Điểm báo Pháp - Châu Âu giữa hai gọng kềm Mỹ Trung (Thụy My)
Châu Âu giữa hai gọng kềm Mỹ và Trung Quốc
Trên báo chí Pháp hôm nay 08/12/2025 tập trung nhiều sự kiện quan trọng : Mỹ công bố chiến lược an ninh quốc gia rất bất lợi cho Châu Âu, trong khi Pháp buộc lòng phải cứng rắn hơn với Trung Quốc. Hôm nay cũng là dịp kỷ niệm một năm chế độ Bachar al-Assad sụp đổ ở Syria, và cũng đúng một năm Nhà thờ Đức Bà Paris được tái sinh.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong một cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Washington ngày 05/08/2025. AP - Alex Brandon
Chiến lược an ninh mới của Mỹ : Kỷ nguyên MAGA trong đối ngoại
Le Monde chạy tít trang nhất "Biểu hiện chống Châu Âu của chính quyền Trump". Kỷ nguyên Pax Americana (hòa bình Mỹ) tiến đến hồi kết, mở ra kỷ nguyên MAGA trong quan hệ quốc tế. Chiến lược an ninh mới được Nhà Trắng công bố dài 33 trang, trong đó Châu Âu chỉ chiếm hai trang rưỡi, khẳng định thời kỳ nước Mỹ một mình bảo vệ trật tự thế giới đã kết thúc.
Văn bản này cáo buộc Châu Âu "suy tàn" về kinh tế, nền văn minh bị "xóa nhòa" vì nhập cư. Washington nay công khai xác nhận việc can thiệp vào nội tình, ủng hộ các đảng Châu Âu "ái quốc" để làm Bruxelles yếu đi. Mỹ coi Moskva là đối tác cho sự ổn định chiến lược của Châu lục, NATO sẽ không mở rộng. Trong quan điểm kiểu MAGA này, Trung Đông không còn được chú trọng.
Những ai cho rằng bài diễn văn của J.D. Vance trước đây chỉ là một ý kiến bên lề, đã phải ngỡ ngàng nhận ra hai trang rưỡi văn bản là lời ai điếu cho mối quan hệ. Đôi bên đã ly dị trong khi chờ đợi phân chia tài sản. Chưa bao giờ một tài liệu chính thức lại làm ngơ cho các địch thủ của nước Mỹ nhưng đánh giá các đồng minh truyền thống tệ hại đến thế.
Le Figaro phân tích "Chiến lược an ninh mới của Mỹ : Khi Hoa Kỳ phá hoại trật tự quốc tế do chính mình tạo ra sau năm 1945". Chủ thuyết MAGA của Donald Trump chia thế giới làm các vùng ảnh hưởng, nhưng muốn áp đặt quan điểm của Mỹ riêng với Châu Âu. Hoa Kỳ nay sẽ không can thiệp vào chuyện nội bộ của nước khác, nhưng Châu Âu lại là ngoại lệ duy nhất. Les Echos trong bài xã luận kêu gọi Châu Âu cần có biện pháp đối phó : "Trỗi dậy hoặc suy tàn".
Đắc chí sau thắng lợi trước Mỹ, Tập Cận Bình bỏ ngoài tai các đề nghị của tổng thống Pháp
Về quan hệ Pháp-Trung, xã luận của Le Monde nhận xét "Châu Âu khó thuyết phục được Trung Quốc của Tập Cận Bình". Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trong chuyến : thăm cấp Nhà nước hai ngày mới đây, trước các sinh viên ở Tứ Xuyên đã nhấn mạnh đến nguy cơ "chuyển từ một thế giới đa phương sang đa cực, với vài cường quốc chi phối và các chư hầu". Một cách để minh chứng cho việc tái thúc đẩy quan hệ với Bắc Kinh để tránh các khối đối kháng, bảo vệ lợi ích Pháp và Châu Âu, tách rời khỏi Hoa Kỳ của Donald Trump trong lúc đồng minh Mỹ tỏ ra kém khả tín hơn bao giờ hết.
Ý định của tổng thống Macron đáng khen ngợi và đối thoại là cần thiết. Tuy nhiên chuyến đi này cho thấy mọi khó khăn của một cường quốc trung bình Châu Âu, dù là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, khi muốn được Bắc Kinh lắng nghe. Cuộc chiến tranh ở Ukraine đã diễn ra được gần bốn năm, nhưng Tập Cận Bình vẫn giữ nguyên "tình hữu nghị vô biên" với Nga, vốn quan trọng trong cuộc chiến chống lại Washington và các đồng minh.
Trung Quốc tự coi là đối thủ lớn duy nhất của Hoa Kỳ, cho rằng Châu Âu luôn lệ thuộc vào Mỹ nhất là quốc phòng. Bắc Kinh làm ngơ trước lời kêu gọi của ông Macron giúp một tay vào việc khuyên Vladimir Putin chấp nhận ngưng bắn. Châu Âu không có đòn bẩy để buộc Trung Quốc giảm hỗ trợ Nga về chính trị và kỹ nghệ, dù thủ tướng Đức Friedrich Merz và thủ tướng Anh Keir Starmer - sắp thăm Bắc Kinh vào đầu năm 2026 - cũng mong can ngăn Bắc Kinh, ít nhất là không đi xa hơn với việc cung cấp trực tiếp vũ khí cho Moskva.
