Cuộc cách mạng truyền giáo (Chi Phương)

Tạp chí Xã hội

Khi các "influenceurs" Công giáo phá vỡ quy tắc truyền thống

Trong kỷ nguyên số, không gian truyền giáo không còn bó hẹp nơi thánh đường, hay những lời mời giảng đạo trên đường phố, mà đang bùng nổ mạnh mẽ trên các nền tảng TikTok, Instagram và YouTube. Tại Pháp, sự xuất hiện của những "influenceurs" Công giáo, với ngôn ngữ bình dân, dễ hiểu, tiếp cận giới trẻ dễ dàng hơn. Sự thay đổi được ủng hộ mạnh mẽ từ Vatican, diễn ra song song với số lượng người trẻ xin rửa tội đang tăng vọt tại Pháp.

Giáo hoàng Leo XIV tại khu Tor Vergata ở Rome, trong khuôn khổ Đại lễ Giới trẻ, vào ngày 03/08/2025. AFP – Filippo Monteforte

"5 lời khuyên để cầu chúc một ngày tốt lành", "10 đồ vật mà tất cả những người Công giáo cần có trong nhà ", "Trong Ki Tô giáo không chỉ có Công giáo", "Kinh thánh nói gì về hành vi bạo lực đối với phụ nữ"… là những nội dung được đăng tải trên tài khoản của linh mục người Pháp Paul Adrien, với gần 1 triệu người theo dõi trên các mạng xã hội (Tiktok, Instagram, Facebook, Youtube).

Những video ngắn, nhiều hiệu ứng, thường bắt kịp các xu hướng về âm thanh cũng như chuyển cảnh, chia sẻ về đời sống Công giáo, giải đáp thắc mắc về đức tin, giáo lý bằng ngôn ngữ bình dân, đôi khi mang tính tranh luận hoặc hài hước. Ví dụ như video có tựa đề : Lý giải những lầm tưởng về chúa Giê-su. Hoặc những lời kêu gọi cùng cầu nguyện trên mạng xã hội, với những chia sẻ mang tính cá nhân như những "influenceurs" : "Hôm nay, ngày 10/09, chúng ta hãy cầu nguyện cho nước Pháp. Có lẽ cũng giống như nhiều người trong số những người theo dõi tôi, tôi khá là lo lắng về tình hình chính trị và kinh tế hiện nay", dù cầu nguyện không giải quyết được điều gì trong lúc này, nhưng ít nhất, có thể giúp chúng ta tiếp tục đời sống Ki tô giáo, sống trong hy vọng".

Trong kỷ nguyên số, không gian truyền giáo không chỉ bó hẹp trong những thánh đường mà dần chiếm lĩnh những nền tảng mạng xã hội, với cách truyền tải nội dung sáng tạo, sinh động, từ những buổi livestream, những hình ảnh selfie chân thật, cho đến những cuộc đối thoại, phỏng vấn nhanh trên đường phố.

Bắt nhịp giới trẻ

Nữ tu, sơ Albertine, với hơn 1 triệu người theo dõi trên Tiktok, gây ấn tượng bởi vẻ ngoài trẻ trung, không mặc tu phục truyền thống, chia sẻ cuộc sống hàng ngày của nữ tu, trả lời các câu hỏi về đời sống tâm linh, tình yêu và những vấn đề thực tế trong cuộc sống hiện đại, kết nối với giới trẻ GenZ, xóa bỏ định kiến cho rằng đi tu là "buồn chán, là cổ hủ". Trả lời báo Le Figaro, nữ tu giải thích : "Tôi không xem mạng xã hội như một công cụ để sử dụng, mà đúng hơn là một nơi để sinh sống. Vấn đề là phải ở nơi mọi người đang hiện diện để thấu hiểu nền văn hóa này và điều chỉnh ngôn ngữ của mình. Ngày nay, nhiều người dành hàng giờ đồng hồ, họ có ngôn ngữ riêng trên mạng xã hội… Tôi muốn thấu hiểu nền văn đó, để có thể điều chỉnh ngôn ngữ của mình, để có thể tiếp cận nơi họ đang hiện diện, và bắt kịp con sóng này mà không bị chính con sóng đó cuốn trôi".

