nằm ở Biển Đông và cần ít nhất vài ngày để di chuyển đến khu vực và hoạt động này sẽ dễ dàng bị tình báo phát hiện.
Theo nhật báo The Wall Street Journal, một trong số các lựa chọn liên quan đến giải pháp quân sự của tổng thống Trump là không kích quy mô lớn vào nhiều vị trí quân sự của Iran. Cụ thể là những mục tiêu nào ? Trả lời RFI ngày 12/01, ông Pierre Razoux, giám đốc Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Địa Trung Hải, chuyên gia về các vấn đề quân sự ở Trung Đông, phân tích :
Có thể hình dung một cuộc can thiệp vũ trang nhanh và ngắn ngủi, phần nào giống với những gì ông Donald Trump đã làm trong "cuộc chiến tranh 12 ngày" vào tháng 06/2025. Cũng có thể là các cuộc tấn công nhằm triệt hạ các nhà lãnh đạo, một số hành động có thể nhắm trực tiếp vào lãnh tụ tối cao, nhưng cũng có thể nhắm vào các quan chức an ninh. Hoặc cũng có thể là các cuộc tấn công vào các trung tâm điều phối và chỉ huy để khiến các quan chức an ninh Iran không theo dõi được và tiếp theo, đơn giản là các cuộc tấn công vào doanh trại lực lượng huy động kháng chiến Basidji và lực lượng an ninh nội địa. Bởi vì nhìn chung, chừng nào người dân Iran còn chắc chắn rằng lực lượng an ninh nội địa của chế độ Iran vẫn có thể hành động, tôi thấy khó có thể hình dung ra một cuộc nổi dậy quy mô lớn bởi lý do đơn giản là người dân Iran sợ.
Tuy nhiên, theo nhật báo Mỹ, chưa có quyết định cụ thể nào được ban hành cũng còn vì lý do thiếu thiết bị và nhân sự. Kho dự trữ của Mỹ và Israel đã được huy động với số lượng đáng kể trong cuộc đối đầu tháng 06/2025 giữa Israel và Iran và "còn lâu mới có thể khôi phục được như lúc đầu", theo đánh giá của Ari Cicurel, trợ lý giám đốc chính sách đối ngoại tại Viện An ninh Quốc gia Do Thái (JINSA), được báo The Times of Israel trích dẫn.
Đối phó với khả năng đáp trả của Iran
Tiếp theo, Hoa Kỳ cũng cần chuẩn bị để đối phó với khả năng Iran đáp trả, bởi vì Tehran tuyên bố "sẵn sàng" đàm phán với Mỹ nhưng cũng khẳng định "đã chuẩn bị hoàn toàn cho chiến tranh". Bộ chỉ huy Mỹ cần thêm thời gian để củng cố các vị trí và cơ sở phòng thủ, ví dụ tại Qatar và Irak.
Tal Ibar, chuyên gia Israel về chính sách phòng không, không gian và tên lửa đạn đạo, nhận định Iran có thể phóng cùng lúc 100 tên lửa đạn đạo mỗi ngày và trong nhiều ngày liên tiếp. Iran còn sở hữu nhiều tên lửa siêu thanh Fattah, từng được sử dụng tấn công Israel. Khả năng phục hồi tên lửa đạn đạo của Iran khiến Nhà nước Do Thái phải dè chừng và coi là "lằn ranh đỏ chiến lược". Theo Israel, chính quyền Tehran hiện giờ có thể có khoảng 2.000 tên lửa đạn đạo. Khối lượng này tương đương với kho dự trữ có trước khi xảy ra cuộc chiến 12 ngày.
Song song với năng lực quân sự, Mỹ cũng phải tính đến "quyết tâm" và "chủ trương" dù không phải là mới của chế độ Tehran. Ngày 11/01, chủ tịch Quốc hội Iran một lần nữa cảnh cáo "tính toán sai lầm" của Washington bởi vì "trong trường hợp tấn công Iran, những kẻ khủng bố (Israel) và các căn cứ, chiến hạm của Mỹ sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp".
Thu Hằng