Macron : Trung Quốc tấn công vào mô hình kỹ nghệ Châu Âu
Bắc Kinh kiêu hãnh vì đã buộc được Trump lùi bước trong chiến tranh thương mại, thành công này khiến Trung Quốc càng tự tin về sức mạnh của mình và khó thể nhượng bộ. Về thương mại, trường hợp nhãn hiệu thời trang giá rẻ Shein tràn ngập thị trường Pháp gây tranh cãi, xe hơi điện được Nhà nước Trung Quốc trợ giá khiến Liên Hiệp Châu Âu phải tăng mức thuế quan cho mặt hàng này.
Ông Emmanuel Macron cố gắng cho Bắc Kinh thấy tình hình này không thể tiếp tục, nhưng Trung Quốc vẫn tiếp tục sản xuất ra nhiều hơn và đổ hàng vào Châu Âu, cho rằng Bruxelles đang xuống dốc, không thể có tiếng nói. Dù tổng thống Macron có những tiếp xúc thân thiện, Bắc Kinh vẫn khăng khăng và như vậy tất nhiên quan hệ đôi bên sẽ có xu hướng bảo hộ nhiều hơn và ngờ vực nhau hơn.
Trả lời phỏng vấn của Les Echos, tổng thống Emmanuel Macron tố cáo "Trung Quốc tấn công vào trái tim của mô hình kỹ nghệ Châu Âu". Ông mời gọi các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào cựu lục địa đồng thời chuyển giao công nghệ. Macron cho biết đã giải thích cho Bắc Kinh rằng mức thặng dư thương mại hiện nay là không thể chấp nhận được, "bởi vì các vị đang giết đi khách hàng của mình, nhất là chẳng còn nhập khẩu bao nhiêu hàng hóa của chúng tôi". Nếu Trung Quốc không chịu thay đổi, những tháng sắp tới Châu Âu buộc lòng phải có biện pháp mạnh hơn như Hoa Kỳ đã làm : Áp thuế lên hàng made in China.
Syria ăn mừng một năm sau giải phóng
Các báo dành nhiều đất cho Syria nhân kỷ niệm một năm chế độ tàn bạo của Bachar al-Assad bị quân nổi dậy lật đổ. Le Figaro giải thích "Làm thế nào trong vòng một năm, cựu thủ lãnh thánh chiến Al Charaa áp đặt được quyền lực độc tài lên Syria". Libération có bài phóng sự nói về sự hân hoan của người dân Syria, họ ăn mừng một năm sau khi được giải phóng, tuy kinh tế khó khăn và các sắc tộc, phe phái vẫn chia rẽ.
Về phần nhà cựu độc tài, Libération cho biết một năm sau khi phải chạy khỏi Syria, Bachar al-Assad có cuộc sống bí mật nhưng sang cả ở Nga, sau một phần tư thế kỷ ngự trị với bàn tay sắt. Ông ta hiện sống trong một căn hộ sang trọng ở khu kinh doanh Moskva-City dưới sự bảo vệ an ninh cao độ. Theo bài điều tra của tờ Die Zeit vào giữa tháng 10 mang tên "Đao phủ im lặng", thì sự kín tiếng này là điều kiện do Kremlin áp đặt : Không được có bất kỳ hoạt động chính trị nào, không được phát biểu với truyền thông. Tuần báo Đức tiết lộ, hầu hết thời gian được Assad dùng vào việc chơi game.
Tuy sống lặng lẽ, nhưng Đài quan sát nhân quyền Syria cho biết Bachar al-Assad bị đầu độc vào cuối tháng 9, được đưa vào bệnh viện trong tình trạng nguy kịch nhưng sau đó qua khỏi. Có thể sắp tới gia đình ông ta sẽ dời qua khu Rublyovka giàu có vốn được mệnh danh là "Beverly Hills Nga". Gia đình Assad có đến khoảng hai chục căn nhà ở thủ đô nước Nga, và tiền cũng không thiếu. Financial Times nhắc lại, qua 21 chuyến bay từ 2018-2019, Ngân hàng trung ương Syria đã chuyển sang Moskva trên 250 triệu đô la bằng những bó giấy bạc 100 đô la và 500 euro.
Ukraine, "tiếng hát vẫn át tiếng bom"
Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, Ukraine không bị bỏ quên. Le Monde cho biết thủ tướng Đức đang nỗ lực thuyết phục Bỉ sử dụng tài sản bị phong tỏa của Nga để giúp Kiev. Hồi năm 2023 khi Ủy ban Châu Âu bắt đầu nghĩ đến giải pháp này, Đức đã phản đối kịch liệt, cùng với Pháp và một số nước. Thủ tướng Friedrich Merz giải thích về sự thay đổi này : "Moskva tăng cường quân đội và chuẩn bị cho xã hội về đối đầu quân sự với phương Tây. Một nước Nga như thế đe dọa cho tự do và an ninh Châu Âu". Được biết cho đến nay, Đức là nước duy nhất cam kết bảo lãnh 25 % số tín dụng cho Kiev.