Trong cuộc phỏng vấn với RFI Tiếng Việt về sự thay đổi trong cách tiếp cận, truyền giáo, với sự bùng nổ của các "ngôi sao mạng" Công giáo, giảng viên Charles Mercier, thuộc Đại học Bordeaux, chuyên gia nghiên cứu về lịch sử đương đại và các vấn đề tôn giáo, coi đây là một cuộc "cách mạng", phá vỡ các quy tắc cũ. Việc các nền tảng số cho phép cá nhân tự do sáng tạo đã phá vỡ thế độc quyền về nội dung của các định chế truyền thống, tạo ra một không gian đức tin đa dạng nhưng cũng đầy thách thức trong việc quản lý. Ông giải thích: "Ngày nay, bất kỳ người Công giáo nào cũng có thể trở thành người sản xuất nội dung, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, có thể tạo ra các meme. Điều này đã làm "dân chủ hóa", cá nhân hóa mối quan hệ với đức tin và đa dạng hóa các cơ quan quyền lực. Điều này cũng góp phần vào việc bãi bỏ quy định trong Công giáo. Ngày nay, người ta tìm thấy những lời kinh được trình bày như là kinh nguyện chính thức, trong khi chúng lại được tạo ra bởi các giáo dân, đôi khi là bằng trí tuệ nhân tạo.Và vì vậy, điều đó mở ra một chân trời của những khả năng mới".

Chuyên gia nghiên cứu về tôn giáo cũng nhấn mạnh rằng dẫu sao Internet và mạng xã hội chỉ được xem như bước đầu tiên trước khi người ta thực sự đến nhà thờ và gặp gỡ, tiếp xúc trực tiếp (chứ không phải qua màn hình) với những người Công giáo khác.

Influenceurs truyền đạo

Sự xuất hiện của những "influenceurs" Công giáo trên mạng xã hội không phải là ngẫu nhiên, mà được Vatican ủng hộ. Cố giáo hoàng Francis đã kêu gọi "dấn thân vào lục địa kỹ thuật số", kêu gọi hàng giáo sĩ và các tín hữu hãy "bước ra" khỏi vùng an toàn của mình để đến với mọi người ở nơi họ đang dành thời gian, đó chính là không gian trực tuyến.

Tân giáo hoàng Leo 14 cũng tiếp nối sứ mệnh này. Vào dịp Năm Thánh 2025, một buổi lễ đặc biệt dành cho các nhà truyền giáo kỹ thuật số (missionnaire numérique) đã được tổ chức với sự tham dự của hơn 1000 nhà sáng tạo nội dung Công giáo trên toàn thế giới. Vatican đã bố trí các khu vực đặc biệt để hỗ trợ việc phát trực tiếp, biến buổi lễ truyền thánh thống thành một sự kiện "tương tác" toàn cầu. Bản thân giáo hoàng cũng có tài khoản mạng xã hội, với 14 triệu lượt theo dõi trên Instagram.

Sự kiện được coi là cách mà Giáo hội chính thức hóa vai trò của những "tông đồ hiện đại", coi không gian mạng là "địa bàn hoạt động" kết nối với giới trẻ. Giáo hoàng Leo 14 khẳng định rằng mạng xã hội phải là nơi gieo rắc sự thật và tình yêu, đồng thời khuyến khích các nhà truyền giáo kỹ thuật số hãy là những nhịp cầu nối kết con người trong một thế giới đang bị phân cực. Tuy nhiên Vatican cũng cảnh báo về sự hời hợt của "văn hóa trình diễn" trên mạng. Trong các sứ điệp đầu năm 2026, giáo hoàng nhấn mạnh rằng truyền thông phải phục vụ hòa bình và sự thật, thay vì chỉ là nơi để tìm kiếm sự chú ý hay lan truyền tin đồn.

Tỷ lệ người trẻ xin rửa tội tại Pháp tăng cao

Tại Pháp, trong dịp lễ Phục Sinh vào năm 2025, hơn 10 000 người đã tham gia lễ rửa tội, tức là tăng 45% so với năm 2024 (mặc dù tổng số người được rửa tội tiếp tục giảm). Điều gây bất ngờ là nhiều người trong số đó ở trong độ tuổi trưởng thành, là những người trẻ từ 18-25 tuổi. Nhiều người trước đây không theo tôn giáo nào, nhưng đã tìm đến Công giáo.