Về phía Ukraine, đạo diễn Milo Rau, giám đốc nghệ thuật của Liên hoan Vienna, trên trang Diễn đàn tỏ ra kinh ngạc về tinh thần kháng chiến và sức chịu đựng của người dân. Một dân tộc tự do và kiêu hãnh, dù đang trong một cuộc chiến tranh tàn bạo vẫn tiếp tục chiến đấu cho nền dân chủ, vẫn xuống đường phản đối tham nhũng. Cuộc oanh tạc vào Kiev hôm 29/11 nằm trong số những vụ tấn công thô bạo nhất trong những tháng gần đây, ông Rau đã nếm trải trong hầm tránh bom của khách sạn tại quảng trường Maidan.
Đêm nào cũng nghe tiếng còi báo động, những vở kịch chưa bao giờ diễn được đến hồi cuối, nhưng vé xem kịch thường bán sạch ở Kiev đến nỗi nhiều khi phải mua giá chợ đen. Không thể không ngưỡng mộ sự bình tĩnh và can đảm của người dân Ukraine trước cuộc xâm lăng của Nga. Kiev là một đô thị đầy giáo đường, nhà hát và quán ăn, kịch nghệ không phục vụ tuyên truyền nhưng tồn tại vì bị cấm đoán ở những vùng tạm chiếm.
Trong số những người mà tác giả đã gặp, có Olena Apchel, mẹ bị quân Nga giết chết và lính Nga còn phóng uế trên quần áo của cha mẹ cô, dùng phân viết lên tường nhà những câu lăng mạ. Từng là ủy viên kịch nghệ ở Đức, nay cô xung phong cầm súng chiến đấu. Tác giả cho rằng khó thể hiểu được vì sao cuộc xâm lăng đế quốc của Nga lại không gây phản ứng chính trị và quân sự rõ ràng tại Tây Âu. Châu Âu kêu gọi chấm dứt chiến tranh, nhưng không hiểu rằng việc này không khác nào phản bội Ukraine, vì nếu chấp nhận kế hoạch hòa bình cho phép thanh lọc chủng tộc tại những vùng bị chiếm, là bán rẻ chủ quyền và sinh mạng của hàng trăm ngàn người Ukraine và cả hòa bình của Châu Âu.
Một năm sau khi tái sinh, Nhà thờ Đức Bà Paris đón 11 triệu lượt khách
Trên lãnh vực văn hóa, Le Figaro nhắc lại cách đây đúng một năm, cả thế giới háo hức quan sát Nhà thờ Đức Bà Paris tuyệt đẹp vừa được hồi sinh sau vụ hỏa hoạn lịch sử, tổng thống Mỹ Donald Trump và Elon Musk hiện diện trong buổi lễ. Một năm qua, trên 11 triệu người yêu chuộng di sản này đã đến viếng, đông đảo hơn cả viện bảo tàng Louvre hay lâu đài Versailles, công trình được trùng tu nhờ sự đóng góp của 340.000 nhà hảo tâm từ 150 quốc gia... Ngỡ rằng đã mất đi, nhưng lại ghi đậm dấu ấn hơn bao giờ hết, Nhà thờ Đức Bà Paris là viên ngọc quý đã tỏa sáng rất xa bên ngoài biên giới.
Nhờ đâu mà có được sự hiệp thông này ? Những viên đá thấm đẫm 9 thế kỷ lịch sử nước Pháp, kiệt tác hài hòa thu phục cả ánh mắt lẫn tâm hồn, tầm vóc văn hóa của di sản… Nhưng còn phải nhìn rộng hơn : Nhà thờ Đức Bà Paris giúp chia sẻ niềm hân hoan của con người khi tôn vinh nghệ thuật. Nỗi xúc động toàn cầu mà trận hỏa hoạn đã khơi dậy, cảm xúc đối với người Pháp đủ mọi giới và mọi tín ngưỡng, trước biển lửa thiêu đốt ngọn tháp cao vượt trên bầu trời, sự gắn bó của một dân tộc với ngôi thánh đường... chứng tỏ đất nước sẽ mất mát rất nhiều khi chối bỏ Noël, không cho dựng hang đá, dạy giáo lý trong trường học.
Gần đến kỷ niệm 120 năm ban hành luật thế tục, phải thừa nhận rằng chính nhờ sự tái sinh của Nhà thờ Đức Bà mà toàn nước Pháp năm nay tìm lại được nhiệt huyết và lòng tự hào. Đây là bằng chứng cho thấy gốc rễ Công giáo không phải là gánh nặng, một tai họa cần tiêu diệt, mà là một món quà cần làm đơm hoa kết trái.
Thụy My