Phải chăng, những nỗ lực của Giáo hội Công giáo, hiện đại hóa truyền thông đã tạo ra thành quả ? Ông Charles Mercier nhận định : "Tôi không rõ liệu là những người Công giáo đang tự làm mới mình để thu hút giới trẻ, hay liệu chính giới trẻ đang quay trở lại với Công giáo. Tôi cho rằng những người Công giáo đã làm những gì đặc biệt để thu hút họ. Dù sao đi nữa, đó là lập trường của các giám mục Pháp. Họ nói rằng vào thời điểm mà Giáo hội Công giáo tại Pháp đang bị rung chuyển bởi các vụ bê bối ấu dâm và lạm dụng tình dục, vậy mà giới trẻ vẫn tìm đến mà không cần lý do rõ ràng. Ngay cả khi họ không cần làm gì, họ vẫn thu hút được tín đồ, vì theo góc nhìn của một người có đức tin thì, chính Chúa là người thúc đẩy những thay đổi này. Một số bộ phận của Công giáo đã triển khai các chiến lược truyền thông kỹ thuật số và đổi mới cách lan tỏa thông điệp tôn giáo, phần nào lấy cảm hứng từ mô hình của các phong trào Tin Lành. Những điều chỉnh này có thể cũng đã góp phần làm thay đổi cách Công giáo được nhìn nhận tại Pháp trong bối cảnh hiện nay".

Các đại diện của Hội đồng Giám mục Pháp (CEF) được trích dẫn bởi kênh truyền hình Pháp TF1, cho rằng sự gia tăng này phản ánh nhu cầu tìm kiếm "lý do để hy vọng", các "mốc định hướng" và "đoàn thể" trong đời sống tinh thần, đặc biệt trong bối cảnh xã hội nhiều áp lực và thay đổi.

Ông Philippe Orliange, phó tế (diacre) tại Nhà thờ Saint-Paul Saint-Louis, tại quận 4 ở Paris, cho biết số lượng đăng ký xin rửa tội tại nhà thờ năm nay cũng gia tăng theo khuynh hướng này. Ông nói : "Điều mới mẻ mà tôi thấy trong những lời thỉnh cầu xin rửa tội, là một số người đến từ những gia đình không còn truyền thống Kitô giáo hoặc hoàn toàn không theo Kitô giáo. Việc truyền bá đức tin ngày nay đang diễn ra theo một cách khác so với 15 hoặc 20 năm trước. Mười lăm hoặc hai mươi năm trước, hầu như không có người trưởng thành nào xin rửa tội".

Theo ông, họ đi theo Công giáo thường là "vì lựa chọn cá nhân", thường sau một thời gian tìm hiểu hay trải nghiệm, chứ không chỉ bởi vì cha mẹ hay người thân đã là tín đồ, ông đồng thời giảm nhẹ vai trò của mạng xã hội

Thế giới thế tục "trống rỗng"

Những buổi lễ thánh diễn ra mỗi Chủ nhật ở nhà thờ Saint-Paul Saint-Louis, thường kín chỗ, đủ mọi lứa tuổi. Tại đây, RFI Tiếng Việt đã gặp một kỹ sư trẻ, 32 tuổi, xin ẩn danh. Sinh ra trong một gia đình theo Công giáo, anh kể rằng đã rũ bỏ đức tin khi 12 tuổi, chuyển sang chủ nghĩa vô thần, tin rằng khoa học là lời giải duy nhất cho thế giới, sống một cuộc đời hoàn toàn tách biệt với đức tin.

Tuy nhiên, ở ngưỡng cửa 30, anh cho biết đã nghe thấy tiếng gọi của Chúa, để anh nhận ra rằng thế giới thế tục, dù đầy rẫy tiện nghi và công nghệ, vẫn để lại một khoảng trống tâm hồn mà chỉ tình yêu Thiên Chúa mới có thể lấp đầy. Từ hai ba năm trở lại đây, anh thường xuyên có mặt tại nhà thờ, phụng sự, hỗ trợ trong các buổi lễ thánh.

Anh chia sẻ : "Có một cụm từ trong tiếng La tinh là "memento mori", tức là nhận thức rằng một ngày nào đó chúng ta sẽ chết, và bởi vì tôi đã từ bỏ Chúa, nên những điều tốt đẹp không tồn tại trong tôi. Ngược lại, tôi nhận thấy rằng có nhiều điều xấu vẫn tồn tại, tôi cảm nhận được chúng trong cuộc sống của mình, ngay trong việc làm, trong các mối quan hệ, trong kinh doanh, sự theo đuổi lợi nhuận không ngừng nghỉ bằng cách bóc lột người khác, sự chà đạp kẻ yếu, sự tàn phá thiên nhiên, chiến tranh, v.v. Có những lúc tôi nghĩ, nếu một ngày tôi phải chết, thì chắc tôi sẽ xuống địa ngục. Do đó tôi thấy rằng thế giới vô thần thật trống rỗng và chỉ có tình yêu của Chúa mới có thể lấp đầy".

Chi Phương